Đề xuất các điều kiện miễn trách nhiệm hình sự với cán bộ dám nghĩ, dám làm

Sáng 9/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến dự thảo Nghị quyết của Quốc hội quy định về cơ chế, chính sách đặc thù để xử lý vi phạm pháp luật liên quan đến kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân và ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an.

Trình bày tờ trình của Chính phủ, Đại tướng Lương Tam Quang, Bộ trưởng Bộ Công an, cho biết dự thảo Nghị quyết nhằm thể chế hóa quan điểm, chủ trương của Đảng; đồng thời, tạo cơ sở pháp lý bảo vệ cán bộ năng động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, vì lợi ích chung, không tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Theo quy định của dự thảo Nghị quyết, cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng sẽ không truy cứu trách nhiệm hình sự khi có đủ một số điều kiện.

Các điều kiện gồm: không tham nhũng; vì lợi ích chung; các hoạt động đầu tư, sản xuất, kinh doanh, ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội cho địa phương, đất nước; không có khiếu nại, tố cáo hoặc có khiếu nại, tố cáo nhưng đã giải quyết dứt điểm các khiếu nại, tố cáo liên quan theo quy định; không gây thất thoát, lãng phí tài sản (trường hợp có gây thất thoát, lãng phí tài sản thì đã khắc phục toàn bộ hậu quả; người thực hiện hành vi vi phạm đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm.

Bên cạnh đó, dự thảo Nghị quyết nêu rõ loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Trường hợp này được áp dụng nếu hành vi gây ra thiệt hại trong khi thực hiện hoạt động đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số mặc dù đã tuân thủ đúng quy trình, quy định, áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa.

Theo đề xuất của Chính phủ, người nào trong quá trình thực hiện nhiệm vụ được giao mà gặp thiệt hại do ứng dụng khoa học công nghệ thuộc trường hợp chưa có pháp luật điều chỉnh, hoặc giữa các quy định của pháp luật còn mâu thuẫn nhưng xuất phát từ đòi hỏi cấp thiết của thực tiễn, có cách làm đột phá, giải quyết những điểm nghẽn, thuộc 3 trường hợp thì được loại trừ trách nhiệm hình sự.

Các trường hợp gồm: không tham nhũng; vì lợi ích chung; các hoạt động ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số đã hoàn thành, mang lại hiệu quả kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi.

Thẩm tra nội dung này, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết, đa số ý kiến Thường trực Ủy ban nhất trí việc ban hành Nghị quyết.

Liên quan quy định về không truy cứu trách nhiệm hình sự, ông Phan Văn Mãi đề nghị nghiên cứu điều kiện “đã khai rõ sự việc, góp phần có hiệu quả vào việc phát hiện và xử lý tội phạm”, bảo đảm không thu hẹp quá mức phạm vi áp dụng chính sách khoan hồng và không tạo sự thiếu thống nhất với các trường hợp có tính chất, mức độ vi phạm tương tự.

Về loại trừ trách nhiệm hình sự đối với người gặp rủi ro, gây thiệt hại do ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng đây là chính sách mới, có ý nghĩa quan trọng trong việc khuyến khích đổi mới sáng tạo, chấp nhận rủi ro có kiểm soát.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị quy định rõ đối tượng áp dụng là người “gây thiệt hại” hay “gặp thiệt hại”; làm rõ mối quan hệ giữa cơ chế này với các quy định hiện hành của Bộ luật Hình sự về loại trừ trách nhiệm hình sự trong nghiên cứu, thử nghiệm, áp dụng tiến bộ khoa học, kỹ thuật và công nghệ mới.

Mặt khác, theo cơ quan thẩm tra, cần cụ thể hóa điều kiện, tiêu chí áp dụng để bảo đảm khách quan, minh bạch, không bị lợi dụng.

Đối với các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, miễn chấp hành hình phạt tù có điều kiện và xử lý kỷ luật, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị tiếp tục rà soát để bảo đảm việc khắc phục hậu quả không trở thành điều kiện duy nhất hoặc điều kiện mang tính quyết định tuyệt đối để được hưởng chính sách khoan hồng.

“Việc áp dụng cần được xem xét trên cơ sở tổng thể về tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi, động cơ, mục đích, vai trò của người vi phạm, hậu quả xảy ra, khả năng khắc phục và yêu cầu bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân. Đề nghị Cơ quan chủ trì soạn thảo tiếp tục rà soát, chỉnh lý để bảo đảm tính rõ ràng, thống nhất, đồng bộ giữa các quy định”, ông Phan Văn Mãi nêu rõ.

Thường trực Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí với phương án thí điểm thực hiện các cơ chế, chính sách đặc thù trong thời hạn 3 năm.

Anh Văn