Cao tốc thông suốt, kinh tế ĐBSCL bước vào kỷ nguyên mới

Trao đổi với báo Pháp Luật TP.HCM, TS Trần Khắc Tâm (ảnh), Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Sóc Trăng, đánh giá tuyến cao tốc Cần Thơ - Cà Mau không chỉ đơn thuần là một dự án hạ tầng giao thông, mà còn được ví như “động mạch chủ” khơi thông dòng chảy kinh tế cho khu vực bán đảo Cà Mau và toàn vùng ĐBSCL.

Việc xóa bỏ thế “túi cụt” của cực Nam Tổ quốc không chỉ rút ngắn một nửa thời gian vận chuyển hàng hóa mà còn là lời giải cho bài toán giảm chi phí logistics, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông, thủy sản miền Tây trên hành trình tiến ra thế giới.

“Sắp tới trong năm 2026, cao tốc trục ngang Châu Đốc - Cần Thơ - Sóc Trăng hoàn thành sẽ là mảnh ghép cuối cùng để vùng ĐBSCL bứt phá mạnh mẽ” - TS Trần Khắc Tâm chia sẻ.

“Động mạch chủ” của cực Nam Tổ quốc

. Phóng viên: Thưa tiến sĩ, việc hoàn thành tuyến cao tốc Cần Thơ - Cà Mau có ý nghĩa như thế nào đối với ĐBSCL, đặc biệt là Cần Thơ và khu vực bán đảo Cà Mau?

+ TS Trần Khắc Tâm: Nếu ví hệ thống giao thông là mạch máu của nền kinh tế thì việc hoàn thành tuyến cao tốc Cần Thơ - Cà Mau chính là thời khắc chúng ta khơi thông được “động mạch chủ” cuối cùng để kết nối trung tâm vùng với cực Nam Tổ quốc.

Ý nghĩa lớn nhất của dự án này là sự thay đổi mang tính chiến lược về vị thế địa kinh tế. Với Cà Mau, tuyến cao tốc đã phá vỡ thế “túi cụt” vốn kìm hãm sự phát triển nhiều thập niên. Trước đây, giao thông đường bộ phụ thuộc vào Quốc lộ 1 nhỏ hẹp, thường xuyên quá tải khiến việc di chuyển lên Cần Thơ hay TP.HCM mất nhiều thời gian, chi phí cao, rủi ro lớn, làm triệt tiêu lợi thế về nông nghiệp, thủy sản.

Nay cao tốc giúp Cà Mau chuyển mình từ điểm cuối thành điểm kết nối quan trọng trong hành lang kinh tế biển phía Nam. Thời gian vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là thủy sản, rút ngắn một nửa, mở ra cơ hội khai thác du lịch sinh thái Đất Mũi và thu hút đầu tư mạnh mẽ.

Đối với Cần Thơ, tuyến cao tốc củng cố vị thế “trái tim” của vùng. Khi cùng các tuyến khác hình thành mạng lưới hoàn chỉnh, Cần Thơ mới thực sự trở thành trung tâm trung chuyển, logistics, dịch vụ và phân phối của toàn ĐBSCL.

Ở bình diện rộng hơn, việc khép kín tuyến cao tốc Bắc - Nam phía đông bằng “mảnh ghép” cuối cùng này mang tính biểu tượng rõ ràng về sự liền mạch không gian phát triển quốc gia, tạo cú hích hạ tầng mạnh mẽ, giúp ĐBSCL tháo gỡ điểm nghẽn lớn nhất và bước vào kỷ nguyên phát triển mới.

Cao tốc Cần Thơ - Cà Mau cùng với các tuyến cao tốc như Lộ Tẻ - Rạch Sỏi … đã và đang tạo ra một hệ thống giao thông mạng lưới hoàn chỉnh cho khu vực ĐBSCL. Ảnh: ANH HÀO

. Dự án cao tốc Cần Thơ - Cà Mau khi hoàn thành sẽ gỡ bỏ những “điểm nghẽn” logistics nào một cách rõ rệt nhất?

+ Điểm nghẽn lớn nhất của logistics ĐBSCL trong nhiều năm không phải là thiếu hàng, mà là chi phí và độ tin cậy của vận chuyển. Vùng này đóng góp khoảng 90% sản lượng gạo xuất khẩu và khoảng 70% sản lượng trái cây xuất khẩu của cả nước nhưng chi phí logistics lại cao hơn đáng kể so với nhiều vùng khác do phụ thuộc vào đường bộ cấp thấp, thời gian di chuyển dài và thường xuyên bị gián đoạn.

Do đó, cao tốc Cần Thơ - Cà Mau khi hoàn thành sẽ giải quyết trực diện ba nút thắt. Thứ nhất là thời gian vận chuyển, giúp doanh nghiệp chủ động hơn trong kế hoạch giao hàng, đặc biệt là với nông sản, thủy sản tươi sống vốn rất nhạy cảm với thời gian.

