Đằng sau nhiệm vụ sinh tử của đội phóng tên lửa Iran

Khi một bệ phóng tên lửa đạn đạo của Iran rời khỏi nơi ẩn náu và lao nhanh đến vị trí phóng, khoang cabin nhỏ của nó lập tức trở thành một trong những nơi nguy hiểm nhất thế giới, theo Financial Times.

Nếu kíp vận hành mất khả năng đánh lạc hướng các máy bay không người lái và vệ tinh đang theo dõi từ trên cao, chỉ trong vài phút, bệ phóng sẽ bị một tên lửa tấn công từ trên không và biến thành đống đổ nát.

'Trò chơi trốn tìm' nguy hiểm

Farzin Nadimi, chuyên gia về chương trình tên lửa Iran tại Viện Washington về Chính sách Cận Đông, nhận định đây có lẽ là công việc nguy hiểm nhất trên thế giới lúc này.

"Tuổi thọ trung bình có thể chỉ tính bằng vài ngày, và sớm thôi có thể chỉ còn vài giờ", ông nói.

Tên lửa đạn đạo của Iran đã gây ra sự tàn phá trên khắp khu vực và kho vũ khí này từ lâu là mối lo ngại hàng đầu của các nước Arab láng giềng. Tuy nhiên, Tehran hiện chỉ phụ thuộc vào số lượng bệ phóng ngày càng giảm để duy trì chiến dịch quân sự. Những bệ phóng này là tài sản không thể thiếu nếu Iran muốn tiếp tục phóng loại vũ khí mạnh nhất của mình.

Mauro Gilli, Giáo sư tại Trường Hertie ở Berlin (Đức), lại cho rằng nếu phá hủy các bệ phóng, tên lửa đạn đạo sẽ trở nên vô dụng.

Kể từ khi tấn công Iran vào ngày 28/2, Mỹ và Israel đã tập trung tối đa vào việc tiêu diệt các bệ phóng cho phép lực lượng Tehran tấn công mục tiêu ở khoảng cách 2.000 km. Điều đó khiến tuần vừa qua trở thành "trò chơi trốn tìm" chết người đối với các kíp vận hành.

Các kíp phóng tên lửa đạn đạo Iran đang chịu áp lực tâm lý nghẹt thở. Ảnh: Reuters.

Nadimi cho biết các kíp phóng đang chịu áp lực tâm lý nghẹt thở và toàn bộ nỗ lực chiến tranh của chính quyền Iran phụ thuộc vào họ.

Các kíp tên lửa đạn đạo Iran nằm trong số những lực lượng trung thành về ý thức hệ nhất trong Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC). Họ hoạt động từ các căn cứ được gọi là "thành phố tên lửa", với mạng lưới hang động và đường hầm kéo dài sâu dưới lòng đất.

Sam Lair, nhà nghiên cứu tại Trung tâm James Martin về nghiên cứu chống phổ biến vũ khí, nhận định: "Có những khoảng thời gian dài buồn tẻ khi bạn ngồi trong hang… rồi lại có những khoảnh khắc căng thẳng cực độ khi được lệnh rời hang để triển khai tên lửa".

Đáng chú ý, sự thất bại của hệ thống phòng không Iran đã cho phép drone lượn lờ trên đầu, khiến các cuộc tấn công có thể được ra lệnh gần như ngay lập tức. Lair cho biết họ thường bị phát hiện ngay khi vừa rời khỏi đường hầm.

Ở thời điểm rời căn cứ, binh sĩ phải hoàn thành danh sách kiểm tra trước khi phóng và quy trình có thể mất khoảng một giờ. Một kíp phóng thường gồm 5-10 binh sĩ và họ sẽ đặt quả tên lửa nặng hàng trăm kg lên bệ phóng, sau đó nhập một lượng dữ liệu khổng lồ để đảm bảo nó bay chính xác tới mục tiêu. Dữ liệu này bao gồm thông tin khí tượng, định vị, cũng như dữ liệu về hình dạng và chuyển động quay của trái đất.

Fabian Hoffmann, chuyên gia về tên lửa tại Dự án Hạt nhân Oslo, cho biết đôi khi một binh sĩ phải truyền toàn bộ dữ liệu này vào tên lửa bằng dây cáp. "Bạn không muốn làm điều đó ngoài trời, vì mỗi phút lộ diện thì nguy cơ bị Israel hoặc Mỹ tiêu diệt tăng lên theo cấp số nhân", vị chuyên gia này nói thêm.

Thích nghi bằng cách phân tán bệ phóng

Mỗi giây tác chiến đều trở nên quan trọng. Các kíp Iran được huấn luyện để thiết lập, dựng và phóng tên lửa nhanh nhất có thể, trong khi thời gian chuẩn bị có thể chỉ 10 phút nếu ở vị trí phóng quen thuộc đã được chuẩn bị trước đó.

