Cơ chế đặc thù cần bảo đảm sự nghiêm minh, thấu tình, đạt lý

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì phiên họp

Tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động sáng tạo, dám nghĩ, dám làm

Trình bày Tờ trình dự thảo Nghị quyết, Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang nêu rõ, dự án Nghị quyết được xây dựng nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng, đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Nghị quyết được xây dựng trên quan điểm bảo đảm sự nghiêm minh của pháp luật, không có vùng cấm, không có ngoại lệ, thấu tình, đạt lý, đúng người, đúng vi phạm, thể hiện sự nhân văn, khoan hồng của Đảng, Nhà nước; bảo đảm khách quan, toàn diện, xem xét kỹ vai trò, động cơ, mục đích của người vi phạm, bối cảnh lịch sử cụ thể, hậu quả, kết quả khắc phục hậu quả và hiệu quả về chính trị, kinh tế, xã hội để xử lý phù hợp…

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành phiên họp

Dự thảo Nghị quyết quy định cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý các hành vi vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số gồm 3 chương, 13 điều.

Trong đó, theo Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang, dự thảo Nghị quyết quy định về chính sách xử lý hình sự gồm: không truy cứu trách nhiệm hình sự; loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số; tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự và miễn trách nhiệm hình sự. Ngoài ra, để thực hiện các chính sách này, Điều 9, Điều 10 dự thảo Nghị quyết quy định về trình tự, thủ tục tố tụng hình sự và trình tự, thủ tục trong thi hành án hình sự để thực hiện.

Bên cạnh đó, để bảo đảm tương ứng với việc xử lý hình sự, Điều 11 dự thảo Nghị quyết quy định về xử lý kỷ luật cán bộ, công chức, viên chức, người thuộc lực lượng vũ trang tương ứng với các điều kiện về các chính sách xử lý hình sự quy định từ Điều 5 đến Điều 8 Nghị quyết này.

Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ về dự thảo Nghị quyết

Về hiệu lực thi hành và tổ chức thực hiện, Nghị quyết dự kiến được thực hiện trong 3 năm. Trường hợp sau thời điểm hết hiệu lực nhưng thời gian tạm hoãn truy cứu trách nhiệm hình sự để khắc phục hậu quả vẫn còn thì tiếp tục được thực hiện cho đến khi hết thời hạn này (không quá 2 năm).

Bộ trưởng Bộ Công an cho biết, căn cứ ý kiến chỉ đạo của cơ quan có thẩm quyền và quy định tại khoản 2 Điều 26, điểm b khoản 1 Điều 50, Điều 51, Điều 52 Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật năm 2025 (sửa đổi, bổ sung năm 2025) và Thông báo số 264/TB-UBPLTP16 của Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, việc xây dựng hồ sơ dự án Nghị quyết được thực hiện theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Theo Báo cáo thẩm tra sơ bộ về dự thảo Nghị quyết do Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày, đa số ý kiến trong Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí việc ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, quan điểm mới của Đảng về xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi trình bày Báo cáo thẩm tra sơ bộ về dự thảo Nghị quyết

Trong bối cảnh một số luật có liên quan, nhất là Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự và Luật Xử lý vi phạm hành chính chưa được sửa đổi, bổ sung đồng bộ, việc ban hành cơ chế đặc thù là cần thiết để tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn.

Về hồ sơ, trình tự, thủ tục xây dựng và các yêu cầu chung đối với dự thảo Nghị quyết,đối chiếu với quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhận thấy Hồ sơ dự thảo Nghị quyết cơ bản đầy đủ theo quy định. Do vậy, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhất trí trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến và thông qua dự thảo Nghị quyết tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, diễn ra trong tháng 8/2026 theo quy trình tại một kỳ họp.

Tuy nhiên, do đây là dự thảo Nghị quyết có nhiều nội dung mới, liên ngành, tác động trực tiếp đến việc xử lý vi phạm pháp luật và quyền, lợi ích của tổ chức, cá nhân, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các cơ quan liên quan để hoàn thiện hồ sơ, bảo đảm chất lượng cao nhất trước khi trình Quốc hội.

Ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính

Các Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Nghị quyết nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương, quan điểm của Đảng, góp phần tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc phát sinh trong thực tiễn xử lý vụ việc, vụ án liên quan.

