Điểm danh những 'yết hầu' của thị trường năng lượng toàn cầu

Eo biển Hormuz - Nút thắt năng lượng quan trọng nhất hành tinh

Eo biển Hormuz từ lâu được ví như "yết hầu" của thị trường năng lượng toàn cầu khi đây là tuyến đường xuất khẩu dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Nằm giữa Iran ở phía bắc và Oman - Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) ở phía nam, eo biển này nối Vịnh Ba Tư với Vịnh Oman và sau đó thông ra Ấn Độ Dương. Ở điểm hẹp nhất, Hormuz chỉ rộng khoảng 33 km, trong khi luồng hàng hải dành cho tàu chở dầu mỗi chiều chỉ khoảng 3 km, khiến khu vực này trở thành một điểm nghẽn chiến lược.

Eo biển Hormuz có vị trí chiến lược.

Tầm quan trọng của Hormuz nằm ở vai trò trung chuyển khối lượng khổng lồ dầu thô và khí hóa lỏng từ các nhà xuất khẩu lớn ở Trung Đông. Các quốc gia như Ả Rập Xê-út, Iraq, Kuwait, Qatar và UAE phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tuyến đường này để đưa năng lượng ra thị trường quốc tế. Mỗi ngày, khoảng 20 triệu thùng dầu - tương đương gần 1/5 nhu cầu tiêu thụ dầu toàn cầu - được vận chuyển qua Hormuz, cùng với một lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), đặc biệt từ Qatar, một trong những nhà xuất khẩu LNG lớn nhất thế giới.

Với ngành vận tải biển, Hormuz là tuyến đường không thể thay thế trong ngắn hạn. Các tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC) và tàu LNG từ vịnh Ba Tư muốn tiếp cận các thị trường tiêu thụ lớn tại châu Á, châu Âu và Bắc Mỹ gần như buộc phải đi qua khu vực này. Nếu eo biển này bị gián đoạn, các tuyến thay thế sẽ phải đi vòng qua bán đảo Ả Rập thông qua các đường ống hạn chế công suất hoặc hành trình dài hơn nhiều qua các tuyến hàng hải khác, kéo theo chi phí vận tải tăng vọt.

Không chỉ là tuyến năng lượng, Hormuz còn đóng vai trò then chốt trong vận chuyển hàng hóa nói chung. Hàng nghìn tàu thương mại qua lại khu vực mỗi năm, mang theo hàng hóa, hóa chất đến các sản phẩm công nghiệp. Vì vậy, bất kỳ căng thẳng địa chính trị hay rủi ro an ninh nào tại khu vực này đều có thể gây ra tác động dây chuyền tới thị trường dầu mỏ, bảo hiểm hàng hải và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chính vì vậy, Hormuz luôn là tâm điểm chiến lược của các cường quốc năng lượng và hải quân quốc tế. Sự hiện diện của các lực lượng quân sự trong khu vực, cùng với những biến động địa chính trị tại Trung Đông, khiến eo biển này trở thành một trong những điểm nóng có khả năng tác động nhanh nhất đến giá dầu và thương mại toàn cầu.

Kênh đào Suez - Tuyến đường rút ngắn thương mại Á - Âu

Kênh đào Suez là một trong những công trình hạ tầng hàng hải quan trọng nhất thế giới, đóng vai trò như chiếc "cầu nối" giữa châu Á và châu Âu. Kênh đào này nằm hoàn toàn trên lãnh thổ Ai Cập, nối Biển Địa Trung Hải với Biển Đỏ, cho phép tàu thuyền di chuyển trực tiếp giữa hai khu vực mà không cần phải vòng qua Mũi Hảo Vọng ở cực nam châu Phi.

Tàu thuyền di chuyển qua kênh đào Suez.

Với chiều dài khoảng 193 km, Suez là tuyến đường rút ngắn đáng kể quãng đường vận tải giữa châu Âu và châu Á. Một chuyến tàu container từ châu Á sang châu Âu có thể tiết kiệm tới 7.000 km nếu đi qua kênh đào này thay vì vòng qua châu Phi. Nhờ lợi thế này, Suez đã trở thành một trong những tuyến vận tải biển nhộn nhịp nhất hành tinh.

