Duy trì tăng trưởng trong một thế giới bất định

Xung đột tại khu vực Trung Đông đã đẩy giá năng lượng tăng cao ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu.

Báo cáo mới nhất của IMF phát đi một thông điệp: Kinh tế thế giới đang bước vào một giai đoạn nhiều bất trắc. Theo đó, dự báo tăng trưởng toàn cầu năm 2026 giảm xuống 3,1%, thấp hơn 0,2 điểm phần trăm so với dự báo công bố hồi tháng 1; năm 2027 dự kiến ở mức 3,2%.

Đặt trong tương quan với yêu cầu phục hồi, sức ép việc làm, gánh nặng nợ công, nhu cầu bảo đảm an sinh và mức trung bình của nhiều năm trước, có thể thấy rõ, đà tăng trưởng kinh tế thế giới đang suy yếu.

Bất ổn địa chính trị không còn là yếu tố bên lề, mà đã trở thành nhân tố chi phối trực tiếp triển vọng tăng trưởng, thương mại, đầu tư và ổn định tài chính toàn cầu. Kinh tế toàn cầu đang đối diện những khó khăn thông thường của chu kỳ kinh tế, đồng thời gánh thêm những cú sốc đến từ môi trường chính trị, an ninh quốc tế.

Giá năng lượng biến động, chi phí vận tải tăng cao, chuỗi cung ứng bị đe dọa, tâm lý thị trường bất ổn, dòng vốn dịch chuyển khó lường,… tất cả những yếu tố đó đang trực tiếp bào mòn nền tảng của kỳ vọng phục hồi.

IMF dự báo lạm phát toàn cầu năm 2026 ở mức 4,4%. Các ngân hàng trung ương ở nhiều nền kinh tế lớn vì thế sẽ tiếp tục đứng trước thế lưỡng nan: nới lỏng quá sớm thì nguy cơ lạm phát quay trở lại; kéo dài thắt chặt thì ảnh hưởng tăng trưởng. Một mặt phải giữ ổn định giá cả; mặt khác phải ngăn đà suy giảm của đầu tư, tiêu dùng và sản xuất. Đó là tình thế không dễ hóa giải.

Cần thấy rằng, mỗi cú sốc địa chính trị lúc này đều không còn dừng lại ở phạm vi khu vực. Giá dầu tăng ở một điểm nóng có thể kéo theo chi phí sản xuất tăng ở nhiều nền kinh tế khác; gián đoạn một tuyến hàng hải có thể gây áp lực lên thương mại toàn cầu; một quyết định bảo hộ ở nền kinh tế lớn có thể tác động tới đơn hàng, việc làm và tăng trưởng ở nhiều quốc gia đang phát triển. Đây chính là lý do cần nhìn báo cáo của IMF như một lời cảnh báo nghiêm túc về trạng thái vận động của thế giới hiện nay.

Một điểm nổi bật trong báo cáo của IMF là tác động của bất ổn toàn cầu không phân bổ đồng đều. Các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển, nhất là những nước phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng, vào thị trường xuất khẩu bên ngoài hoặc vào dòng vốn quốc tế, sẽ chịu sức ép nặng nề hơn.

Trong xu hướng gia tăng phân mảnh kinh tế và bảo hộ thương mại, những năm gần đây, thế giới chứng kiến ngày càng nhiều hàng rào thuế quan, rào cản công nghệ, biện pháp kiểm soát đầu tư và những quyết sách kinh tế mang màu sắc địa chính trị. Khi thương mại và đầu tư không còn chủ yếu vận hành theo logic hiệu quả kinh tế, mà bị dẫn dắt bởi tính toán chiến lược, thì tăng trưởng khó tránh khỏi bị kéo chậm.

Không chỉ ở kinh tế, tăng trưởng chậm lại, phân hóa sâu hơn và bất ổn kéo dài sẽ kéo theo nhiều hệ lụy xã hội, phát triển và an ninh. Khi tăng trưởng suy yếu, việc làm bị ảnh hưởng; khi giá cả leo thang, đời sống người dân chịu sức ép lớn hơn; khi ngân sách bị co hẹp, khả năng đầu tư cho phát triển và an sinh xã hội cũng bị hạn chế.

Theo nhà kinh tế trưởng của IMF - Pierre-Olivier Gourinchas: kịch bản dự báo cơ sở vẫn còn phù hợp. Nhưng mỗi ngày trôi qua mà không có giải pháp, trong khi khủng hoảng năng lượng ngày càng nghiêm trọng hơn, thì kịch bản bất lợi lại càng trở nên đáng lưu ý.

Giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô vì thế trở thành điều kiện tiên quyết để bảo vệ thành quả phát triển và tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững của mỗi quốc gia. Điều hành linh hoạt chính sách tiền tệ, phối hợp chặt chẽ với chính sách tài khóa, kiểm soát lạm phát, ổn định thị trường tài chính-tiền tệ, bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng, đồng thời chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động bên ngoài.

Điều quan trọng hơn là tiếp tục củng cố nội lực. Nâng cao năng suất lao động, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển doanh nghiệp trong nước, mở rộng và khai thác hiệu quả thị trường nội địa, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, đối tác và chuỗi cung ứng,… đó là những hướng đi cần thiết để giảm bớt mức độ lệ thuộc vào các yếu tố bên ngoài.

Dư địa tăng trưởng toàn cầu vẫn còn, nhưng nền tảng không thật sự vững chắc. Khi xung đột, cú sốc năng lượng, lạm phát và phân mảnh kinh tế tiếp tục phủ bóng lên triển vọng phục hồi, yêu cầu đặt ra đối với mỗi quốc gia không chỉ là giữ nhịp tăng trưởng, mà quan trọng hơn là phải nâng cao chất lượng tăng trưởng, củng cố nội lực, tăng sức chống chịu và bảo vệ môi trường hòa bình, ổn định cho phát triển.

Tố Hương