Đổi mới tư duy bồi thường đất từ 'trả tiền một cục' sang 'cổ phần hóa sinh kế'

Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Trần Thanh Hà chủ trì buổi thảo luận tổ. Ảnh: Như Ý

Thống nhất với quy định của Luật Thủ đô năm 2026

Thảo luận về dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi), đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà đề nghị bổ sung điểm b khoản 1 Điều 4 Dự thảo Luật Đất đai theo hướng: “Các cơ chế, chính sách đặc thù về đất đai được Quốc hội cho phép; trường hợp Luật Thủ đô có quy định khác với Luật này về cùng một vấn đề thì thực hiện theo quy định của Luật Thủ đô”. Quy định như vậy nhằm tránh xung đột pháp luật về nguyên tắc áp dụng giữa dự thảo Luật Đất đai và Luật Thủ đô năm 2026.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung vào khoản 2 Điều 41 Dự thảo Luật Đất đai các tiêu chí cứng và quy trình thực hiện thu hồi đất vùng phụ cận. Theo đó, phạm vi vùng phụ cận phải được xác định rõ bằng ranh giới trong quy hoạch chi tiết; dự án vùng phụ cận phải được chấp thuận, quyết định chủ trương đầu tư đồng thời với dự án giao thông; quy định rõ nguồn vốn thực hiện thu hồi đất và cơ chế hạch toán dòng tiền để tái đầu tư hạ tầng giao thông, tránh thất thoát ngân sách.

Đại biểu Đỗ Đức Hồng Hà phát biểu thảo luận. Ảnh: Như Ý

Tham gia thảo luận, đại biểu Tạ Đình Thi cho biết, Nghị quyết số 21-NQ/TW đã chỉ ra bước chuyển mang tính đột phá trong tư duy về bồi thường: Chuyển mạnh từ tư duy “bồi thường tài sản bị thu hồi” sang tư duy “tái thiết cuộc sống cho người dân”.

Theo đại biểu, bồi thường bằng tiền một lần thường chỉ giải quyết vấn đề trước mắt. Nhiều hộ gia đình sau khi nhận khoản tiền lớn không có kỹ năng, kiến thức quản lý tài chính để sử dụng hiệu quả, dẫn đến khó khăn, mất sinh kế lâu dài, dễ phát sinh khiếu kiện và bất ổn xã hội.

Vì vậy, đại biểu cho rằng dự thảo Luật Đất đai (sửa đổi) cần nghiên cứu mô hình bồi thường mới: Chuyển một phần hoặc toàn bộ giá trị bồi thường thành cổ phần góp vào dự án thu hồi đất. Cần đổi mới tư duy bồi thường từ “trả tiền một cục” sang “cổ phần hóa sinh kế”, nhằm bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân bị thu hồi đất.

Đại biểu Quốc hội Tạ Đình Thi phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: Như Ý

Bảo đảm quyền bình đẳng về nhà ở cho các nhóm dễ bị tổn thương

Tham gia thảo luận về định hướng chính sách sửa đổi Luật Nhà ở năm 2023, đại biểu Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm quan tâm đến quy định về nhà ở xã hội. Đại biểu cho biết, theo dự thảo, đối tượng thụ hưởng ngày càng rộng trong khi nguồn cung có hạn, do đó cần phân biệt rõ “đủ điều kiện” với “được ưu tiên khi nguồn cung thiếu”.

"Thứ tự ưu tiên nên dựa vào mức độ khó khăn về nhà ở, khả năng chi trả, nhóm dễ bị tổn thương và nhu cầu ở gắn với nơi làm việc. Nếu mở rộng đối tượng nhưng không có cơ chế ưu tiên rõ, người khó khăn nhất vẫn có thể khó tiếp cận nhà ở", đại biểu Thích Bảo Nghiêm nói.

Đại biểu Hòa thượng Thích Bảo Nghiêm phát biểu thảo luận tại tổ. Ảnh: Như Ý

Cùng quan tâm vấn đề này, đại biểu Dương Minh Ánh nhận định, sau khi Luật Nhà ở hiện hành có hiệu lực đã bộc lộ một số khoảng trống pháp lý tác động trực tiếp đến phụ nữ và nhóm dễ bị tổn thương nhưng chưa được nhận diện đầy đủ trong báo cáo đánh giá tác động.

