Chủ tịch Quốc hội: Không giám sát vấn đề mới bằng tư duy, phương thức cũ

Phát biểu khai mạc, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nêu rõ giám sát là một trong ba chức năng hiến định của Quốc hội, là phương thức quan trọng để kiểm soát quyền lực nhà nước, bảo đảm Hiến pháp và pháp luật được thực thi nghiêm minh. Đồng thời, đây là động lực thúc đẩy hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và củng cố niềm tin của nhân dân.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cùng các đại biểu xem triển lãm tổng kết hoạt động giám sát của Quốc hội khóa 15. Ảnh: QH

Chủ tịch Quốc hội cho rằng những kết quả đạt được thời gian qua là nền tảng quan trọng, nhưng yêu cầu phát triển mới của đất nước đang đặt ra những đòi hỏi cao hơn đối với hoạt động giám sát.

Đất nước đang triển khai đồng thời nhiều chủ trương, quyết sách chiến lược, nhiều nhiệm vụ có tính đột phá, nhiều vấn đề chưa có tiền lệ. Do đó, theo Chủ tịch Quốc hội, không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ. Quốc hội cần kiến tạo một phương thức giám sát mới "có tầm nhìn chiến lược, chủ động dự báo, dựa trên dữ liệu và bằng chứng, tập trung đúng trọng tâm, đi đến cùng trách nhiệm và kết quả".

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn chủ trì diễn đàn. Ảnh: QH

"Giám sát không chỉ để xem xét việc đã làm mà phải góp phần định hình việc cần làm; không chỉ phát hiện hạn chế mà phải tháo gỡ điểm nghẽn, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy hành động và kiến tạo phát triển. Giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát hay số lượng kiến nghị mà ở những chuyển biến thực chất trong hoàn thiện thể chế, tổ chức thi hành pháp luật, nâng cao hiệu lực quản trị quốc gia và cải thiện đời sống nhân dân" - Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Gợi mở nội dung thảo luận, Chủ tịch Quốc hội đề nghị diễn đàn lựa chọn đúng những vấn đề chiến lược, “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, lĩnh vực sử dụng nhiều nguồn lực quốc gia và các vấn đề cử tri, nhân dân đặc biệt quan tâm; không dàn trải, không né tránh, không chạy theo sự vụ.

Chủ tịch Quốc hội: Không thể giám sát những vấn đề mới bằng tư duy cũ, phương thức cũ và công cụ cũ. Ảnh: QH

Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần gắn chặt hoạt động giám sát với hoàn thiện thể chế và tổ chức thi hành pháp luật. Mọi kiến nghị giám sát phải được chuyển hóa thành sửa đổi chính sách, xác định rõ trách nhiệm và tạo chuyển biến thực chất. Theo ông, cần đổi mới mạnh mẽ phương thức giám sát trên nền tảng dữ liệu, bằng chứng và công nghệ; từng bước hình thành phương thức giám sát số, nâng cao năng lực phân tích, dự báo và cảnh báo sớm.

"Tinh thần phải thật rõ, giám sát có trọng tâm, kết luận có địa chỉ, kiến nghị có thời hạn, trách nhiệm được xác định, kết quả phải được đo bằng chuyển biến thực tế" - Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Giá trị cuối cùng của hoạt động giám sát không nằm ở số lượng cuộc giám sát. Ảnh: QH

Ông cho rằng cần tập trung trả lời 3 câu hỏi lớn: "Giám sát vấn đề gì để tạo chuyển biến lớn nhất? Giám sát bằng phương thức nào để bảo đảm thực chất nhất? Và làm thế nào để mọi kết luận, kiến nghị giám sát đều được thực hiện đến cùng?".

Giám sát phải xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và kỳ vọng của cử tri

Đại diện Thường trực Chính phủ phát biểu tại diễn đàn, Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu nhấn mạnh Chính phủ đánh giá rất cao kết quả và bước đổi mới rõ nét trong hoạt động giám sát của Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội, các cơ quan Quốc hội, đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội.

Chính phủ kiến nghị Quốc hội, Ủy ban Thường vụ Quốc hội quan tâm, nghiên cứu nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác giám sát trong giai đoạn tới.

Phó Thủ tướng Lê Tiến Châu phát biểu tại diễn đàn. Ảnh: QH

Trong đó, Phó Thủ tướng cho rằng cần chuyển mạnh trọng tâm giám sát sang khâu tổ chức thi hành pháp luật là một trong những điểm nghẽn hiện nay; cần ưu tiên giám sát việc thực hiện các luật, nghị quyết mới, các lĩnh vực được phân cấp, phân quyền mạnh, các chính sách tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp...

Qua giám sát cần phân định rõ nội dung nào do pháp luật quy định còn mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu khả thi, nội dung nào hướng dẫn chậm, không thống nhất, nội dung nào do tổ chức thực hiện chưa nghiêm, thiếu nguồn lực, hạn chế về năng lực, né tránh...

Theo Phó Thủ tướng cần tăng cường khảo sát, giám sát việc thực thi pháp luật ở cấp tỉnh, xã, nơi trực tiếp giải quyết phần lớn công việc của người dân, doanh nghiệp tại địa phương.

Các đại biểu tham dự diễn đàn. Ảnh: QH

Với việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, Phó Thủ tướng cho rằng cần giám sát đồng thời cả việc giao nhiệm vụ, các điều kiện bảo đảm thực hiện bao gồm thể chế, nhân lực, tài chính, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số, năng lực quản trị.

Các kết luận giám sát của Quốc hội cần gắn với mục tiêu, thời hạn, kết quả giải quyết, làm rõ trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát, bảo đảm quyền lực được thực thi đúng thẩm quyền, đúng pháp luật. Đồng thời, Phó Thủ tướng đề nghị tăng cường giám sát việc thực hiện các kết luận sau giám sát...

Phát biểu dẫn đề, Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga cho rằng giám sát phải góp phần thực hiện các mục tiêu phát triển đất nước trong giai đoạn mới, tập trung vào những lĩnh vực có ý nghĩa nền tảng và động lực phát triển như hoàn thiện thể chế, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, các chương trình, dự án quan trọng quốc gia...

Chủ nhiệm Ủy ban Dân nguyện và Giám sát Lê Thị Nga phát biểu. Ảnh: QH

Bà Nga nhận định giám sát cần chú trọng phát hiện những điểm nghẽn về thể chế, những bất cập trong cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện; đồng thời quan tâm việc thực hiện chủ trương phân cấp, phân quyền, sắp xếp tổ chức bộ máy, xây dựng chính quyền địa phương 2 cấp và cải cách hành chính.

Giám sát phải xuất phát từ yêu cầu của thực tiễn và kỳ vọng của cử tri, nhân dân; ưu tiên những vấn đề tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp; chủ động nhận diện, lựa chọn kịp thời những vấn đề mới, những thách thức mới có ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của đất nước.

Trần Thường