Cơ chế đặc thù tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong xử lý các vụ việc, vụ án

Quang cảnh Phiên hop. Ảnh: VPQH

Tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm

Sáng 09/7, tiếp tục chương trình Phiên họp thứ 4, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến về Dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST), chuyển đổi số (CĐS).

Tại Phiên họp, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết, Dự án Nghị quyết được xây dựng nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Nghị quyết cũng thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước; lấy hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội làm căn cứ để xem xét, xử lý phù hợp.

Dự thảo Nghị quyết gồm 3 chương, 13 điều, quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng KHCN, ĐMST, CĐS; áp dụng đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan đến việc xử lý các hành vi vi phạm pháp luật nêu trên.

Theo Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, Dự thảo Nghị quyết quy định về chính sách xử lý hình sự gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, thiệt hại do ứng dụng KHCN ĐMST, CĐS; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự.

Ngoài ra, để thực hiện các chính sách này, Điều 9, Điều 10 Dự thảo Nghị quyết quy định về trình tự, thủ tục tố tụng hình sự và trình tự, thủ tục trong thi hành án hình sự để thực hiện.

Để bảo đảm tương ứng với việc xử lý hình sự, Điều 11 Dự thảo Nghị quyết quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang tương ứng với các điều kiện về các chính sách xử lý hình sự quy định từ Điều 5 đến Điều 8 Nghị quyết này.

Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang báo cáo tại Phiên họp. Ảnh: VPQH

Nghị quyết dự kiến được thực hiện trong 3 năm. Trường hợp sau thời điểm hết hiệu lực nhưng thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả vẫn còn thì tiếp tục được thực hiện cho đến khi hết thời hạn này (không quá 2 năm).

Thẩm tra sơ bộ Dự thảo Nghị quyết, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, đa số ý kiến trong Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí việc ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, quan điểm mới của Đảng về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, KHCN ĐMST, CĐS.

Đồng thời, tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn, trong bối cảnh một số luật có liên quan, nhất là Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Xử lý vi phạm hành chính chưa được sửa đổi, bổ sung đồng bộ.

Cơ quan thẩm tra nhất trí trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua Dự thảo Nghị quyết tại Kỳ họp không thường lệ thứ nhất, diễn ra trong tháng 8/2026 theo quy trình tại một kỳ họp.

Tuy nhiên, do đây là Dự thảo Nghị quyết có nhiều nội dung mới, liên ngành, tác động trực tiếp đến việc xử lý vi phạm pháp luật và quyền, lợi ích của tổ chức, cá nhân, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan để hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm chất lượng cao nhất trước khi trình Quốc hội.

Bên cạnh đó, cần làm rõ mối quan hệ áp dụng giữa Nghị quyết này với Nghị quyết số 29 của Quốc hội về xử lý vi phạm pháp luật về đất đai, nhất là đối với các vụ án kinh tế có liên quan đến đất đai hoặc dự án ứng dụng KHCN ĐMST, CĐS có sử dụng đất.

Bảo đảm khả thi, chặt chẽ, tránh tạo khoảng trống pháp lý

Phát biểu kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nêu rõ, UBTVQH cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng KHCN ĐMST, CĐS.

Việc ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, quan điểm của Đảng; góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn xử lý các vụ việc, vụ án liên quan.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên kết luận nội dung Phiên họp. Ảnh: VPQH

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các quy định trong Dự thảo Nghị quyết, nhất là các cơ chế, chính sách hình sự đặc thù, như quy định về không truy cứu trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự. Chỉ quy định những nội dung thực sự khác với các luật, nghị quyết hiện hành và thuộc thẩm quyền của Quốc hội.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh, cần đánh giá đầy đủ tác động, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính khả thi, chặt chẽ trong tổ chức thực hiện, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc phát sinh những vướng mắc trong quá trình áp dụng. Đồng thời, chuẩn hóa các khái niệm nhằm nâng cao tính minh bạch và thuận lợi trong quá trình tổ chức thực thi.

Cùng với đó, tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện hệ thống quy định, quy trình, thủ tục tố tụng hình sự; phân định rõ trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, dân sự, giữa trách nhiệm của pháp nhân với cá nhân; xử lý nghiêm hành vi cố ý làm trái, tham nhũng, nhưng sẽ khoan hồng, giảm nhẹ đối với phạm vi vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, không vụ lợi, không tham nhũng, đã chủ động khắc phục hậu quả. Ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý việc nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định ngưỡng mức độ thiệt hại, báo cáo xin ý kiến cấp có thẩm quyền về định hướng cơ chế, chính sách đặc thù.

UBTVQH thống nhất trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến đối với Dự án Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng KHCN, ĐMST, CĐS tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ nhất.

Đ. KHOA