Tạo hành lang pháp lý bảo vệ cán bộ năng động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang cho biết dự thảo Nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương Đảng, đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Nghị quyết được xây dựng trên quan điểm bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, thấu tình, đạt lý, đúng người, đúng vi phạm, thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước; bảo đảm khách quan, toàn diện, xem xét kỹ vai trò, động cơ, mục đích của người vi phạm, bối cảnh lịch sử cụ thể, hậu quả, kết quả khắc phục hậu quả và hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp…

Theo dự thảo Nghị quyết, một số cơ chế mới được đề xuất như: không truy cứu trách nhiệm hình sự, loại trừ trách nhiệm hình sự đối với rủi ro phát sinh trong hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tạm hoãn hoặc miễn truy cứu trách nhiệm hình sự trong một số trường hợp đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định. Đồng thời, dự thảo cũng quy định cơ chế xử lý kỷ luật tương ứng đối với cán bộ, công chức nhằm bảo đảm tính đồng bộ trong áp dụng pháp luật.

Về hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện, Nghị quyết dự kiến được thực hiện trong 3 năm. Trường hợp sau thời điểm hết hiệu lực nhưng thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả vẫn còn thì tiếp tục được thực hiện cho đến khi hết thời hạn này (không quá 2 năm).

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu - Ảnh: Doãn Tấn/TTXVN

Trong báo cáo thẩm tra, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng, việc thiết kế cơ chế đặc thù trong dự thảo Nghị quyết phải được thực hiện hết sức chặt chẽ để bảo đảm tính thống nhất của hệ thống pháp luật và tránh bị lợi dụng. Cần phân định rõ những nội dung mang tính cấp bách để quy định trong Nghị quyết với những vấn đề có tính lâu dài cần được sửa đổi trong Bộ luật Hình sự và các đạo luật liên quan. Đồng thời, nguyên tắc xử lý nghiêm minh, không có vùng cấm, không có ngoại lệ phải được bảo đảm trong toàn bộ quá trình áp dụng.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị phân biệt rõ trách nhiệm hình sự, hành chính và dân sự; tách bạch việc xử lý trách nhiệm cá nhân với việc tháo gỡ khó khăn cho dự án. Chính sách khoan hồng chỉ nên áp dụng đối với những trường hợp không có yếu tố tham nhũng, tư lợi, thực hiện vì lợi ích chung, chủ động khắc phục hậu quả và đáp ứng đầy đủ các điều kiện theo quy định.

Phát biểu kết luận tại phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành nghị quyết, đồng ý trình Quốc hội xem xét tại Kỳ họp chuyên đề vào tháng 8/2026.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục nghiên cứu tên gọi, phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, bảo đảm đúng với tinh thần chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị và phù hợp với nội hàm của dự thảo Nghị quyết.

Đồng thời, cơ quan soạn thảo cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các quy định trong dự thảo Nghị quyết, nhất là các cơ chế, chính sách hình sự đặc thù như: quy định về không truy cứu trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự. Chỉ quy định những nội dung thực sự khác với các luật, nghị quyết hiện hành và thuộc thẩm quyền của Quốc hội, qua đó, tạo hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ cán bộ, người lao động dám nghĩ, dám làm, năng động sáng tạo vì lợi ích chung, bảo đảm thể chế đúng, đầy đủ chủ trương của Đảng.

Bên cạnh đó đánh giá đầy đủ tác động, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính khả thi, chặt chẽ trong tổ chức thực hiện, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc phát sinh vướng mắc trong quá trình áp dụng. Chuẩn hóa các khái niệm còn chưa rõ nội hàm, mang tính định tính nhằm nâng cao tính minh bạch và thuận lợi trong quá trình tổ chức thực hiện.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện hệ thống quy định, quy trình, thủ tục tố tụng hình sự nhằm cụ thể hóa các chính sách hình sự đặc thù quy định tại dự thảo Nghị quyết này, bảo đảm thiết lập được một quy trình tố tụng đủ chặt chẽ, đồng bộ và khả thi, phù hợp với nguồn lực và thực tiễn vận hành của hệ thống tư pháp.

T.N