Thứ hai là tính ổn định của chuỗi cung ứng. Cao tốc hạn chế ùn tắc, tai nạn, gián đoạn - những yếu tố trước đây khiến chi phí “ẩn” trong logistics của miền Tây rất cao. Thứ ba là khả năng kết nối nhanh với các đầu mối lớn như sân bay quốc tế Cần Thơ, các cảng biển và trung tâm logistics vùng, từ đó giảm chi phí trung chuyển.

Động lực thay đổi chuỗi cung ứng ĐBSCL

. Như vậy, mức giảm chi phí vận tải và tác động của nó đến khả năng cạnh tranh của nông sản, thủy sản miền Tây?

+ Về mức giảm chi phí vận tải, tuy chưa có thống kê chính thức nhưng từ kinh nghiệm thực tế của các tuyến cao tốc đã đưa vào khai thác, mức giảm trung bình trên tuyến chính có thể lên tới 15%-25% tổng chi phí vận hành (nhiên liệu, khấu hao, nhân công) cho mỗi chuyến xe.

Các tuyến cao tốc như Lộ Tẻ - Rạch Sỏi… đã và đang tạo ra một hệ thống giao thông mạng lưới hoàn chỉnh cho khu vực ĐBSCL. Ảnh: ANH HÀO

Tuy nhiên, tôi cho rằng tác động lớn nhất không chỉ nằm ở con số chi phí trực tiếp đó. Đối với khu vực miền Tây, nơi nông sản và thủy sản chiếm tỉ trọng 70%-90%, việc giảm thời gian vận chuyển, lưu thông sẽ là yếu tố sống còn. Điều này giúp nâng cao giá trị gia tăng, đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường quốc tế, từ đó trực tiếp nâng cao khả năng cạnh tranh về giá và chất lượng cũng như uy tín thị trường của nông sản, thủy sản khu vực miền Tây.

. Theo ông, mức giảm chi phí vận tải này có đủ để làm thay đổi cơ cấu sản xuất, khuyến khích các địa phương chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang quy mô lớn và chuyên canh hay không?

+ Tôi cho rằng mức giảm chi phí vận tải cùng với sự tiện lợi trong kết nối hạ tầng là động lực mạnh mẽ, đủ sức tạo ra cú hích thay đổi cơ cấu sản xuất.

Sự thay đổi không chỉ đến từ tiết kiệm chi phí mà còn từ việc thu hút đầu tư và thay đổi tư duy sản xuất. Hạ tầng giao thông tốt sẽ là “thỏi nam châm” hút các nhà đầu tư lớn, đặc biệt là tập đoàn chế biến nông, thủy sản có vốn FDI.

Khi có cao tốc, các nhà máy chế biến sẽ dịch chuyển gần vùng nguyên liệu, đặt tại khu công nghiệp dọc tuyến để tối ưu logistics.

Nhu cầu ổn định từ các nhà máy này buộc sản xuất nông nghiệp phải chuyển từ manh mún sang tập trung, quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao. Đơn cử như đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao hay chuỗi giá trị thủy sản bền vững đang được Chính phủ triển khai. Cần Thơ cũng xác định trọng tâm phát triển nông nghiệp công nghệ cao gắn với chế biến, xuất khẩu trong giai đoạn 2026-2030.

Như vậy, sự thay đổi không chỉ nhờ chi phí rẻ hơn, mà còn từ mô hình kinh doanh mới và vòng liên kết khép kín giữa chế biến - logistics - nông nghiệp. Cao tốc mở ra “cánh cửa hạ tầng” nhưng bước vào được hay không phụ thuộc vào thể chế, quy hoạch và cách tổ chức sản xuất của địa phương, doanh nghiệp.

. Cao tốc Cần Thơ - Cà Mau và hệ thống cao tốc ĐBSCL đã và sẽ thay đổi chiến lược kinh doanh và chuỗi cung ứng của doanh nghiệp như thế nào, đặc biệt là về thời gian vận chuyển?

+ Các doanh nghiệp phải chuyển đổi từ chiến lược cạnh tranh bằng giá rẻ đơn thuần sang chiến lược cạnh tranh bằng tốc độ, chất lượng dịch vụ và tính linh hoạt của chuỗi cung ứng. Khi thời gian vận chuyển được rút ngắn, các doanh nghiệp có thể giảm lượng hàng tồn kho, mở rộng thị trường, tăng cường chế biến sâu… Theo cách đó, chuỗi cung ứng của doanh nghiệp sẽ trở nên tinh gọn, kết nối đa phương thức, đòi hỏi phải áp dụng công nghệ số sâu rộng để quản lý logistics và kho bãi theo thời gian thực (real-time).

. Xin cảm ơn ông.•

GIA TUỆ