Đại sứ Hà Hoàng Hải: Việt Nam là cầu nối và cửa ngõ quan trọng để Lithuania tăng cường hợp tác với ASEAN

Xin Đại sứ chia sẻ về mục tiêu, ý nghĩa cũng như kỳ vọng về chuyến thăm của Bộ trưởng Kęstutis Budrys tới Việt Nam, đặc biệt là sau chuyến thăm của Tổng thống Lithuania năm 2025?

Chuyến thăm Việt Nam của Bộ trưởng Ngoại giao Lithuania Kęstutis Budrys có ý nghĩa quan trọng trước hết ở việc tiếp nối, cụ thể hóa những động lực mới và kết quả mà hai bên đã đạt được từ chuyến thăm cấp Nhà nước tới Việt Nam của Tổng thống Gitanas Nauseda tháng 6/2025.

Theo tôi, mục tiêu quan trọng nhất của chuyến thăm lần này là thúc đẩy những cam kết chính trị và các biên bản ghi nhớ đã ký kết thành chương trình, dự án hợp tác cụ thể.

Hai bên cần cùng rà soát kết quả triển khai các thỏa thuận đạt được trong chuyến thăm của Tổng thống Nauseda; xác định rõ lộ trình thực hiện một số thỏa thuận, dự án ưu tiên có khả năng tạo hiệu ứng lan tỏa, trong đó có thỏa thuận giữa Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) và Liên đoàn Công nghiệp Lithuania, giữa Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia Việt Nam (NIC) và Cơ quan Đổi mới sáng tạo Lithuania, giữa cảng Hải Phòng và cảng Klaipeda đã hình thành những khuôn khổ ban đầu rất thuận lợi cho hợp tác doanh nghiệp, đổi mới sáng tạo và logistics.

Bên lề Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN-EU tháng 4/2026 vừa qua, Bộ trưởng Ngoại giao hai nước đã trao đổi về hợp tác song phương, trong đó Việt Nam quan tâm và mong muốn Lithuania chia sẻ kinh nghiệm, tăng cường hợp tác trong các lĩnh vực laser, công nghệ sinh học, công nghệ tài chính fintech, quản trị không gian mạng và hệ thống lưới điện; phía Lithuania thể hiện quan tâm tới các lĩnh vực LNG, trí tuệ nhân tạo, công nghệ cao, nông sản và du lịch.

Do đó, chuyến thăm lần này của Bộ trưởng Ngoại giao Lithuania được kỳ vọng sẽ tạo ra tiến triển mới trong các lĩnh vực hợp tác ưu tiên và cùng quan tâm này.

Chuyến thăm của Bộ trưởng Kestutis Budrys diễn ra ngay sau khi Lithuania chính thức gia nhập Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC), thể hiện sự coi trọng của Lithuania đối Việt Nam trong chính sách tăng cường gắn kết với khu vực Đông Nam Á.

Có thể thấy, Lithuania đánh giá Việt Nam là đối tác tin cậy, đồng thời là cầu nối và cửa ngõ quan trọng để tăng cường hợp tác với ASEAN, do đó, chuyến thăm được kỳ vọng sẽ tạo động lực mới cho không chỉ quan hệ song phương Việt Nam-Lithuania và còn góp phần thúc đẩy hợp tác giữa Lithuania với ASEAN thông qua Việt Nam.

Đâu là những điểm sáng trong quan hệ hai nước thời gian qua, đồng thời dư địa hợp tác giữa các địa phương, doanh nghiệp hai nước hiện nay như thế nào, thưa Đại sứ?

Điểm sáng nổi bật nhất là mức độ tin cậy chính trị và sự quan tâm của lãnh đạo cấp cao hai nước đang được nâng lên rõ rệt. Lithuania nằm trong số những nước EU đầu tiên phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam-EU (EVIPA); vừa qua bạn cũng đã ủng hộ Việt Nam gia nhập Công ước La Hay 1961 (Apostille). Chuyến thăm của Tổng thống Gitanas Nauseda năm 2025 đã tạo bước đột phá về chính trị - ngoại giao, giúp hai bên hiểu rõ hơn vị trí, tiềm năng và nhu cầu phát triển của nhau.

Việt Nam coi Lithuania là một đối tác có nhiều thế mạnh đặc thù tại khu vực Baltic và trong Liên minh châu Âu; trong khi Lithuania ngày càng nhìn nhận Việt Nam như một đối tác quan trọng, một nền kinh tế năng động và một cửa ngõ để tiếp cận thị trường ASEAN.

