Tâm lý của thuyền viên Mỹ khi đi qua eo biển Hormuz

Một gia đình ngồi trước khung cảnh xưởng đóng tàu ngoài khơi thành phố Fujairah, thuộc eo biển Hormuz ở phía bắc tiểu vương quốc, vào ngày 25/2, trước khi cuộc chiến bắt đầu và dẫn đến việc đóng cửa eo biển đối với giao thông. (Ảnh: Giuseppe Cacace/AFP/Getty)

Bốn quả tên lửa phát nổ ngay sát con tàu của ông đến mức những mảnh kim loại văng tung tóe rơi xuống boong. “Tôi vẫn giữ vài mảnh đó ở nhà”, ông Salgado nói. Ông đã làm nghề đi biển từ năm 2021.

Với những thủy thủ thương mại như ông Salgado, hiện gần như không có điều gì Tổng thống Donald Trump có thể nói để thuyết phục họ đi qua eo biển Hormuz. Ông Trump đã hứa sẽ cung cấp bảo hiểm do chính phủ bảo trợ và điều tàu hải quân hộ tống để đảm bảo tàu thuyền vẫn di chuyển. Nhưng các lời đe dọa từ Iran về việc tấn công bất kỳ con tàu nào trong khu vực khiến những cam kết hỗ trợ đó trở nên kém thuyết phục.

“Chừng nào họ còn phóng tên lửa hoặc máy bay không người lái vào các tàu thương mại, cảm giác không an toàn đó vẫn sẽ tồn tại”, ông Salgado nói với CNN từ một tàu chở dầu đang ở vịnh Ba Tư.

Không có tàu chở dầu nào đi qua eo biển Hormuz vào thứ Tư. Đây là tuyến đường hẹp nằm ngay ngoài khơi bờ biển phía nam của Iran, nơi bình thường có hơn 60 tàu qua lại, vận chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới. Hiện nay, vịnh Ba Tư đang chật kín tàu chở dầu và nhiều tàu khác không thể rời đi, trong đó có tàu của ông Salgado đang neo ngoài khơi Iraq.

Các hãng vận tải biển lớn như Maersk và Hapag-Lloyd đã ngừng nhận phần lớn hàng hóa vận chuyển đến các nước vùng Vịnh. Kể từ khi giao tranh tại Iran bùng phát vào cuối tuần, các công ty bảo hiểm hàng hải cũng đã rút lại các gói bảo hiểm liên quan đến rủi ro xung đột dành cho doanh nghiệp vận tải biển.

Tình hình này tiềm ẩn nguy cơ làm đảo lộn toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu, kéo theo chi phí tăng lên đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng. Việc tuyến đường gần như bị đóng băng đã khiến giá dầu tăng vọt lên trên 80 USD/thùng, mức cao nhất kể từ tháng 8/2024.

Kế hoạch của ông Trump nhằm tạo sự đảm bảo cho các công ty vận tải rằng họ có thể đi qua eo biển này. Tuy nhiên, Gene Seroka, Giám đốc điều hành cảng Los Angeles, cho biết ông không biết có hãng tàu nào sẵn sàng chấp nhận rủi ro đó.

“Tôi không có bằng chứng nào cho thấy những lời hứa đó có thể thực hiện được”, ông Seroka nói. Ông từng làm việc cho American President Lines tại Trung Đông. “Với nhiều năm trong ngành này, tôi không thấy điều đó khả thi. Và tôi cũng không hiểu làm sao chúng ta có thể đặt con người vào rủi ro lớn hơn, biến họ thành mục tiêu ngay giữa biển”, ông bổ sung.

Ông Seroka cho biết sau khi trao đổi với các lãnh đạo ngành vận tải biển, chỉ có lệnh ngừng bắn mới có thể khiến tàu thương mại hoạt động trở lại.

“Tôi không thấy có ai sẵn sàng vận chuyển hàng hóa và đưa thủy thủ cùng tài sản vào vùng nguy hiểm”, ông nói thêm.

Martín Izaguirre Salgado trên tàu chở khí đốt tới Mozambique. (Ảnh: CNN)

Mỹ tin vào kế hoạch hộ tống

Một quan chức cấp cao của chính quyền Mỹ nói với CNN rằng hiện “chưa có mốc thời gian cụ thể” để triển khai tàu hải quân hộ tống, nhưng đang có nỗ lực chuẩn bị các điều kiện để thực hiện càng sớm càng tốt.

“Hiện tại vấn đề lớn nhất là an ninh thực tế”, quan chức này nói hôm thứ Sáu. “Bạn sẽ không muốn đưa một tàu chở dầu cỡ lớn đi qua eo Hormuz lúc này, nhưng điều đó sẽ thay đổi trong tương lai không xa”, người này nói thêm.

Các quan chức Mỹ coi eo biển này là một phần của vùng giao tranh đang diễn ra, nơi Iran đã nhắm mục tiêu vào nhiều tàu chở dầu.

Theo quan chức này, quân đội trước hết tập trung kiềm chế khả năng Iran “gây bất ổn” trong khu vực, sau đó mới hỗ trợ khôi phục lưu thông tàu thuyền qua eo Hormuz.

Chính quyền Mỹ cũng không quá lo ngại về việc giá dầu khí tăng, dù giá xăng trung bình tại Mỹ đã lên mức cao nhất trong nhiệm kỳ hiện tại của Tổng thống Trump.

