Hợp tác Đức – Thụy Sĩ - Việt Nam chống biến đổi khí hậu Đồng bằng sông Cửu Long

Ông Nguyễn Văn Tiến, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai - Bộ NN&MT - Ảnh: K.A

Hợp tác đa phương đặt nền móng điều phối vùng, tăng cường thể chế thích ứng biến đổi khí hậu

Chiều 23.1, tại TP.Cần Thơ, hội thảo tổng kết dự án “Thích ứng với biến đổi khí hậu vùng Đồng bằng sông Cửu Long” (MCRP) được tổ chức. Sau bảy năm triển khai, dự án do Chính phủ Đức, Thụy Sĩ và Việt Nam đồng tài trợ chính thức khép lại, để lại nhiều dấu ấn quan trọng trong hành trình nâng cao năng lực chống chịu khí hậu cho một trong những vùng đồng bằng dễ tổn thương nhất thế giới.

Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Nguyễn Văn Tiến, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai - Bộ Nông nghiệp & Môi trường (NN&MT), cho biết hội thảo với chủ đề “Hành trình thích ứng: "Chung tay vì ĐBSCL thịnh vượng” không chỉ tổng kết kết quả dự án, mà còn đánh dấu chặng đường hợp tác quốc tế bền bỉ, trách nhiệm và hiệu quả trong ứng phó với biến đổi khí hậu tại ĐBSCL.

Thông qua việc hỗ trợ xây dựng chính sách và nâng cao năng lực cho các cơ quan trung ương và địa phương, dự án MCRP đã góp phần chuyển dịch cách tiếp cận phát triển từ manh mún, theo địa giới hành chính sang tầm nhìn tổng thể cho toàn vùng. Việc thúc đẩy đối thoại liên ngành, liên tỉnh và giữa trung ương với địa phương đã giúp quá trình lập kế hoạch đầu tư và ra quyết định phát triển tại ĐBSCL trở nên đồng bộ hơn, phù hợp với đặc thù tự nhiên và các kịch bản biến đổi khí hậu trong dài hạn.

Nông nghiệp ĐBSCL thích nghi với BĐKH - Ảnh: Văn Kim Khanh

Tại hội thảo, đại diện các bộ, ngành của Việt Nam, Đại sứ quán Đức, Đại sứ quán Thụy Sĩ cùng các đối tác phát triển nhấn mạnh rằng chính sự cam kết mạnh mẽ của Chính phủ Việt Nam, quan hệ đối tác bao trùm và cơ chế điều phối vùng hiệu quả đã giúp dự án MCRP chuyển hóa các chiến lược thích ứng dài hạn thành những thay đổi cụ thể, có thể đo đếm được trong thực tiễn. Dự án không chỉ góp phần cải thiện môi trường sống và sinh kế của người dân, mà còn tạo nền tảng cho các cơ chế thích ứng biến đổi khí hậu (BĐKH) mang tính bền vững sau khi dự án kết thúc.

Hướng tới tương lai đô thị thích ứng - Ảnh: Văn Kim Khanh

Ông Santiago Alonso Rodriguez, Trưởng phòng Hợp tác Kinh tế và Phát triển, Đại sứ quán Đức tại Việt Nam, cho biết dự án MCRP do Tổ chức Hợp tác Quốc tế Đức (GIZ) phối hợp cùng các đối tác Việt Nam triển khai từ năm 2019, trong bối cảnh ĐBSCL ngày càng đối mặt gay gắt với các thách thức do BĐKH, nước biển dâng, xâm nhập mặn, sạt lở bờ biển, ngập lụt và quá trình đô thị hóa nhanh nhưng thiếu quy hoạch đồng bộ. Theo ông, thay vì chỉ tập trung vào các giải pháp kỹ thuật riêng lẻ, dự án hướng tới mục tiêu dài hạn là thúc đẩy điều phối vùng, tăng cường thể chế và thay đổi tư duy phát triển theo hướng tích hợp, thích ứng và bền vững.

Ông Lê Quang Răng, Phó giám đốc Sở NN&MT tỉnh Vĩnh Long cho rằng, MCRP là một trong những dự án tiên phong trong việc kết nối giữa khoa học, chính sách và thực tiễn quản lý rủi ro thiên tai. Các kết quả của dự án được giới thiệu tại hội thảo thông qua các không gian tương tác và các gian trưng bày theo từng hợp phần, cho thấy rõ tinh thần hợp tác xuyên suốt giữa các đối tác quốc tế và Việt Nam trong suốt quá trình triển khai.