Điểm sáng thứ hai là hợp tác kinh tế đang có chuyển biến tích cực. Kim ngạch thương mại hai chiều năm 2025 đạt khoảng 353 triệu USD, tăng 76,5% so với năm trước. Mặc dù quy mô thương mại còn khiêm tốn so với tiềm năng và kỳ vọng của hai nền kinh tế, song tốc độ tăng trưởng như vậy cho thấy nhu cầu thị trường và khả năng bổ sung cho nhau đang ngày càng rõ hơn.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, do tình hình thế giới khu vực có một số biến động khách quan ảnh hưởng đến thương mại song phương nên kim ngạch hai chiều tạm thời có sự điều chỉnh trong ngắn hạn, tuy nhiên, với việc tăng cường tiếp xúc cấp cao và kết nối doanh nghiệp, hai bên kỳ vọng sẽ mở ra các cơ hội hợp tác mới, qua đó góp phần tiếp tục đẩy mạnh kim ngạch xuất nhập khẩu song phương trong thời gian tới.

Điểm sáng thứ ba là quan hệ hai nước đã bắt đầu mở rộng từ thương mại hàng hóa truyền thống sang các lĩnh vực có hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng cao hơn. Các thỏa thuận hợp tác đã ký năm 2025 về đổi mới sáng tạo, cảng biển - logistics, công nghiệp và kết nối doanh nghiệp phản ánh sự tương đồng giữa chiến lược phát triển kinh tế số, kinh tế xanh và kinh tế dựa trên tri thức của hai nước.

Tháng 5/2026 vừa qua, công ty công nghệ cao TLT Manufacturing của Lithuania đã khai trương nhà máy tại Tây Ninh, với hai dây chuyền công nghệ xuyên lỗ (THT), hệ thống khắc laser, kiểm tra bằng tia X và đầy đủ các công đoạn kiểm soát chất lượng. Đây là dự án đầu tư sản xuất đầu tiên của doanh nghiệp Lithuania trong lĩnh vực điện tử tại Việt Nam, phản ánh niềm tin của doanh nghiệp Lithuania vào môi trường đầu tư của Việt Nam, mở ra triển vọng thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn giữa hai nước trong lĩnh vực công nghiệp điện tử, công nghệ cao và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Về hợp tác địa phương, tôi cho rằng có thể hình thành một số mô hình kết nối theo thế mạnh bổ sung. Hải Phòng và Klaipeda có thể đi đầu trong hợp tác cảng biển, logistics, cảng xanh và đào tạo nhân lực hàng hải. Hà Nội, Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng có thể tăng cường kết nối với Vilnius và Kaunas trong xây dựng thành phố thông minh, công nghệ tài chính, an ninh mạng, đổi mới sáng tạo và hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp.

Các địa phương có thế mạnh nông nghiệp của Việt Nam cũng có thể hợp tác với Lithuania về chế biến thực phẩm, công nghệ bảo quản, truy xuất nguồn gốc, chăn nuôi và nông nghiệp chính xác. Đối với doanh nghiệp, các lĩnh vực triển vọng gồm logistics và vận tải đa phương thức; công nghệ thông tin, an ninh mạng và trí tuệ nhân tạo; công nghệ laser và quang học; công nghệ sinh học và y tế; năng lượng tái tạo, LNG và quản lý lưới điện; chế biến nông sản, thực phẩm; giáo dục - đào tạo và du lịch.

Trong bối cảnh EVFTA đang tạo động lực mới cho hợp tác kinh tế Việt Nam - EU, Lithuania có thể đóng vai trò như thế nào trong việc hỗ trợ hàng hóa và doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận sâu hơn thị trường Bắc Âu và khu vực Baltic?

Lithuania có thể đóng vai trò là một cửa ngõ về logistics, phân phối, tiêu chuẩn và dịch vụ số, giúp doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận không chỉ ba nước Baltic mà còn các thị trường Bắc Âu và Trung-Đông Âu.

Trước hết, Lithuania có lợi thế về vị trí địa lý, nằm trên Hành lang giao thông Biển Bắc - Baltic của EU, kết nối khu vực Baltic với Ba Lan, Đức và các nước Bắc Âu với cảng biển Klaipeda có năng lực tiếp nhận hàng hóa lớn. Vì vậy, Biên bản ghi nhớ giữa cảng Hải Phòng và cảng Klaipeda có ý nghĩa rất thực tế. Hai bên có thể nghiên cứu xây dựng tuyến vận chuyển thử nghiệm, trung tâm gom hàng, kho ngoại quan hoặc cơ sở phân phối hàng Việt Nam tại Lithuania. Từ đây, hàng hóa có thể được vận chuyển bằng đường bộ, đường sắt và đường biển tới Latvia, Estonia, Phần Lan, Thụy Điển, Ba Lan và các nước EU khác.

