Eo biển Hormuz trở thành chiến trường mới khi thị trường bảo hiểm định đoạt dòng dầu toàn cầu

Tàu thương mại neo đậu ngoài khơi bờ biển thành phố Dubai, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất khi hệ thống hàng hải bị gián đoạn tại eo biển Hormuz, ngày 2/3/2026. Ảnh: Anadolu Agency/TTXVN

Eo biển Hormuz, tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới nằm giữa Iran và Oman, mỗi ngày có khoảng 20 triệu thùng dầu đi qua tuyến đường hẹp này, cùng với khoảng 20% nguồn cung khí đốt hóa lỏng toàn cầu, đã gần như ngưng hoạt động không phải vì thủy lôi, tên lửa hay chiến hạm. Theo các báo cáo mới, nguyên nhân trực tiếp là việc 7 tổ chức bảo hiểm hàng hải lớn rút toàn bộ bảo hiểm rủi ro chiến tranh đối với các chuyến tàu đi qua khu vực Vịnh Ba Tư.

Ngày 5/3 vừa qua, các tổ chức bảo hiểm hàng hải thuộc nhóm P&I Club bao gồm Gard, NorthStandard, Skuld, Steamship Mutual, American Club, Swedish Club và London P&I Club đã hủy bỏ bảo hiểm chiến tranh đối với tàu hoạt động trong khu vực.

Các tổ chức này hiện đang bảo hiểm cho khoảng 90% tổng trọng tải tàu biển toàn cầu. Quyết định rút bảo hiểm được cho là xuất phát từ áp lực của các công ty tái bảo hiểm tại London (Anh), vốn phải tuân thủ các quy định vốn Solvency II của châu Âu và không thể duy trì rủi ro vô hạn trong một vùng chiến sự.

Ngay sau quyết định này, lưu lượng tàu qua eo biển Hormuz đã sụt giảm mạnh. Một số công ty vận tải lớn đã bắt đầu thận trọng hơn. Tập đoàn vận tải biển Maersk cho biết họ sẽ tạm ngưng các chuyến tàu đi qua eo biển Hormuz cho đến khi có thông báo mới. Số chuyến tàu qua lại giảm từ khoảng 138 chuyến mỗi ngày xuống mức gần như không có tàu chở dầu nào đi qua vào ngày 7/3. Khoảng 300 tàu chở dầu hiện phải neo đậu chờ đợi, trong khi gần 1.000 tàu vận tải bị kẹt trong khu vực. Giá thuê tàu chở dầu siêu lớn đã tăng vọt lên mức kỷ lục khoảng 481.170 USD mỗi ngày.

Các chuyên gia năng lượng cảnh báo rằng nếu các tàu chở dầu lớn ngừng di chuyển qua tuyến đường này, nguồn cung dầu toàn cầu có thể bị siết chặt nhanh chóng, khiến giá dầu và giá xăng tăng mạnh. Trên thực tế, thị trường năng lượng toàn cầu đã phản ứng mạnh. Giá dầu Brent tăng từ khoảng 67 USD/thùng lên 108 USD/thùng chỉ trong vòng 9 ngày, đánh dấu mức tăng nhanh nhất trong lịch sử thị trường dầu kể từ năm 1983.

Giới phân tích cho rằng tác động đối với người tiêu dùng Mỹ sẽ phụ thuộc vào thời gian kéo dài của cuộc khủng hoảng cũng như mức độ ổn định của thị trường vận tải và bảo hiểm quốc tế.

Mặc dù Mỹ đã triển khai 3 nhóm tác chiến hàng không mẫu hạm trong khu vực và tuyên bố đã giành ưu thế trên không, eo biển Hormuz vẫn chưa thể mở lại cho hoạt động thương mại bình thường. Hải quân Mỹ cho đến nay chưa hộ tống chuyến tàu chở dầu nào qua eo biển Hormuz kể từ khi khủng hoảng bùng nổ.

Theo các báo cáo quân sự, khoảng 80% hệ thống phòng không của Iran đã bị phá hủy và các cuộc phóng tên lửa của Iran đã giảm khoảng 86%. Tuy nhiên các tàu chở dầu vẫn không quay trở lại tuyến vận tải này.

Chính quyền của Tổng thống Donald Trump đã đề xuất một quỹ tái bảo hiểm trị giá 20 USD tỷ thông qua Tổ chức Tài chính Phát triển Quốc tế nhằm hỗ trợ thị trường bảo hiểm. Tuy nhiên, con số này chỉ chiếm khoảng 5,7% so với tổng mức rủi ro ước tính khoảng 352 tỷ USD đối với hoạt động vận tải trong khu vực. Các công ty bảo hiểm quốc tế và môi giới tài chính hiện đang thảo luận với chính quyền Tổng thống Trump để tìm ra các giải pháp bảo đảm hoạt động vận tải dầu mỏ không bị đình trệ.

Các chuyên gia thị trường cho rằng việc khôi phục hoạt động vận tải bình thường không chỉ phụ thuộc vào chiến thắng quân sự mà còn phụ thuộc vào quá trình tái thiết hệ thống bảo hiểm và tái bảo hiểm toàn cầu. Quá trình này có thể kéo dài nhiều tháng hoặc thậm chí nhiều năm, vì các công ty bảo hiểm phải đánh giá lại toàn bộ rủi ro chiến tranh và ký lại các hợp đồng bảo hiểm cho từng con tàu.

Một yếu tố khác làm gia tăng bất ổn là học thuyết phòng thủ Mosaic của Iran, trong đó 31 bộ chỉ huy thuộc Lực lượng Vệ binh Cách mạng được trao quyền tự động phát động tấn công trong trường hợp khủng hoảng.

Trong khi đó, các chuyên gia quốc phòng cũng chỉ ra sự chênh lệch lớn về chi phí giữa các loại vũ khí. Một máy bay không người lái Shahed của Iran có giá khoảng 20.000 USD trong khi một tên lửa đánh chặn THAAD của Mỹ có giá khoảng 12,7 triệu USD.

Ngoài ra, khoảng 441 kilogram uranium làm giàu gần cấp độ vũ khí của Iran được cho là vẫn còn tồn tại sau các cuộc không kích, trong khi Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) hiện không thể giám sát đầy đủ tình hình.

Một số nhà phân tích gọi hiện tượng hiện nay là “chiến tranh bảo hiểm”, khi các quyết định của thị trường tài chính và tái bảo hiểm có thể ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Đoàn Hùng (PV TTXVN tại Washington)