Bí hạt dẻ - Cây trồng mới ở Vân Hồ

Trong khu nhà màng công nghệ cao rộng hơn 1 ha của HTX Nông Xanh ở bản Hang Trùng 1, xã Vân Hồ, hơn chục lao động đang hối hả thu hoạch lứa bí hạt dẻ đầu tiên. Giữa khu nhà màng rộng hàng nghìn mét vuông, những giàn bí hạt dẻ quả lúc lỉu từ gốc đến ngọn. Những trái bí hình bầu dục lạ mắt, vỏ căng bóng, kích thước đều tăm tắp được công nhân cẩn thận thu hái, phân loại và đóng vào thùng xốp để gửi cho các đơn hàng khắp trong và ngoài tỉnh.

Có được thành quả hôm nay, HTX Nông Xanh đã mất gần ba năm kiên trì thử nghiệm và chọn tạo giống. Anh Lưu Tùng Định, Giám đốc HTX, chia sẻ: Giống bí hạt dẻ có nguồn gốc từ Nhật Bản, được HTX đưa vào trồng thử nghiệm từ năm 2024. Qua nhiều vụ sản xuất, chúng tôi hoàn thiện quy trình chăm sóc, thụ phấn thủ công và tuyển chọn giống phù hợp với điều kiện khí hậu địa phương, từ đó lai tạo thành công hai giống bí hạt dẻ vàng và bí hạt dẻ vỏ đen. Đầu năm 2026, sản phẩm chính thức thương mại hóa và được thị trường đón nhận tích cực.

Công nhân HTX Nông Xanh, xã Vân Hồ thu hoạch bí hạt dẻ.

Bí hạt dẻ có hình dáng và màu sắc bắt mắt.

Khó khăn lớn nhất khi trồng bí hạt dẻ là quá trình thụ phấn, bởi mỗi bông hoa bí đều phải được công nhân tỉ mỉ thụ phấn bằng tay vào đúng thời điểm sáng sớm ngay khi hoa vừa nở. Chỉ cần chậm vài giờ hoặc thời tiết bất lợi, tỷ lệ đậu quả sẽ giảm đáng kể. Không chỉ vậy, giống bí này đòi hỏi quy trình chăm sóc khắt khe, mọi yếu tố từ lượng nước, dinh dưỡng đến nhiệt độ, độ ẩm trong nhà màng đều được kiểm soát bằng hệ thống tự động. Nhờ ứng dụng công nghệ cao kết hợp kinh nghiệm tích lũy qua nhiều vụ sản xuất, HTX đã nâng cao tỷ lệ đậu quả, giúp sản phẩm đạt chất lượng đồng đều, mẫu mã đẹp và đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Anh Lưu Tùng Định, người trồng và lai tạo thành công giống bí hạt dẻ.

HTX Nông Xanh hiện đang sản xuất gần 3 ha bí hạt dẻ, trong đó 100% diện tích được lắp đặt hệ thống tưới nước, châm phân tự động và trên 1 ha trồng trong nhà nhà màng. HTX cũng đầu tư hệ thống kho lạnh để bảo quản bí sau thu hoạch. Vụ sản xuất năm nay, tổng sản lượng bí dự kiến đạt từ 30-40 tấn, được thương lái thu mua tại vườn với giá từ 35.000-40.000/ kg. Sau khi trừ chi phí, lợi nhuận ước đạt trên 600 triệu đồng.

Điều đặc biệt ở bí hạt dẻ là sau thu hoạch, bí cần được bảo quản khoảng 15 ngày cho lên “mật”. Khi đó, ruột bí sẽ có màu vàng ươm, hương vị thơm, dẻo và có vị ngọt bùi hấp dẫn. Bí hạt dẻ giàu dinh dưỡng, vitamin, chất xơ và khoáng chất, tốt cho sức khỏe nên rất phù hợp để chế biến các món ăn, như: Súp, sữa bí, sinh tố hay làm bánh.

Bí hạt dẻ được đóng thành bao vận chuyển cho khách hàng nhiều nơi.

Chị Hoàng Thị Tươi, du khách đến từ tỉnh Ninh Bình, chia sẻ: Cuối tuần qua, gia đình tôi có dịp đến tham quan chợ phiên Vân Hồ, thấy có gian hàng giới thiệu bí hạt dẻ của HTX Nông Xanh, tôi đã mua một ít về làm quà. Bí hạt dẻ chế biến thành món sinh tố và sữa bí, cả gia đình đều rất thích. Sản phẩm sạch, được trồng theo quy trình an toàn nên tôi rất yên tâm.

Ông Nguyễn Văn Bắc, Phó Chủ tịch UBND xã Vân Hồ, cho biết: HTX Nông Xanh là một trong những đơn vị tiêu biểu trong việc tích cực chuyển đổi, đưa giống cây trồng mới vào sản xuất và ứng dụng khoa học công nghệ, góp phần đa dạng cơ cấu cây trồng, tạo việc làm cho lao động nông thôn và mở ra hướng phát triển nông nghiệp sạch, hiện đại gắn với nhu cầu của thị trường. Thành công từ mô hình bí hạt dẻ của HTX, chúng tôi chỉ đạo các cơ quan chuyên môn nghiên cứu, hỗ trợ HTX mở rộng quy mô sản xuất, giới thiệu, quảng bá sản phẩm qua trên các nền tảng số, xây dựng thương hiệu cho sản phẩm.

Gian hàng giới thiệu bí hạt dẻ của HTX Nông Xanh tại chợ phiên Vân Hồ.

Từ thành công bước đầu của giống bí hạt dẻ, HTX Nông Xanh đang từng bước mở rộng vùng sản xuất, hoàn thiện hồ sơ OCOP 3 sao và xây dựng chuỗi tiêu thụ ổn định. Những quả bí hạt dẻ mang thương hiệu Vân Hồ không chỉ mở ra cơ hội nâng cao thu nhập cho người nông dân mà còn góp thêm một sản phẩm nông nghiệp đặc trưng, khẳng định hướng đi đúng trong phát triển nông nghiệp, ứng dụng khoa học, công nghệ và gia tăng giá trị ở địa phương.

Hoàng Giang