Đúng đắn nhưng cần hiệu quả

Thực tế, từ xưa tới nay vẫn tồn tại những dàn nhạc dân tộc trên khắp cả nước, với nhiều quy mô khác nhau. Tuy nhiên, ở cấp độ quốc gia, được chính thức xem như một đại diện văn hóa quốc gia, chúng ta vẫn chưa tổ chức một dàn nhạc dân tộc tiêu chuẩn cấp quốc gia với pháp nhân rõ ràng.

Trong khi đó, suốt nhiều thập niên qua, một số quốc gia láng giềng đã hoàn thiện việc xây dựng, đưa vào hoạt động thường xuyên các dàn nhạc dân tộc quốc gia của riêng họ và âm thầm đưa cả một số nhạc cụ cổ truyền đặc trưng Việt Nam vào biên chế các dàn nhạc ấy như một cách chiếm dụng văn hóa dần dần. Vì thế, việc ra đời một dàn nhạc dân tộc quy mô quốc gia được ghi nhận bằng các cơ sở pháp lý rõ ràng ngay lúc này là rất cần thiết và tối quan trọng.

Tuy nhiên, trong cái đúng đắn chúng ta cũng cần phải nhìn nhận sâu xa cả tính hiệu quả. Cụ thể, hiệu quả ở đây không phải chỉ đơn thuần là bài toán kinh tế theo kiểu đầu tư có mang lại lợi nhuận hay không, doanh thu tăng trưởng ra sao. Hiệu quả đòi hỏi vượt xa tầm của những tính toán kiểu thị trường như thế.

Nổi bật nhất chính là hiệu quả về việc khẳng định chủ quyền văn hóa đối với bản sắc âm nhạc, cội nguồn nhạc cụ cổ truyền cũng như các sản phẩm, tác phẩm âm nhạc gắn liền. Và, hiệu quả đó chỉ có thể được hỗ trợ nâng tầm bởi một quy chế hoạt động xứng đáng để Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam dõng dạc là tiếng nói văn hóa chính thức của người Việt.

Ví dụ, một điểm còn khiến nhiều nhà nghiên cứu văn hóa, chuyên gia băn khoăn chính là trong đề án xây dựng kể trên, Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam lại nằm dưới sự quản lý của Nhà hát Ca Múa Nhạc Việt Nam. Điều đó cho thấy, vị thế của dàn nhạc này chưa đúng với kỳ vọng là một dàn nhạc cấp quốc gia giống như một điển hình ngang tầm là Dàn nhạc Giao hưởng Việt Nam (VNSO).

Ở nhiều quốc gia khác, các dàn nhạc quốc gia thường nằm dưới sự điều hành trực tiếp từ Bộ Văn hóa và đảm nhận nhiệm vụ như một dịch vụ công kể cả khi cơ chế vận hành của nó có đa số nguồn thu từ xã hội hóa đi nữa. Cơ bản, khi đã được xếp hạng quốc gia, tính biểu tượng là rất cao và những gì mà những dàn nhạc cấp quốc gia biểu hiện thường được xem như một tuyên ngôn âm nhạc không chính thức của cả quốc gia ấy.

Việc thành lập Dàn nhạc Dân tộc Quốc gia Việt Nam là đúng đắn, kịp thời và là tín hiệu đáng mừng cho thấy sự quan tâm sâu sắc tới phát triển văn hóa. Tuy nhiên, rất cần một cơ chế, một hành lang đủ thoáng, rộng và tạo điều kiện để dàn nhạc non trẻ này trở nên hùng mạnh và sẽ sớm vang lên trong các sự kiện lớn, có tính chất trang trọng như một khẳng định diện mạo đặc sắc của văn hóa Việt Nam trước bạn bè quốc tế.

Hà Quang Minh