Tầm quan trọng của Suez không chỉ nằm ở vận tải hàng hóa thông thường mà còn ở dòng chảy năng lượng toàn cầu. Một lượng lớn dầu thô, sản phẩm dầu mỏ và LNG từ Trung Đông được vận chuyển qua Biển Đỏ và đi qua kênh đào để tới thị trường châu Âu và khu vực Đại Tây Dương. Ngoài ra, đường ống SUMED chạy song song với kênh đào cũng hỗ trợ vận chuyển dầu khi tàu siêu lớn không thể đi qua.

Theo nhiều thống kê hàng hải, khoảng 12-15% tổng thương mại toàn cầu đi qua Suez, bao gồm container, dầu thô, khí tự nhiên hóa lỏng, ngũ cốc và hàng hóa công nghiệp. Điều này khiến bất kỳ sự cố nào tại đây đều có thể gây ra hiệu ứng lan rộng đối với chuỗi cung ứng thế giới.

Sự kiện tàu container Ever Given mắc cạn năm 2021 đã cho thấy rõ mức độ phụ thuộc của thương mại quốc tế vào tuyến đường này khi hàng trăm tàu phải chờ đợi và chuỗi cung ứng toàn cầu bị đình trệ trong nhiều ngày. Từ đó, các nhà hoạch định chính sách và ngành vận tải biển càng nhận thức rõ hơn về vai trò chiến lược của Suez.

Ngày nay, kênh đào Suez không chỉ là nguồn thu lớn của Ai Cập mà còn là một mắt xích quan trọng trong hệ thống logistics toàn cầu. Việc đảm bảo hoạt động thông suốt của tuyến đường này có ý nghĩa sống còn đối với thương mại giữa châu Á, châu Âu và nhiều khu vực khác.

Eo biển Malacca - Cửa ngõ thương mại của châu Á

Eo biển Malacca là một trong những tuyến hàng hải bận rộn nhất thế giới, đóng vai trò là cửa ngõ kết nối Ấn Độ Dương với Biển Đông và Thái Bình Dương. Nằm giữa bán đảo Mã Lai và đảo Sumatra của Indonesia, eo biển này là tuyến đường quan trọng cho thương mại giữa Trung Đông, châu Phi, châu Âu với các nền kinh tế lớn của Đông Á.

Tàu bè qua lại trên eo biển Malacca, đoạn giữa Indonesia và Malaysia.

Về mặt địa lý, Malacca kéo dài khoảng 800 km nhưng ở điểm hẹp nhất chỉ rộng khoảng 2,7 km. Chính đặc điểm này khiến eo biển trở thành một "nút thắt cổ chai" đối với giao thông hàng hải quốc tế. Hàng chục nghìn tàu thương mại đi qua khu vực mỗi năm, bao gồm tàu container, tàu chở dầu, tàu LNG và tàu chở hàng rời.

Tầm quan trọng của Malacca đặc biệt rõ rệt đối với các nền kinh tế châu Á phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng. Các quốc gia như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc nhập khẩu phần lớn dầu thô từ Trung Đông, và phần lớn số dầu này phải đi qua eo biển Malacca trước khi đến các cảng Đông Á. Vì vậy, tuyến đường này thường được nhắc tới như "huyết mạch năng lượng" của khu vực.

Ngoài năng lượng, Malacca còn là tuyến vận tải chính của hàng hóa sản xuất tại châu Á - từ linh kiện điện tử, ô tô đến hàng tiêu dùng - khi được vận chuyển tới châu Âu, Trung Đông và châu Phi. Với sự phát triển mạnh mẽ của thương mại toàn cầu trong nhiều thập kỷ qua, lưu lượng tàu thuyền qua eo biển này ngày càng gia tăng.

Tuy nhiên, mật độ giao thông cao cùng với đặc điểm địa lý hẹp khiến Malacca tiềm ẩn nhiều rủi ro như tắc nghẽn, tai nạn hàng hải và các vấn đề an ninh như cướp biển. Bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực này cũng có thể buộc tàu thuyền phải đi vòng qua các tuyến xa hơn như eo biển Lombok hoặc Sunda, làm tăng chi phí vận tải và kéo dài thời gian giao hàng.

Trong bối cảnh thương mại và nhu cầu năng lượng của châu Á tiếp tục tăng mạnh, eo biển Malacca sẽ vẫn giữ vai trò trung tâm trong mạng lưới vận tải biển toàn cầu. Đây không chỉ là tuyến đường chiến lược của khu vực mà còn là một trong những "yết hầu" quan trọng nhất của nền kinh tế thế giới.

Bình An