Tuy nhiên khi bị theo dõi chặt chẽ, các kíp có thể phải triển khai bệ phóng bên lề đường hoặc ngoài đồng, khiến một lần phóng có thể kéo dài thêm 30 phút để ổn định xe bằng các chân thủy lực và thực hiện thêm các phép tính. Trong trường hợp xấu nhất, các kíp có thể phải tính toán tọa độ theo phương pháp thủ công.

Markus Schiller, kỹ sư hàng không vũ trụ và hiện giảng dạy về tên lửa tại Đại học Bundeswehr, cho biết nếu vị trí phóng ban đầu trở nên quá nguy hiểm, họ phải nhanh chóng tính lại tọa độ. Khi GPS bị gây nhiễu trên diện rộng, binh sĩ sẽ cần bản đồ rất tốt. Ông nói thêm họ thậm chí có thể xác định vị trí bằng cách quan sát các ngôi sao hoặc dùng kính lục phân (sextant), một công cụ định vị thiên văn.

Hình ảnh sau khi Iran phóng tên lửa vào Israel vào ngày 28/2, nhìn từ miền trung Israel. Ảnh: Reuters.

Sau khi kíp phóng rời khỏi bệ và nhấn nút khai hỏa, cả đội sẽ có 15-20 giây đếm ngược trước khi tên lửa rời bệ.

Từ thời điểm đó, ngay cả khi trước đó họ chưa bị phát hiện, vị trí của họ cũng sẽ bị lộ. Nhiệt lượng và tín hiệu hồng ngoại từ vụ phóng nhanh chóng bị vệ tinh phát hiện và truyền tọa độ cho máy bay không người lái hoặc chiến đấu cơ của Mỹ và Israel. Trên mặt đất, kíp phóng phải chạy đua để thu dọn và giấu bệ phóng dài tới 20 mét khỏi tầm quan sát.

Israel tuyên bố đã phá hủy hơn 300 bệ phóng trong cuộc xung đột. Các nhà phân tích cho rằng Iran có thể chỉ còn 100-200 bệ phóng, dù con số chính xác vẫn chưa được xác định.

Trong khi đó, Iran sở hữu kho tên lửa đạn đạo lớn và đa dạng nhất Trung Đông. Các tên lửa tầm trung Shahab-3, cùng các biến thể tầm xa hơn Ghadr và Emad, vốn là xương sống của kho vũ khí này.

Các cuộc tấn công vào bệ phóng gần như chắc chắn đã khiến tần suất phóng tên lửa của Iran giảm mạnh. Mỹ công bố số vụ phóng đã giảm gần 90% trong 4ngày đầu của cuộc xung đột. Số tên lửa bắn vào UAE giảm từ 165 quả trong ngày đầu chiến tranh xuống chỉ còn 7 quả vào ngày 5/3.

Với tình hình này, Iran đang ở thế bất lợi. "Khoảng thời gian để hành động cực kỳ ngắn. Chiến tranh càng kéo dài thì càng gây khó khăn vì số lượng bệ phóng sẽ giảm và mỗi bệ sẽ bị nhiều phương tiện truy đuổi hơn", Gilli nói.

Về phía mình, Iran đã cố gắng thích nghi bằng cách phân tán bệ phóng ra khắp vùng nông thôn, giấu chúng trong nhà kho, bụi rậm hoặc dưới cầu. Nadimi nói chiến lược này nhằm tăng cơ hội sống sót. Các kíp phóng cũng được huấn luyện để hoạt động gần như tự chủ, thậm chí có thể dùng cần cẩu dân dụng để lắp tên lửa nếu thiếu thiết bị quân sự.

Tuy nhiên chiến lược này cũng có giới hạn. Các bệ phóng phải được tiếp tế tên lửa bằng xe tải và hoạt động vận chuyển này có thể làm lộ vị trí.

Mới đây, video do Mỹ, Israel và người dân Iran công bố cho thấy nhiều bệ phóng được ngụy trang đã bị phát hiện và phá hủy. Các căn cứ tên lửa cũng đang bị không kích, có thể khiến binh sĩ và vũ khí bị mắc kẹt dưới lòng đất. Israel và Mỹ cũng đang thu hẹp hướng đi của các kíp phóng, giúp họ dễ theo dõi.

Nadimi cho rằng điều này có thể buộc Iran phải dựa nhiều hơn vào tên lửa hành trình cỡ nhỏ và drone cảm tử, vốn dễ dàng phóng hơn và thậm chí có thể phóng từ ôtô dân sự chạy trên đường cao tốc.

"Ngay cả khi Iran quyết tâm chế tạo những bệ phóng tên lửa kiểu phim 'Mad Max', việc đó cũng không hề đơn giản. Họ không thể thực hiện chuyện đó chỉ trong một đêm", Lair nói thêm.

Iran phóng tên lửa mang đầu đạn 1,5 tấn về phía Israel Hãng thông tấn Mehr đã công bố đoạn video ghi lại cảnh Iran phóng tên lửa đạn đạo Khorramshahr-4 về phía trung tâm Tel Aviv, sân bay Ben Gurion (Israel) ngày 5/3.

Anh Nguyễn