“Điều quan trọng là chúng ta đang ở trong một cuộc xung đột có tính tạm thời”, quan chức này nói. “Thế giới hoàn toàn không có nguy cơ cạn dầu hay năng lượng vì cuộc xung đột này, nhưng đang chịu biến động giá trong ngắn hạn”, người này bổ sung.

Dù vậy, các động thái của chính quyền Mỹ trong vài ngày qua cho thấy mức độ lo ngại nhất định, trái với những phát biểu công khai khá lạc quan của ông Trump và các quan chức cấp cao.

Rủi ro không chỉ với tàu chở dầu

Ngành vận tải biển đang rất lo ngại khi phải hoạt động gần một khu vực chiến sự.

Theo Sanne Manders, Chủ tịch công ty logistics vận tải toàn cầu Flexport, mối quan tâm hàng đầu của các doanh nghiệp là an toàn của thủy thủ đoàn. Bên cạnh đó, họ cũng không muốn đặt những con tàu chở hàng giá trị lớn vào rủi ro, ngay cả khi có bảo hiểm.

“Các công ty muốn đảm bảo tàu của họ an toàn vì đó là tài sản rất đắt tiền”, ông Manders nói. “Một con tàu có giá hàng trăm triệu USD, nên họ sẽ không mạo hiểm đưa tài sản đó vào nguy hiểm chỉ vì một giao dịch thương mại”, ông bổ sung.

Cũng có nhiều nghi ngờ về việc liệu có đủ tàu hải quân để hộ tống tàu thương mại hay không, khi mỗi ngày thường có hơn 60 tàu chở dầu đi qua eo biển này.

“Việc hộ tống bằng hải quân có thể giúp giảm nguy cơ cho các tàu được bảo vệ”, Jakob Larsen, Giám đốc an toàn và an ninh của Hiệp hội vận tải biển Đan Mạch BIMCO, cho biết. “Tuy nhiên, bảo vệ tất cả các tàu chở dầu hoạt động trong khu vực đang bị Iran đe dọa là điều không thực tế, vì sẽ cần số lượng rất lớn tàu chiến và các phương tiện quân sự khác”, ông nói thêm.

Helima Croft, trưởng bộ phận chiến lược hàng hóa toàn cầu tại RBC Capital Markets và cựu chuyên gia phân tích CIA, cho biết quân đội Mỹ từng hộ tống các tàu chở dầu từ các nước vùng Vịnh trong xung đột Iran-Iraq trước đây.

Tuy nhiên, bà cho rằng giải pháp đó sẽ không hiệu quả lúc này, vì khi đó họ không bị tấn công trực tiếp.

“Lúc đó chúng ta không phải là bên trực tiếp tham chiến”, bà nói. “Còn bây giờ chúng ta là nhân vật chính trong cuộc xung đột này. Chúng ta không chỉ đóng vai trò hộ tống hỗ trợ”.

Chi phí vận tải biển tăng

Trong ngắn hạn, các hãng vận tải đang phải đối mặt với chi phí nhiên liệu tăng. Hãng vận tải container lớn nhất thế giới MSC đã thông báo áp phụ phí nhiên liệu đối với các lô hàng ít nhất đến tháng 4. Chi phí này nhiều khả năng sẽ được chuyển sang các doanh nghiệp và cuối cùng là người tiêu dùng.

Nhưng vấn đề lớn hơn có thể xuất hiện nếu tàu thuyền không sớm hoạt động trở lại.

Một lo ngại lớn là cuộc khủng hoảng có thể làm rối loạn toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu như giai đoạn đỉnh điểm của đại dịch Covid-19. Khi đó, container rỗng nằm sai vị trí, tàu ùn tắc ngoài cảng và nhiều vấn đề logistics khác khiến giá nhiều loại hàng hóa tăng mạnh.

“Thời gian càng kéo dài thì nguy cơ tắc nghẽn cảng càng cao”, ông Manders của Flexport nói, đồng thời cho biết các tàu dự định đến Vịnh Ba Tư có thể sẽ chuyển hướng sang nơi khác.

“Các cảng, đặc biệt ở châu Á, vốn đã khá quá tải và điều đó sẽ ảnh hưởng đến vận tải biển toàn cầu”, ông nói thêm.

Các quốc gia Arab ở vùng Vịnh - đồng minh của Mỹ - cũng đang bị gián đoạn việc nhận hàng hóa. Điều này đặc biệt quan trọng vì sáu nước Arab vùng Vịnh gồm Oman, Ả Rập Xê-út, UAE, Qatar, Bahrain và Kuwait phải nhập khẩu khoảng 85% lương thực.

Con tàu của ông Salgado đã neo ngoài khơi Iraq từ ngày 26/2, cách eo Hormuz khoảng 400 hải lý. Nó vẫn đang chờ được bốc hàng để đi tới Bangladesh.

Hợp đồng của ông ban đầu dự kiến kết thúc vào thứ Sáu. Ông vẫn ước giá như mình chỉ còn một ngày nữa là được trở về nhà ở Tây Ban Nha. “Cảm giác của chúng tôi lúc này là bị mắc kẹt và không biết khi nào mới có thể rời tàu”, ông nói.

Nh.Thạch

AFP