Chủ tịch Quốc hội: Không giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ

Sáng 30/7, Ủy ban Thường vụ Quốc hội tổ chức Diễn đàn của Quốc hội về hoạt động giám sát năm 2026 với chủ đề “Nâng tầm hoạt động giám sát của Quốc hội: Từ định hướng chiến lược đến hành động thực tế trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI”.

Kiến tạo tư duy, phương thức giám sát mới

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh, giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội, là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và pháp luật được thực thi nghiêm minh, đồng thời là động lực thúc đẩy hoàn thiện thể chế và nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn phát biểu khai mạc diễn đàn. Ảnh: Đức Thanh

Đánh giá về bối cảnh mới khi đất nước đang triển khai đồng thời nhiều quyết sách chiến lược và các nhiệm vụ đột phá chưa có tiền lệ, Chủ tịch Quốc hội khẳng định: “Không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ”.

Bước sang nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI, Quốc hội cần kiến tạo một phương thức giám sát mới: có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả. Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm, mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế, mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển.

Trên tinh thần đó, Chủ tịch Quốc hội đề nghị diễn đàn tập trung làm rõ 4 định hướng lớn. Thứ nhất là lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, những “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và cử tri đặc biệt quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ.

Thứ hai, gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật; mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất.

Thứ ba, đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm.

Thứ tư, siết chặt việc thực hiện các kết luận, kiến nghị sau giám sát; xác định rõ trách nhiệm, thời hạn, kết quả và theo dõi đến cùng.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh tinh thần xuyên suốt là “Giám sát có trọng tâm; kết luận có địa chỉ; kiến nghị có thời hạn; trách nhiệm được xác định; kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế”.

Chuyển trọng tâm giám sát sang tổ chức thi hành pháp luật

Tham dự và phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu khẳng định, diễn đàn được tổ chức năm thứ hai liên tiếp là sáng kiến rất thiết thực, thể hiện tinh thần không ngừng đổi mới và đồng hành của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội với Chính phủ trong việc hoàn thiện thể chế, chính sách, pháp luật và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị quốc gia.

Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Tiến Châu phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: Đức Thanh

Theo Phó Thủ tướng, hoạt động giám sát của Quốc hội thời gian qua đã có bước chuyển dịch mạnh mẽ: từ phát hiện, kiến nghị sang theo dõi và thúc đẩy giải quyết đến cùng; từ xem xét quy trình sang đánh giá kết quả và đánh giá tác động của chính sách. Qua đó, hỗ trợ thiết thực cho công tác chỉ đạo, điều hành của Chính phủ, nâng cao kỷ luật, kỷ cương và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Để nâng cao hiệu lực công tác giám sát trong giai đoạn tới, thay mặt Chính phủ, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu kiến nghị 4 giải pháp lớn.

Cụ thể là, chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang tổ chức thi hành pháp luật - xác định đây là một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay. Cần làm rõ nguyên nhân bất cập do quy định pháp luật chồng chéo, do hướng dẫn chậm hay do khâu tổ chức thực hiện thiếu nghiêm túc, né tránh trách nhiệm.

Cùng với đó, tăng cường giám sát, đánh giá việc thực thi chính sách, pháp luật tại cấp tỉnh và cấp xã - nơi trực tiếp giải quyết công việc của người dân và doanh nghiệp; giám sát đồng thời cả giao nhiệm vụ và các điều kiện đảm bảo thực hiện (thể chế, nhân lực, tài chính, hạ tầng số).

Thứ ba, kết luận giám sát phải gắn với mục tiêu, trách nhiệm, thời hạn và kết quả giải quyết; làm rõ trách nhiệm của cơ quan, cá nhân chịu sự giám sát và đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số.

Giải pháp thứ tư là hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa giám sát của Quốc hội, Hội đồng nhân dân với thanh tra, kiểm tra, kiểm toán và quản lý nhà nước; tránh trùng lặp, chia sẻ dữ liệu và phát huy vai trò phản biện độc lập của chuyên gia, doanh nghiệp, người dân.

Phó Thủ tướng khẳng định, Chính phủ sẽ tiếp tục nâng cao trách nhiệm giải trình, phối hợp chặt chẽ với Quốc hội và đề nghị Quốc hội tiếp tục chỉ rõ các điểm nghẽn để Chính phủ tháo gỡ, khơi thông nguồn lực phát triển.

Tại Diễn đàn, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga trình bày Báo cáo đề dẫn cho biết, nhiệm kỳ khóa XVI là thời điểm đầu tiên triển khai toàn diện Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2025.

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội Lê Thị Nga trình bày Báo cáo đề dẫn. Ảnh: Đức Thanh

Từ thực tiễn và các tham luận, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga gợi mở 3 định hướng giám sát chiến lược cho nhiệm kỳ khóa XVI. Đó là giám sát tập trung vào các mục tiêu phát triển nền tảng gồm: hoàn thiện thể chế, quản lý nguồn lực, phát triển khoa học công nghệ, chuyển đổi số và các dự án quan trọng quốc gia.

Công tác giám sát hướng mạnh vào nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật: nhận diện điểm nghẽn thể chế, bất cập trong phân cấp, phân quyền, sắp xếp bộ máy và cải cách hành chính.

Đặc biệt, giám sát phải xuất phát từ kỳ vọng của cử tri và nhân dân. Ưu tiên các vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống xã hội, đồng thời chủ động nhận diện các thách thức mới.

Từ thực tiễn hoạt động của Quốc hội, nhiều tham luận tại diễn đàn đã chia sẻ những kinh nghiệm có giá trị trong việc lựa chọn đúng vấn đề giám sát, ưu tiên các lĩnh vực, ngành, những vấn đề có tác động lớn đến phát triển kinh tế - xã hội và đời sống nhân dân; kết hợp hiệu quả giữa giám sát chuyên đề, chất vấn, giải trình và giám sát việc giải quyết kiến nghị của cử tri; chú trọng theo dõi việc thực hiện các kết luận, kiến nghị giám sát nhằm tạo chuyển biến thực chất.

Nhiều tham luận thống nhất rằng, đổi mới hoạt động giám sát không chỉ là đổi mới về nội dung, mà còn phải đổi mới về phương pháp, cách thức tổ chức và các điều kiện bảo đảm. Trong đó, việc đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, khai thác dữ liệu số, tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin giữa các cơ quan sẽ góp phần nâng cao chất lượng phân tích, dự báo, lựa chọn vấn đề giám sát và theo dõi việc thực hiện các kết luận, kiến nghị giám sát.

Những nội dung này đã góp phần thực hiện mục tiêu quan trọng của Diễn đàn là thống nhất nhận thức và tư duy hành động cho cả nhiệm kỳ khóa XVI, hình thành tư duy giám sát mới như Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đã khẳng định: “Giám sát để kiến tạo phát triển; giám sát vì hiệu lực quản trị quốc gia; và cao nhất là phục vụ Nhân dân, vì sự phát triển nhanh, bền vững của đất nước”./.

Hoàng Yến