Cắt giảm thủ tục nhưng không cắt giảm trách nhiệm quản lý

Đại biểu Nguyễn Thị Lan (Đoàn Hà Nội). Ảnh: Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

Sáng 7/8, tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận ở Tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 10 luật có liên quan đến thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường. Các đại biểu Quốc hội nhất trí với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, đơn giản hóa thủ tục hành chính, song đề nghị hoàn thiện cơ chế hậu kiểm, làm rõ trách nhiệm tự công bố, bảo đảm quản lý thống nhất và nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước.

*Đại biểu Nguyễn Thị Lan (Đoàn Hà Nội): Siết trách nhiệm sau tự công bố giống cây trồng, thức ăn chăn nuôi

Điểm mới lớn nhất của dự thảo lần này không phải là việc cắt giảm một số thủ tục hành chính hay điều kiện đầu tư kinh doanh, mà lớn hơn là việc chuyển đổi phương thức quản lý nhà nước đối với ngành nông nghiệp: chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ cấp phép sang tăng cường trách nhiệm tự công bố và tự chịu trách nhiệm của tổ chức, cá nhân, từ quản lý theo hồ sơ sang quản lý dựa trên rủi ro, dữ liệu và mức độ tuân thủ.

Đây là một hướng đi rất đúng đắn, phù hợp với chủ trương cải cách hành chính, phù hợp với xu thế phát triển kinh tế tư nhân và thông lệ quốc tế hiện nay.

Tuy nhiên, nông nghiệp có đặc thù rất khác so với các lĩnh vực khác. Cải cách thủ tục phải đi đôi với bảo đảm chất lượng vật tư đầu vào, an toàn sinh học, bảo vệ người nông dân và nâng cao năng lực cạnh tranh của nông nghiệp Việt Nam.
Đối với Luật Trồng trọt, việc tự công bố lưu hành giống cây trồng, dự thảo Luật đã chuyển từ cơ chế công nhận lưu hành sang cơ chế tự công bố. Đây là bước tiến rất quan trọng, tích cực, góp phần rút ngắn thời gian đưa giống mới vào sản xuất, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện đưa nhanh các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn sản xuất.

Tuy nhiên, dự thảo Luật mới chỉ quy định trách nhiệm tại thời điểm tự công bố, nhưng chưa làm rõ trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong suốt thời gian giống lưu hành trên thị trường.
Đề nghị bổ sung trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong suốt thời gian giống lưu hành, bao gồm: duy trì chất lượng, bảo đảm đúng giống, khả năng truy xuất nguồn gốc và chịu trách nhiệm khi giống không còn đáp ứng các đặc tính đã công bố; đồng thời có cơ chế hủy bỏ hoặc thu hồi các giống không còn bảo đảm đặc tính như lúc công bố một cách dễ dàng. Đây là cách tiếp cận quản lý theo vòng đời sản phẩm mà nhiều quốc gia có nền nông nghiệp phát triển đang áp dụng.

Đối với Điều 33 của Luật Chăn nuôi về tự công bố sản phẩm thức ăn chăn nuôi, dự thảo mới chỉ quy định quyền tự công bố, tự cập nhật thông tin nhưng chưa quy định rõ trách nhiệm của doanh nghiệp sau khi thông tin bị thay đổi. Do đó cần bổ sung trách nhiệm cập nhật kịp thời các thay đổi về thành phần, tiêu chuẩn chất lượng và quy trình sản xuất; đồng thời quy định rõ việc tự công bố phải gắn liền với truy xuất nguồn gốc, công khai cảnh báo và thu hồi khi sản phẩm không còn đáp ứng chất lượng đã công bố.
Đối với Luật Thú y, Luật phân cấp mạnh hơn cho địa phương trong một số thủ tục chuyên ngành như kiểm dịch động vật, cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất thuốc thú y và các hoạt động chuyên ngành khác. Đây là bước đi phù hợp, giúp rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục và nâng cao tính chịu trách nhiệm của địa phương.
Tuy nhiên, dự thảo Luật mới chỉ quy định về phân cấp nhưng chưa làm rõ các nguyên tắc để bảo đảm tính thống nhất về chuyên môn khi tổ chức thực hiện.
Chẳng hạn khi xảy ra dịch bệnh động vật, dịch bệnh không bị giới hạn theo địa giới hành chính. Nếu mỗi địa phương xử lý theo một cách khác nhau, không tuân thủ chuẩn quy trình chung thì dịch bệnh rất dễ bùng phát và lây lan sang các địa phương khác, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc lưu thông hàng hóa.

Do đó, việc cắt giảm thủ tục là rất cần thiết nhưng phải đi kèm với sự chuẩn hóa về năng lực chuyên môn, quy trình kỹ thuật và có cơ sở dữ liệu dùng chung để bảo đảm quản lý thống nhất trên phạm vi toàn quốc.