Theo đại biểu, vẫn còn bất lợi trong việc xác định điều kiện chưa có nhà ở. Có trường hợp phụ nữ sau ly hôn hoặc là người bị bạo lực gia đình vẫn đứng tên trong tài sản chung của vợ chồng nhưng thực tế không được quản lý, sử dụng căn nhà đó. Nếu chỉ căn cứ vào hệ thống đăng ký sở hữu, nhóm phụ nữ này sẽ không đủ điều kiện thụ hưởng chính sách nhà ở xã hội, dù thực tế không có chỗ ở ổn định.

Bên cạnh đó, việc tiếp cận dịch vụ xã hội cơ bản về nhà ở còn chênh lệch giữa các vùng miền, các nhóm đối tượng. Các dự án nhà ở lưu trú cho công nhân mới tập trung giải quyết chỗ nghỉ ngơi, thiếu không gian dành cho cơ sở giáo dục mầm non như nhà trẻ, khu vui chơi trẻ em, tạo áp lực lớn đối với lao động nữ tại các khu công nghiệp.

Quang cảnh thảo luận tại tổ đại biểu Quốc hội đoàn Hà Nội chiều 19-8. Ảnh: Như Ý

Do vậy, đại biểu đề nghị Ban soạn thảo tiếp tục nghiên cứu chính sách nhằm bảo đảm quyền bình đẳng giới được đi vào đời sống; bổ sung quy định cấm các hành vi phân biệt đối xử về giới, dân tộc, tình trạng khuyết tật dưới mọi hình thức trong đầu tư, quản lý, xét duyệt và giao dịch nhà ở.

Đồng thời, để bảo đảm quyền có chỗ ở an toàn, bình đẳng cho các nhóm dễ bị tổn thương, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em trước rủi ro mất chỗ ở trong tình huống khẩn cấp, đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế bảo vệ tại Điều 12 dự thảo Luật theo hướng: “Nhà nước bảo đảm quyền có chỗ ở tạm thời cho phụ nữ, trẻ em và người yếu thế trong trường hợp bị bạo lực gia đình hoặc nạn nhân bị mua bán trở về trong thời gian chờ giải quyết chỗ ở hoặc ổn định cuộc sống”.

Đại biểu Quốc hội Dương Minh Ánh phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: Như Ý

Làm rõ khái niệm nhà có mục đích lưu trú

Thảo luận về dự thảo Luật Kinh doanh bất động sản, đại biểu Trần Việt Anh nhận định, việc bổ sung nhà có mục đích lưu trú vào loại hình bất động sản kinh doanh là bước tiến mang tính đột phá, sát thực tiễn, giải quyết khoảng trống pháp lý kéo dài nhiều năm; tạo cơ sở cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu cho nhà đầu tư thứ cấp, khơi thông phân khúc bất động sản nghỉ dưỡng, thương mại, đa công năng.

Tuy nhiên, đại biểu đề nghị làm rõ khái niệm nhà có mục đích lưu trú để phân biệt với nhà ở, căn hộ dịch vụ hoặc các loại hình lưu trú khác; có quy định rõ về phạm vi áp dụng, chế độ sử dụng đất, quyền của người mua và cơ chế quản lý, vận hành nhằm hạn chế tranh chấp, bảo đảm thống nhất trong thực hiện.

Đại biểu Quốc hội Trần Việt Anh phát biểu thảo luận tổ. Ảnh: Như ý

Về chính sách khuyến khích đối với dự án BT thuộc phạm vi công trình xây dựng theo mô hình TOD để thu hút nguồn lực đầu tư hạ tầng giao thông, đại biểu đề nghị, nghiên cứu bổ sung quy định đối với quỹ đầu tư bất động sản được thành lập và hoạt động theo pháp luật về chứng khoán theo hướng quỹ được mua, bán, cho thuê bất động sản trong phạm vi hoạt động đầu tư được pháp luật về chứng khoán cho phép mà không phải thành lập doanh nghiệp, hợp tác xã hoặc liên hiệp hợp tác xã.

Theo đại biểu, quy định này nhằm bảo đảm tính thống nhất giữa pháp luật về kinh doanh bất động sản và pháp luật về chứng khoán; xác định rõ địa vị pháp lý, cơ chế giao dịch của quỹ đầu tư bất động sản; góp phần phát triển nhà đầu tư tổ chức, đa dạng hóa nguồn vốn trung hạn và dài hạn cho thị trường.

Vân Hà