Hệ thống ngân hàng vẫn 'gồng mình' giải cơn khát vốn 5,1 triệu tỷ của nền kinh tế

Bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho biết, đến ngày 13/7/2026, dư nợ tín dụng toàn nền kinh tế đạt gần 20,1 triệu tỷ đồng, tăng 7,86% so với cuối năm 2025. Theo đó, hệ thống ngân hàng đã cung ứng thêm khoảng 1,46 triệu tỷ đồng cho nền kinh tế, trong khi nhu cầu vốn đầu tư toàn xã hội năm 2026 dự kiến khoảng 5,1 triệu tỷ đồng.

Đến ngày 13/7/2026, tăng trưởng tín dụng đạt 7,86% so với cuối năm 2025.

Theo tính toán, tỷ lệ tín dụng/GDP năm 2025 đã ở mức khoảng 145%, một con số minh chứng cho việc nền kinh tế Việt Nam vẫn đang phụ thuộc quá lớn vào nguồn vốn ngân hàng. Đây cũng là mức phụ thuộc thuộc nhóm cao nhất đối với các quốc gia có thu nhập trung bình thấp trên thế giới.

Thực trạng này đang tạo ra những thách thức không nhỏ cho công tác điều hành chính sách tiền tệ. Ông Nguyễn Quốc Hùng, nguyên Tổng thư ký Hiệp hội Ngân hàng, phân tích hiện nay nguồn vốn huy động của hệ thống ngân hàng chủ yếu là tiền gửi ngắn hạn dưới 12 tháng, chiếm từ 80% đến 85%. Trong khi đó, nhu cầu vốn cho các dự án hạ tầng, năng lượng và các công trình trọng điểm quốc gia lại mang tính chất trung và dài hạn. Việc phải dùng nguồn vốn ngắn hạn để đáp ứng các khoản vay dài hạn đã làm gia tăng rủi ro chênh lệch kỳ hạn, tạo áp lực thanh khoản cực lớn lên hệ thống.

Sự mất cân đối giữa nguồn lực huy động và nhu cầu vốn thực tế đã đẩy lãi suất liên ngân hàng có lúc vọt lên trên 12%/năm vào các thời điểm cuối tháng. Để đảm bảo ổn định và tăng trưởng nguồn vốn, các ngân hàng buộc phải nâng lãi suất huy động, dẫn đến lãi suất cho vay khó có thể giảm sâu. Điều này không chỉ làm tăng chi phí vốn, ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động và quyết định mở rộng sản xuất của doanh nghiệp mà còn tiềm ẩn nguy cơ nợ xấu.

Bên cạnh đó, ngành ngân hàng còn lo ngại về sự suy giảm giá trị tài sản bảo đảm tại các khu vực giải phóng mặt bằng đô thị lớn như Hà Nội hay TP. Hồ Chí Minh khi giá bồi thường không đủ để thanh toán nợ gốc.

Trước áp lực phải đáp ứng nhu cầu vốn khổng lồ 5,1 triệu tỷ đồng trong năm 2026, việc đa dạng hóa các kênh huy động vốn là yêu cầu cấp thiết để giảm bớt gánh nặng cho tín dụng ngân hàng.

Ông Nguyễn Quốc Hùng cho rằng cần đẩy mạnh phát triển thị trường trái phiếu doanh nghiệp và chứng khoán theo hướng minh bạch. Bộ Tài chính cùng Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cần rà soát pháp lý để tạo hành lang thông thoáng, đồng thời áp dụng các chế tài xử lý hình sự nghiêm khắc với hành vi thao túng giá hoặc công bố thông tin sai sự thật nhằm củng cố niềm tin của nhà đầu tư.

Các giải pháp công nghệ như Blockchain cũng được đề xuất ứng dụng trong lưu ký và giám sát giao dịch để phát hiện sớm dấu hiệu gian lận. Ngoài ra, việc thúc đẩy các doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp FDI lớn niêm yết trên sàn chứng khoán sẽ giúp thu hút dòng vốn ngoại mạnh mẽ hơn. Nền kinh tế cũng cần tận dụng tối đa các nguồn lực từ ngân sách, vốn tư nhân, mô hình hợp tác công - tư PPP cùng các nguồn vốn ODA và vốn FDI chất lượng cao cho các công trình trọng điểm.

Theo ông Hùng, để tạo ra sự đột phá, Việt Nam cần nghiên cứu phát triển các định chế tài chính phi ngân hàng như các quỹ đầu tư mạo hiểm và quỹ đầu tư tư nhân nhằm rót vốn trực tiếp cho doanh nghiệp khởi nghiệp thay vì chỉ dựa vào vay mượn. Các tổ chức tín dụng có uy tín nên được tạo điều kiện phát hành trái phiếu quốc tế để huy động vốn cho sản xuất kinh doanh.

Đồng thời, việc đẩy mạnh cải cách thể chế và thủ tục hành chính từ phía các bộ ngành sẽ giúp nâng cao khả năng hấp thụ vốn, tạo điều kiện cho dòng tiền được phân bổ hiệu quả vào các lĩnh vực ưu tiên như xuất khẩu, chuyển đổi xanh và đổi mới sáng tạo. Cuối cùng, bản thân các ngân hàng phải chủ động tăng vốn cấp 1 và nâng cao năng lực quản trị rủi ro để đảm bảo an toàn hệ thống trong quá trình mở rộng quy mô tín dụng phục vụ tăng trưởng.

Thanh Hoa