Thứ hai, Lithuania có thể trở thành thị trường thử nghiệm và trung tâm hỗ trợ tuân thủ tiêu chuẩn EU cho doanh nghiệp Việt Nam. Quy mô thị trường Lithuania không quá lớn, nhưng đây lại là lợi thế đối với các doanh nghiệp muốn thử nghiệm sản phẩm, điều chỉnh mẫu mã, bao bì, truy xuất nguồn gốc, tiêu chuẩn môi trường và hệ thống phân phối trước khi mở rộng sang toàn bộ khu vực Bắc Âu - Baltic. Các doanh nghiệp Lithuania am hiểu các quy định của EU có thể hợp tác với doanh nghiệp Việt Nam trong tư vấn pháp lý, chứng nhận, logistics, thương mại điện tử, bảo hiểm và thanh toán xuyên biên giới.

Thứ ba, Lithuania có thể hỗ trợ kết nối doanh nghiệp Việt Nam với các chuỗi bán lẻ, nhà nhập khẩu và mạng lưới doanh nghiệp tại khu vực Bắc Âu - Baltic. Điều này đặc biệt phù hợp với các sản phẩm Việt Nam có thế mạnh như điện tử, dệt may, giày dép, đồ gỗ, thực phẩm chế biến, cà phê, hạt điều và các sản phẩm nông nghiệp có chứng nhận bền vững.

Thứ tư, với tư cách là Chủ tịch luân phiên EU 6 tháng đầu năm 2027, Lithuania có thể thúc đẩy việc triển khai đầy đủ EVFTA và vận động các nước thành viên còn lại phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ đầu tư Việt Nam-EU (EVIPA), đồng thời góp phần duy trì một môi trường thương mại cởi mở, minh bạch và dựa trên luật lệ. Thương mại Việt Nam-EU tiếp tục tăng trưởng sau khi EVFTA có hiệu lực, nhưng doanh nghiệp vẫn cần thêm sự hỗ trợ để xử lý các rào cản phi thuế quan, quy định về phát triển bền vững, truy xuất nguồn gốc và chuyển đổi xanh.

Lithuania được đánh giá là một trong những nền kinh tế đổi mới sáng tạo hàng đầu châu Âu, đặc biệt trong lĩnh vực công nghệ tài chính, an ninh mạng và chuyển đổi số. Việt Nam có thể học hỏi những kinh nghiệm gì từ Lithuania, thưa Đại sứ?

Chính phủ và người dân Lithuania luôn tự hào là trung tâm fintech lớn nhất ở Liên minh châu Âu tính theo số lượng công ty được cấp phép, với gần 250 công ty fintech đang hoạt động phục vụ hơn 40 triệu khách hàng trên toàn cầu.

Bên cạnh đó, Lithuania còn là một cường quốc toàn cầu trong lĩnh vực công nghiệp laser, sản xuất hơn 50% tổng số laser xung cực ngắn (ultra-short pulse lasers) trên toàn thế giới. Qua đó, chúng ta có thể thấy Lithuania là một quốc gia có quy mô nhỏ nhưng tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực có khả năng cạnh tranh quốc tế. Đây là mô hình rất đáng để Việt Nam nghiên cứu, tham khảo:

Kinh nghiệm thứ nhất là phải xác định đúng các lĩnh vực mũi nhọn, tránh phân tán nguồn lực. Lithuania không cố gắng phát triển đồng đều mọi ngành công nghệ mà xây dựng hệ sinh thái tương đối hoàn chỉnh quanh những ngành có nền tảng khoa học, nguồn nhân lực và khả năng tiếp cận thị trường EU.

Đối với Việt Nam, kinh nghiệm này cho thấy cần lựa chọn một số lĩnh vực ưu tiên như công nghệ tài chính, thanh toán số, trí tuệ nhân tạo, an ninh mạng, bán dẫn, công nghệ sinh học và công nghệ xanh, đồng thời gắn nghiên cứu với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường quốc tế.

Kinh nghiệm thứ hai là kết hợp giữa khuyến khích đổi mới và quản lý rủi ro. Lithuania đã phát triển hệ sinh thái công nghệ tài chính thông qua cơ chế hỗ trợ doanh nghiệp mới gia nhập thị trường, môi trường thử nghiệm có kiểm soát, hạ tầng thanh toán và các sáng kiến về ngân hàng mở.

Nhờ đó, Lithuania hiện có hàng trăm doanh nghiệp công nghệ tài chính và phục vụ hàng chục triệu khách hàng trong EU. Tuy nhiên, việc mở cửa luôn đi cùng tăng cường giám sát về phòng, chống rửa tiền, bảo vệ người tiêu dùng và an toàn hệ thống. Kinh nghiệm này cho thấy Việt Nam có thể tiếp tục hoàn thiện cơ chế thử nghiệm có kiểm soát; cơ quan quản lý phải đồng thời xây dựng tiêu chuẩn về dữ liệu, định danh điện tử, khả năng tương tác giữa các nền tảng, an toàn thanh toán và bảo vệ quyền lợi người sử dụng.

