Đẩy mạnh phân cấp thủ tục nhà ở: Tăng quyền chủ động cho địa phương

Gỡ “nút thắt” về thủ tục

Trong nhiều năm qua, lĩnh vực nhà ở được đánh giá là một trong những lĩnh vực có số lượng thủ tục hành chính lớn, liên quan đến nhiều cấp, nhiều ngành. Từ việc chấp thuận chủ trương đầu tư, xác định đối tượng thụ hưởng nhà ở xã hội, phê duyệt chương trình phát triển nhà ở đến các thủ tục quản lý quỹ nhà thuộc sở hữu nhà nước đều phải trải qua nhiều khâu thẩm định, xin ý kiến… dẫn đến thực trạng, không ít dự án nhà ở, đặc biệt là nhà ở xã hội, nhà ở công nhân và nhà ở tái định cư bị kéo dài thời gian triển khai do vướng mắc về thủ tục hành chính. Một số hồ sơ phải trình lên bộ, ngành Trung ương để xem xét khiến thời gian xử lý kéo dài đến vài năm.

Đẩy mạnh phân cấp cho cấp tỉnh quyết định phê duyệt các chương trình nhà ở giúp gỡ "nút thắt" về thủ tục. Ảnh: PV

Trong bối cảnh đó, Luật Nhà ở (sửa đổi) đang được Bộ Xây dựng chủ trì lấy ý kiến rộng rãi từ nhân dân, được kỳ vọng sẽ tạo hành lang pháp lý mới, giúp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và thúc đẩy phát triển thị trường bất động sản theo hướng minh bạch, bền vững.

Theo nội dung dự thảo, 20/21 thủ tục hành chính về nhà ở sẽ được giao cho UBND cấp tỉnh quyết định hoặc tổ chức thực hiện. Trung ương chỉ giữ lại những nội dung mang tính chiến lược, liên quan đến quản lý vĩ mô hoặc có phạm vi tác động trên toàn quốc.

Các thủ tục được đề xuất phân cấp bao gồm việc phê duyệt chương trình, kế hoạch phát triển nhà ở; quyết định đầu tư một số dự án nhà ở thuộc thẩm quyền; quản lý quỹ nhà ở thuộc sở hữu nhà nước; xác định đối tượng được hưởng chính sách hỗ trợ về nhà ở; tổ chức thực hiện các chương trình phát triển nhà ở xã hội và nhiều nội dung khác.

Theo đánh giá của các chuyên gia, khi được trao quyền đầy đủ hơn, chính quyền địa phương sẽ chủ động xử lý công việc nhanh hơn, giảm thời gian chờ đợi của doanh nghiệp và người dân; nâng cao trách nhiệm của địa phương trong quá trình quản lý và phát triển thị trường nhà ở.

Hiện nay mỗi địa phương có điều kiện phát triển khác nhau, những đô thị lớn như Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng hay các tỉnh công nghiệp như Bắc Ninh, Hưng Yên, Đồng Nai có nhu cầu cao về nhà ở. Nếu mọi thủ tục đều phải chờ hướng dẫn hoặc phê duyệt từ Trung ương sẽ khó đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh của từng địa phương.

Bước đột phá cho thị trường nhà ở

Đánh giá về quy định phân cấp 20/21 thủ tục hành chính về nhà ở cho chính quyền cấp tỉnh trong dự thảo Luật Nhà ở (sửa đổi), TS Nguyễn Văn Đính, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam cho rằng, đây là một trong những nội dung cải cách quan trọng, phù hợp với chủ trương đẩy mạnh phân cấp, phân quyền của Đảng và Nhà nước, đồng thời đáp ứng yêu cầu thực tiễn của thị trường bất động sản trong giai đoạn mới.

Theo TS Nguyễn Văn Đính, nhiều năm qua, một trong những nguyên nhân khiến các dự án nhà ở, đặc biệt là nhà ở xã hội, nhà ở thương mại giá phù hợp và các dự án tái định cư chậm triển khai là do quy trình thủ tục còn phức tạp, phải qua nhiều cấp thẩm định và xin ý kiến. Không ít hồ sơ phải chờ hướng dẫn hoặc phê duyệt từ cơ quan Trung ương, dẫn đến kéo dài thời gian chuẩn bị đầu tư, làm tăng chi phí cho doanh nghiệp và ảnh hưởng đến nguồn cung của thị trường.

Thị trường nhà ở được kỳ vọng sẽ đột phá khi cấp tỉnh được phân cấp thêm nhiều quyền quyết định kế hoạch phát triển. Ảnh: Doãn Thành

“Việc giao phần lớn thẩm quyền cho UBND cấp tỉnh sẽ giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý thủ tục, giảm bớt các tầng nấc trung gian và tạo điều kiện để địa phương chủ động hơn trong việc giải quyết các vấn đề phát sinh. Đây là yếu tố rất quan trọng trong bối cảnh nhu cầu phát triển nhà ở đang gia tăng nhanh tại nhiều địa phương”, TS Nguyễn Văn Đính nhận định.

Theo vị chuyên gia, điểm tích cực của đề xuất không chỉ nằm ở việc cắt giảm thủ tục hành chính mà còn ở việc thay đổi tư duy quản lý. Khi được trao quyền nhiều hơn, chính quyền địa phương sẽ phải nâng cao trách nhiệm trong công tác quản lý, giám sát và tổ chức thực hiện các chương trình phát triển nhà ở. Đồng thời, địa phương cũng có điều kiện xây dựng chính sách phù hợp với đặc thù về dân số, tốc độ đô thị hóa và nhu cầu nhà ở trên địa bàn.

Đặc biệt, đối với lĩnh vực nhà ở xã hội, TS Nguyễn Văn Đính cho rằng việc phân cấp sẽ góp phần tháo gỡ nhiều điểm nghẽn đang tồn tại. Khi được trao quyền chủ động hơn trong việc lựa chọn chủ đầu tư, phê duyệt dự án và tổ chức thực hiện chính sách hỗ trợ, các địa phương sẽ có điều kiện đẩy nhanh tiến độ phát triển nguồn cung nhà ở xã hội.

Tuy nhiên, TS Nguyễn Văn Đính cũng cho rằng phân cấp mạnh phải đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát và hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực. Nếu chỉ trao quyền mà không có các công cụ giám sát phù hợp có thể dẫn đến sự thiếu thống nhất trong quá trình thực hiện hoặc phát sinh những bất cập tại một số địa phương.

Ngoài ra, việc đẩy mạnh chuyển đổi số trong lĩnh vực nhà ở cũng là yêu cầu quan trọng. Nếu dữ liệu về quy hoạch, dân cư, đất đai và nhà ở được kết nối đồng bộ, quá trình giải quyết thủ tục sẽ minh bạch hơn, giảm thiểu tình trạng chồng chéo và nâng cao hiệu quả quản lý. Bên cạnh đó, cần tăng cường công khai thông tin về quy hoạch, danh mục dự án, đối tượng thụ hưởng các chính sách nhà ở để người dân và doanh nghiệp dễ dàng tiếp cận, đồng thời tạo cơ chế giám sát xã hội đối với hoạt động của các cơ quan quản lý.

“Phân cấp không có nghĩa là buông lỏng quản lý. Trung ương vẫn cần giữ vai trò định hướng, ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn chung và tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra. Đồng thời cần đẩy mạnh xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về nhà ở, đất đai và quy hoạch để bảo đảm sự liên thông, minh bạch trong quản lý”, TS Nguyễn Văn Đính nhấn mạnh.

Doãn Thành