Doanh nghiệp cần thay đổi từ gốc quản trị

“Tấm gương soi” chất lượng doanh nghiệp niêm yết

Theo ông Trịnh Sơn Hồng, quyền Chủ tịch Hội đồng quản trị HoSE, minh bạch và quản trị hiệu quả đã trở thành điều kiện tiên quyết để doanh nghiệp nâng cao uy tín và tiếp cận dòng vốn quốc tế và VLCA chính là một trong những “thước đo” rõ nét nhất cho quá trình chuyển đổi này. Sau gần 2 thập niên triển khai, VLCA đang dần định hình như một cơ chế đánh giá chất lượng doanh nghiệp niêm yết theo hướng tiệm cận chuẩn mực quốc tế. Điều đáng chú ý ở mùa giải 2026 không nằm ở quy mô hay số lượng doanh nghiệp tham gia, mà ở cách tiếp cận tiêu chí: ngày càng đi sâu vào chất lượng thay vì hình thức.

Ba trụ cột đánh giá gồm báo cáo thường niên, quản trị công ty và báo cáo phát triển bền vững tiếp tục được duy trì, nhưng với cách chấm điểm chặt chẽ hơn, nhấn mạnh vào tính thực chất của thông tin công bố. Nếu trước đây, việc đáp ứng yêu cầu công bố thông tin có thể giúp doanh nghiệp đạt điểm cao, thì hiện nay, chính chất lượng nội dung, tính nhất quán và khả năng phản ánh thực trạng vận hành mới là yếu tố quyết định.

Ở góc độ này, VLCA 2026 đang phản ánh một bức tranh rộng hơn của toàn thị trường: doanh nghiệp nào thực sự sẵn sàng cho chuẩn mực mới nổi, và doanh nghiệp nào vẫn đang dừng ở mức độ minh bạch mang tính hình thức.

Tín hiệu cảnh báo từ VLCA

Một trong những điểm đáng chú ý từ thực tiễn các mùa VLCA gần đây là sự “lệch pha” giữa mức độ minh bạch và chất lượng quản trị. Trong khi ngày càng nhiều doanh nghiệp đầu tư bài bản hơn cho báo cáo, mở rộng công bố thông tin, thì điểm số quản trị công ty lại không cải thiện tương ứng, thậm chí có xu hướng giảm khi tiêu chí đánh giá được nâng lên. Diễn biến này cho thấy một thực tế quan trọng: minh bạch có thể được cải thiện nhanh, nhưng quản trị là một quá trình tích lũy dài hạn và khó thay đổi hơn nhiều.

Chính trong bối cảnh đó, VLCA 2026 đang đóng vai trò như một “bộ lọc” tự nhiên. Khi tiêu chuẩn đánh giá chuyển từ “tuân thủ” sang “thực hành tốt”, những hạn chế trong quản trị vốn trước đây chưa bộc lộ rõ, bắt đầu hiện ra rõ nét hơn qua kết quả chấm điểm. Mọi khoảng trống trong quản trị sẽ trở thành rào cản trong việc tiếp cận dòng vốn quốc tế.

Chuyển từ “làm báo cáo” sang “làm quản trị”

Điểm đáng chú ý nhất của VLCA 2026 không nằm ở việc siết chặt tiêu chí, mà ở sự thay đổi trong triết lý đánh giá. Khi các tiêu chí liên quan đến phát triển bền vững, thông tin phi tài chính và quản trị theo thông lệ quốc tế được đưa vào sâu hơn, doanh nghiệp không còn có thể “cải thiện điểm số” bằng cách làm đẹp báo cáo.

Thay vào đó, họ buộc phải thay đổi từ bên trong. Việc xác định các chỉ tiêu trọng yếu, chuẩn hóa dữ liệu hay gắn kết chiến lược kinh doanh với các yếu tố ESG không còn là yêu cầu mang tính kỹ thuật, mà trở thành bài toán quản trị cốt lõi.

Ở góc độ này, VLCA đang tạo ra một áp lực mang tính cấu trúc đối với doanh nghiệp niêm yết. Những doanh nghiệp có nền tảng quản trị tốt sẽ nhanh chóng thích ứng và tận dụng cơ hội nâng hạng để thu hút dòng vốn dài hạn. Ngược lại, những doanh nghiệp chỉ dừng ở mức độ minh bạch hình thức sẽ dần bị “lộ điểm yếu” khi bước vào môi trường đánh giá khắt khe hơn. Khoảng cách giữa hai nhóm này vì thế sẽ ngày càng rõ nét, và VLCA chính là nơi phản ánh rõ nhất sự phân hóa đó.

Như vậy, trong tiến trình nâng hạng thị trường, VLCA 2026 không chỉ là một cuộc bình chọn, mà đang trở thành một “bài kiểm tra” thực chất đối với doanh nghiệp niêm yết. Minh bạch là điều kiện cần, nhưng không còn đủ để tạo dựng niềm tin và thu hút dòng vốn quốc tế. Khi tiêu chuẩn ngày càng tiệm cận thông lệ toàn cầu, thước đo thực sự nằm ở năng lực quản trị - nơi quyết định doanh nghiệp có thể bước qua “cửa ải” thị trường mới nổi hay không.

Trần Hương