Đổi mới sáng tạo, giải pháp thực tiễn bảo vệ sinh kế và thúc đẩy tăng trưởng bền vững

Bà Dana Julia Loew, Giám đốc Dự án MCRP và DKTI D-Risk, Tổ chức GIZ Việt Nam cho rằng: “Một trong những điểm nhấn quan trọng của dự án MCRP là việc giới thiệu và triển khai các giải pháp đổi mới sáng tạo trong quản lý tài nguyên nước, vùng ven biển và đô thị. Các giải pháp này giúp cộng đồng chủ động thích ứng với những biến động khí hậu ngày càng phức tạp, đồng thời bảo vệ nền tảng kinh tế của vùng ĐBSCL”.

Bà Dana Julia Loew, Giám đốc Dự án MCRP và DKTI D - Risk, Tổ chức GIZ Việt Nam - Ảnh: K.A

Theo đó, dự án đã thiết lập 21 trạm quan trắc nguồn nước tự động, cung cấp dữ liệu theo thời gian thực, hỗ trợ cảnh báo sớm xâm nhập mặn và các biến động về nguồn nước. Hệ thống này đã góp phần bảo vệ 281.521ha đất nông nghiệp trước nguy cơ xâm nhập mặn, qua đó bảo vệ sinh kế nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản – hai trụ cột kinh tế quan trọng của ĐBSCL. Việc tăng cường chia sẻ dữ liệu và cảnh báo sớm giúp chính quyền địa phương, người dân và doanh nghiệp chủ động hơn trong sản xuất, giảm thiểu thiệt hại và nâng cao hiệu quả kinh tế trong dài hạn.

Bà Dana Julia Loew, Giám đốc Dự án MCRP và DKTI D-Risk, Tổ chức GIZ Việt Nam cho rằng: “Trong lĩnh vực đô thị, dự án MCRP đã giới thiệu các giải pháp đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu, coi đây là động lực quan trọng cho tăng trưởng bao trùm của toàn vùng. Tám mô hình thoát nước đô thị bền vững (SUDS) được thí điểm triển khai đã giúp khoảng 133.400 người dân giảm thiểu tình trạng ngập úng, góp phần bảo vệ nhà cửa, hạ tầng và các hoạt động kinh doanh địa phương. Đáng chú ý, ba đề án thành phố bọt biển có lồng ghép giới cho thấy các giải pháp chống ngập đổi mới không chỉ hiệu quả về chi phí mà còn đóng góp tích cực cho bình đẳng giới và an sinh xã hội”.

Dưới góc độ quản lý nhà nước về phòng, chống thiên tai, ông Nguyễn Văn Tiến đánh giá dự án MCRP không đơn thuần là một dự án hỗ trợ kỹ thuật, mà là hành trình đồng hành đầy trách nhiệm nhằm bảo vệ vùng đất chín rồng trước những thách thức khắc nghiệt của thiên tai và biến đổi khí hậu. Ông nhấn mạnh những đóng góp mang tính khai phá của dự án, đặc biệt là Hệ thống Giám sát Bờ biển (CMS) – lần đầu tiên Việt Nam sở hữu một hệ thống giám sát đường bờ hiện đại và đồng bộ, giúp các cơ quan phòng, chống thiên tai chuyển từ thế bị động sang chủ động trong công tác giám sát sạt lở bờ biển.

Bên cạnh đó, việc mở rộng nghiên cứu sạt lở tại khu vực Hoàng Su Phì, tỉnh Tuyên Quang cho thấy tính linh hoạt và tầm nhìn dài hạn của dự án trong bảo vệ các khu vực dễ tổn thương, đặc biệt là vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Các mô hình cống ngăn mặn tại Cà Mau cũng được đánh giá cao khi không chỉ giúp giảm mất đất mà còn góp phần thay đổi thói quen của người dân, hướng tới các giải pháp ngăn mặn thông minh, bền vững hơn.

Một dấu ấn quan trọng khác của dự án MCRP là việc hỗ trợ xây dựng hành lang pháp lý, trong đó có đóng góp cho Nghị định 50 và các hướng dẫn liên quan, góp phần khơi thông nguồn lực viện trợ quốc tế trong tình huống khẩn cấp – yếu tố then chốt để nâng cao năng lực ứng phó thiên tai của Việt Nam.

Văn Kim Khanh