Đồng thời, khuyến khích đổi mới sáng tạo, bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, không động cơ vụ lợi, tham nhũng.

Các đại biểu dự phiên họp

Qua đó, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Phát biểu kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên nhấn mạnh, để bảo đảm chất lượng và thời hạn gửi tài liệu dự án Nghị quyết trình Quốc hội xem xét, cho ý kiến, đề nghị Chính phủ chỉ đạo cơ quan chủ trì soạn thảo, các cơ quan liên quan rà soát, nghiên cứu, tiếp thu giải trình các ý kiến phát biểu của Ủy viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến của Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính tại báo cáo thẩm tra sơ bộ, đặc biệt là ý kiến phát biểu của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và kết luận của phiên họp hôm nay để hoàn chỉnh hồ sơ dự án Nghị quyết.

Nêu các vấn đề cụ thể cần quan tâm hoàn thiện, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên đề nghị tiếp tục nghiên cứu tên gọi, phạm vi điều chỉnh, đối tượng áp dụng, bảo đảm đúng với tinh thần chỉ đạo của Trung ương, Bộ Chính trị và phù hợp với nội hàm của dự thảo Nghị quyết.

Đồng thời, cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các quy định trong dự thảo Nghị quyết, nhất là các cơ chế, chính sách hình sự đặc thù như: quy định về không truy cứu trách nhiệm hình sự, tạm hoãn truy cứu và miễn trách nhiệm hình sự. Chỉ quy định những nội dung thực sự khác với các luật, nghị quyết hiện hành và thuộc thẩm quyền của Quốc hội, qua đó, tạo hành lang pháp lý vững chắc để bảo vệ cán bộ, người lao động dám nghĩ, dám làm, năng động sáng tạo vì lợi ích chung, bảo đảm thể chế đúng, đầy đủ chủ trương của Đảng.

Các đại biểu dự phiên họp

Phó Chủ tịch Quốc hội cũng nhấn mạnh, cần đánh giá đầy đủ tác động, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính khả thi, chặt chẽ trong tổ chức thực hiện, tránh tạo khoảng trống pháp lý hoặc phát sinh những vướng mắc trong quá trình áp dụng. Đồng thời, chuẩn hóa các khái niệm còn chưa rõ nội hàm, mang tính định tính nhằm nâng cao tính minh bạch và thuận lợi trong quá trình tổ chức thực thi.

Đặc biệt, tiếp tục nghiên cứu hoàn thiện hệ thống quy định, quy trình, thủ tục tố tụng hình sự nhằm cụ thể hóa các chính sách hình sự đặc thù quy định tại dự thảo Nghị quyết này, bảo đảm thiết lập được một quy trình tố tụng đủ chặt chẽ, đồng bộ và khả thi, phù hợp với nguồn lực và thực tiễn vận hành của hệ thống tư pháp.

Cùng với đó, phân định rõ trách nhiệm hình sự với trách nhiệm hành chính, dân sự giữa trách nhiệm của pháp nhân với cá nhân. Xử lý nghiêm hành vi cố ý làm trái, tham nhũng, nhưng sẽ khoan hồng, giảm nhẹ đối với phạm vi vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, không vụ lợi, không tham nhũng, đã chủ động khắc phục hậu quả. Ưu tiên áp dụng các biện pháp kinh tế, dân sự, hành chính; xử lý hình sự là biện pháp cuối cùng.

Tiếp tục rà soát, bổ sung thời điểm Nghị quyết có hiệu lực thi hành và thời hạn thực hiện thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù bảo đảm phù hợp với lộ trình sửa đổi Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự. Trường hợp các chính sách đặc thù được luật hóa trong luật sửa đổi cần xác định rõ thời điểm Nghị quyết hết hiệu lực và phương án chuyển tiếp để tránh chồng chéo hoặc tạo ra khoảng trống pháp lý.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên cũng đề nghị, nghiên cứu phân loại mức độ thiệt hại và quy định ngưỡng mức độ thiệt hại phải báo cáo xin ý kiến cấp có thẩm quyền về định hướng, cơ chế, chính sách đặc thù xử lý các vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Thanh Hải; Ảnh: Quang Khánh