Đề xuất cơ chế đặc thù bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung

Dự thảo Nghị quyết nêu rõ trường hợp “không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự” thì cán bộ phải đáp ứng đủ 6 điều kiện, gồm: không tham nhũng; vì lợi ích chung; các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội...

Các đại biểu tham dự Phiên họp. Ảnh: Quốc hội.

Sáng 9/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã cho ý kiến về dự án Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trình bày tóm tắt tờ trình của Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an cho biết việc ban hành Nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng; tạo cơ sở pháp lý để bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Nghị quyết cũng thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước; lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội làm căn cứ để xem xét, xử lý phù hợp.

ĐỀ XUẤT NHIỀU CHÍNH SÁCH ĐỂ TẠO ĐỘNG LỰC CHO CÁN BỘ

Theo Nghị quyết, dự thảo quy định về chính sách xử lý hình sự gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, thiệt hại do ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự; miễn trách nhiệm hình sự.

Với từng chính sách hình sự, dự thảo Nghị quyết quy định các điều kiện khác nhau để thực hiện.

Dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều; quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật nêu trên.

Đối với trường hợp “không truy cứu trách nhiệm hình sự, miễn trách nhiệm hình sự” thì phải đáp ứng đủ 6 điều kiện, gồm: không tham nhũng; vì lợi ích chung; các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã được giải quyết dứt điểm theo quy định; không gây thất thoát, lãng phí tài sản, trường hợp có gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ; người thực hiện hành vi phạm tội đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an báo cáo tại Phiên họp. Ảnh: Quốc hội.

Dự thảo Nghị quyết cũng quy định 2 trường hợp “loại trừ trách nhiệm hình sự” đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trường hợp thứ nhất, loại trừ trách nhiệm hình sự đối với hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số khi gặp rủi ro, thiệt hại nhưng đã tuân thủ đúng quy trình, quy định.

Trường hợp thứ hai, loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp thiệt hại thuộc trường hợp chưa có pháp luật điều chỉnh về quy trình, quy định thực hiện; giữa các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn, chồng chéo, chưa đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn nhưng không tham nhũng, vì lợi ích chung và đã hoàn thành nhiệm vụ, đem lại hiệu quả.

Về “tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự”, dự thảo quy định trường hợp được tạm hoãn nếu đáp ứng đủ 3 điều kiện: có hành vi vi phạm pháp luật nhưng vì lợi ích chung; có gây thất thoát, lãng phí tài sản nhà nước, tài sản của doanh nghiệp nhưng không tham nhũng; bảo đảm tính khả thi để khắc phục hậu quả đối với hoạt động đang thực hiện, chưa hoàn thành hoặc chưa khắc phục được hậu quả.

Để thực hiện chính sách hình sự này, Điều 9 và Điều 10 của dự thảo Nghị quyết quy định về trình tự, thủ tục tố tụng hình sự và trình tự, thủ tục trong thi hành án hình sự.

Dự kiến Nghị quyết này được thực hiện trong thời hạn 3 năm kể từ ngày có hiệu lực thi hành. Trường hợp sau thời điểm hết hiệu lực nhưng thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả vẫn còn thì tiếp tục thực hiện cho đến khi hết thời hạn tạm hoãn, nhưng không quá 2 năm.

CHUẨN HÓA CÁC KHÁI NIỆM, NÂNG CAO TÍNH MINH BẠCH TRONG THỰC THI

Phát biểu kết luận nội dung làm việc, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết.

Đối với các cơ chế, chính sách hình sự đặc thù, Phó Chủ tịch Quốc hội yêu cầu rà soát kỹ lưỡng các quy định, nhất là quy định về không truy cứu trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự.

Phó Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh yêu cầu tạo hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ cán bộ, người lao động dám nghĩ, dám làm, năng động, sáng tạo vì lợi ích chung; bảo đảm thể chế hóa đúng, đầy đủ chủ trương của Đảng.

Đồng thời, đánh giá đầy đủ tác động; bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính khả thi, chặt chẽ trong tổ chức thực hiện; tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc phát sinh vướng mắc trong quá trình áp dụng.

Bên cạnh đó, cần chuẩn hóa các khái niệm còn chưa rõ nội hàm, nhằm nâng cao tính minh bạch và thuận lợi trong quá trình tổ chức thực thi.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện hệ thống quy định về quy trình, thủ tục tố tụng hình sự nhằm cụ thể hóa các chính sách hình sự đặc thù quy định tại dự thảo Nghị quyết. Từ đó, bảo đảm thiết lập quy trình tố tụng chặt chẽ, đồng bộ, khả thi, phù hợp với nguồn lực và thực tiễn vận hành của hệ thống tư pháp…

Nghị quyết quy định nguyên tắc cốt lõi là khuyến khích, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo vì lợi ích chung. Khoan hồng, giảm nhẹ đối với các hành vi vi phạm nhưng vì lợi ích chung; lấy hiệu quả về kinh tế, chính trị, xã hội để xử lý phù hợp. Ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng. Xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng Nghị quyết này để tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Như Nguyệt