Đại biểu Nguyễn Như so (Đoàn Bắc Ninh). Ảnh: Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

*Đại biểu Nguyễn Như So (Đoàn Bắc Ninh): Cần thống nhất đầu mối công bố sản phẩm thức ăn chăn nuôi

Với Luật Chăn nuôi, về quy định công bố, thay đổi thông tin sản phẩm thức ăn chăn nuôi, dự thảo Luật quy định doanh nghiệp tự công bố, tự thay đổi thông tin sản phẩm trên Cổng thông tin điện tử của Bộ Nông nghiệp và Môi trường. Tuy nhiên, theo Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật, doanh nghiệp vẫn phải thực hiện công bố tiêu chuẩn cơ sở, hợp chuẩn, hợp quy trên Cơ sở dữ liệu quốc gia về tiêu chuẩn, đo lường, chất lượng. Như vậy, cùng một nhóm thông tin nhưng doanh nghiệp phải thực hiện công bố trên hai hệ thống khác nhau, làm phát sinh thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ, trong khi không nâng cao hiệu quả quản lý. Vì vậy, cần sửa đổi Điều 33 theo hướng thống nhất một đầu mối công bố thông tin sản phẩm.
Về điều kiện sản xuất thức ăn chăn nuôi, Luật Chăn nuôi quy định cơ sở sản xuất phải đáp ứng các điều kiện về nhà xưởng, thiết bị, quy trình và kiểm soát chất lượng. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp sử dụng chung hạ tầng để sản xuất cả thức ăn chăn nuôi và thức ăn thủy sản. Dù cơ sở vật chất đã được thẩm định, chứng nhận đạt chuẩn, khi mở rộng sang lĩnh vực còn lại vẫn phải đánh giá lại các điều kiện đã được công nhận, làm tăng chi phí, kéo dài thời gian và phát sinh thủ tục hành chính. Vì vậy, cần sửa đổi Điều 38, Điều 39 theo hướng thừa nhận lẫn nhau kết quả đánh giá điều kiện sản xuất.

Về xử lý chất thải trong chăn nuôi trang trại, Luật Chăn nuôi quy định chất thải phải được thu gom, xử lý và sử dụng phù hợp. Tuy nhiên, hiện còn thiếu đơn vị thu gom, xử lý đủ năng lực và chưa có cơ chế khuyến khích tái chế thành phân bón hữu cơ, khí sinh học hoặc các sản phẩm kinh tế tuần hoàn. Điều này khiến doanh nghiệp phải tự gánh chi phí xử lý nhưng khó thương mại hóa sản phẩm sau xử lý, làm giảm hiệu quả của mô hình chăn nuôi tuần hoàn.

Vì vậy, cần sửa đổi Điều 59 và Điều 62 theo hướng bổ sung cơ chế khuyến khích thu gom, tái chế, thương mại hóa sản phẩm từ chất thải chăn nuôi, đồng thời giao Chính phủ ban hành hướng dẫn kỹ thuật, quy trình xử lý thống nhất.

Đại biểu Đoàn Thu Hà (Đoàn Lạng Sơn). Ảnh: Bích Hồng/Bnews/vnanet.vn

* Đại biểu Đoàn Thu Hà (Đoàn Lạng Sơn): Cần làm rõ thẩm quyền cấp tỉnh trong kiểm tra thuốc bảo vệ thực vật nhập khẩu

Dự án Luật đều là những lĩnh vực liên quan trực tiếp đến chất lượng giống, vật tư nông nghiệp, dịch bệnh, an toàn thực phẩm, tài nguyên, môi trường và an ninh nguồn nước. Vì vậy, đề nghị quán triệt nguyên tắc: cắt giảm thủ tục nhưng không cắt giảm trách nhiệm quản lý; phân quyền nhưng không phân tán quản lý; tự công bố phải xác định rõ chủ thể chịu trách nhiệm; hậu kiểm phải có dữ liệu, tiêu chí và chế tài cụ thể.Về tự công bố và cơ chế hậu kiểm, dự thảo cho phép tổ chức, cá nhân tự công bố lưu hành giống cây trồng và sản phẩm thức ăn chăn nuôi. Đây là hướng sửa đổi tích cực, giúp rút ngắn thời gian, giảm chi phí đưa sản phẩm ra thị trường. Tuy nhiên, cần bổ sung quy định về thời điểm thông tin tự công bố có hiệu lực, nghĩa vụ lưu giữ hồ sơ và cơ chế hậu kiểm, đình chỉ, thu hồi sản phẩm không bảo đảm chất lượng. Đồng thời, thông tin tự công bố cần được cập nhật vào cơ sở dữ liệu quốc gia, gắn mã định danh hoặc mã QR để truy xuất; cơ quan quản lý thực hiện hậu kiểm theo mức độ rủi ro và xử lý nghiêm các trường hợp công bố sai.Về phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, việc kéo dài thời hạn công nhận, đăng ký và bỏ thời hạn giấy chứng nhận đủ điều kiện buôn bán sẽ giảm thủ tục hành chính. Tuy nhiên, cần quy định rõ trách nhiệm cập nhật khi thay đổi điều kiện hoạt động, tăng cường kiểm tra theo mức độ rủi ro và thu hồi giấy chứng nhận khi không còn đáp ứng điều kiện. Bên cạnh đó, cần làm rõ thẩm quyền của Chủ tịch UBND cấp tỉnh trong kiểm tra chất lượng thuốc bảo vệ thực vật nhập khẩu. Tỉnh có thẩm quyền là tỉnh nơi có cửa khẩu nhập, nơi làm thủ tục hải quan hay nơi doanh nghiệp đặt trụ sở; đồng thời quy định cơ chế phối hợp với hải quan và địa phương nơi hàng hóa được đưa về. Đây là nội dung đặc biệt quan trọng đối với các tỉnh biên giới như Lạng Sơn, nhằm tránh kiểm tra trùng lặp hoặc bỏ trống trách nhiệm.

Bích Hồng - Thu Hằng/Bnews/vnanet.vn