Kinh nghiệm thứ ba là Nhà nước phải đóng vai trò khách hàng đầu tiên và người kiến tạo thị trường cho công nghệ mới. Mô hình của Lithuania cho phép các cơ quan công quyền công bố những vấn đề cần giải quyết, sau đó mời doanh nghiệp công nghệ và các nhóm nghiên cứu đề xuất, thử nghiệm giải pháp.

Cách tiếp cận này vừa giúp khu vực công đổi mới nhanh hơn, vừa tạo cơ hội để doanh nghiệp khởi nghiệp có khách hàng và hoàn thiện sản phẩm. Việt Nam có thể áp dụng mô hình tương tự thông qua các chương trình đặt hàng công nghệ đối với những vấn đề cụ thể như quản lý giao thông, cung cấp dịch vụ công, y tế, giáo dục, phòng chống thiên tai, truy xuất nguồn gốc và an ninh mạng.

Kinh nghiệm thứ tư là phải xây dựng an ninh mạng ngay từ khâu thiết kế. Các báo cáo của EU đánh giá Lithuania có khung thể chế và năng lực vận hành an ninh mạng tương đối mạnh, đồng thời đạt kết quả tích cực về dịch vụ công trực tuyến, y tế số và khả năng liên thông dữ liệu. Bài học kinh nghiệm có thể rút ra ở đây đó là chuyển đổi số cần đi cùng phân loại dữ liệu, bảo vệ hạ tầng trọng yếu, nâng cao năng lực ứng cứu sự cố, đào tạo nhân lực an ninh mạng và tăng cường phối hợp giữa Nhà nước - doanh nghiệp - trường đại học. Mọi hệ thống số quan trọng phải được xây dựng theo nguyên tắc “an toàn ngay từ thiết kế”, thay vì bổ sung các biện pháp bảo mật sau khi hệ thống đã vận hành.

Cuối cùng, kinh nghiệm quan trọng nhất của Lithuania làkhả năng kết nối giữa chính sách, khoa học, doanh nghiệp và thị trường quốc tế. Đây cũng là lĩnh vực hai nước có thể hợp tác trực tiếp thông qua trao đổi chuyên gia; đào tạo cán bộ quản lý; liên kết giữa Trung tâm Đổi mới sáng tạo Quốc gia Việt Nam và Cơ quan Đổi mới sáng tạo Lithuania; hợp tác giữa ngân hàng trung ương, cơ quan an ninh mạng, trường đại học và doanh nghiệp công nghệ hai nước.

Với tất cả những thế mạnh, tiềm lực và tiềm năng như trên, tôi tin tưởng sâu sắc rằng, Việt Nam và Lithuania có điều kiện chuyển từ một quan hệ hữu nghị truyền thống sang quan hệ đối tác hiện đại về đổi mới sáng tạo, kết nối và phát triển bền vững. Việt Nam có thể là cầu nối để Lithuania mở rộng hợp tác, thâm nhập thị trường ASEAN, trong khi Lithuania có thể hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận sâu hơn thị trường Baltic, Bắc Âu và EU. Đây là hướng hợp tác phù hợp với lợi ích lâu dài của cả hai nước.

Xin trân trọng cảm ơn Đại sứ!

Chiều 23/7, tại họp báo thường kỳ Bộ Ngoại giao, Người phát ngôn Phạm Thu Hằng thông tin, nhận lời mời của Ủy viên Bộ Chính trị, Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, Bộ trưởng Ngoại giao Lithuania Kęstutis Budrys sẽ thăm chính thức Việt Nam từ ngày 27-28/7.

Việt Nam và Lithuania thiết lập quan hệ ngoại giao năm 1992. Hai bên duy trì trao đổi đoàn và tiếp xúc cấp cao, ủng hộ lẫn nhau tại các diễn đàn đa phương ở quốc tế và khu vực, trong đó có Liên hợp quốc và ASEAN-EU.

Hai nước đã ký một số thỏa thuận hợp tác trong lĩnh vực năng lượng, nông nghiệp, chuyển đổi số, kinh tế số, ý định thư về đàm phán hiệp định khung về tránh đánh thuế trùng. Lithuania là một trong những nước sớm phê chuẩn Hiệp định bảo hộ đầu tư EU-Việt Nam.

Trong khuôn khổ chuyến thăm, Bộ trưởng Ngoại giao Lithuania sẽ hội đàm với Bộ trưởng Ngoại giao Lê Hoài Trung, hội kiến Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng, gặp Bộ trưởng Công Thương Lê Mạnh Hùng và có một số các hoạt động khác.

Ngọc Anh