80% diện tích là băng, nền kinh tế Greenland vận hành thế nào?

Greenland (Đan Mạch) là hòn đảo lớn nhất thế giới. Nơi đây sở hữu vị trí chiến lược và trữ lượng khoáng sản chưa được khai thác nằm sâu dưới lớp băng.

Tổng thống Mỹ Donald Trump gần đây rất quan tâm đến Greenland khi cho rằng hòn đảo này có vai trò quan trọng. Ông cũng cho rằng Mỹ cần sở hữu đảo Greenland để ngăn Nga hoặc Trung Quốc kiểm soát hòn đảo này trong tương lai.

Tuy nhiên, bất chấp những khoáng sản quý giá trong lòng Greenland, hiện tại, nền kinh tế hòn đảo lại phụ thuộc vào những hoạt động bình thường như nghề cá và sự gia tăng đầu tư. Và doanh thu từ cả hai lĩnh vực này đang có xu hướng giảm, khiến nền kinh tế hòn đảo trì trệ vào năm 2025.

Các cuộc thăm dò dư luận trong những năm gần đây liên tục cho thấy người dân Greenland lo ngại về tình trạng kinh tế hơn là việc bị Mỹ hoặc bất kỳ bên nào kiểm soát.

Một bờ biển ở Greenland. Ảnh: Juliette Pavy/BLOOMBERG

Tiền trợ cấp từ Đan Mạch

Greenland là một vùng đất rộng lớn với những ngôi làng phủ đầy băng và việc đến đây không hề dễ dàng. Dân số 57.000 người của Greenland sống thưa thớt dọc theo bờ biển và nơi đây được xem là một trong những khu vực khắc nghiệt nhất trên thế giới về môi trường khi có đến 80% diện tích là băng. Hòn đảo này chỉ có chưa đến 20 km đường trải nhựa.

Tuy nhiên, theo tờ The Wall Street Journal, Greenland là một trong những khu vực có phúc lợi xã hội tốt nhất thế giới.

Nơi này vẫn được hưởng những đặc quyền của xã hội Đan Mạch, từ chăm sóc sức khỏe miễn phí đến hệ thống trường học chất lượng. Mức sống của người dân trên đảo rất khác nhau. Tại thủ phủ Nuuk, người dân tại đây có cuộc sống tốt với nhiều dịch vụ đa dạng. Tại các khu định cư nhỏ, mức sống có phần thấp hơn.

Khoảng 40% lực lượng lao động của Greenland được khu vực công tuyển dụng. Đan Mạch cung cấp khoản trợ cấp chiếm khoảng một nửa doanh thu của chính quyền Greenland và 20% GDP của hòn đảo.

Đan Mạch cũng chi trả cho cảnh sát, tòa án, cơ quan quản lý ngân hàng và chăm sóc sức khỏe gần như miễn phí cho người dân, cũng như quản lý các vấn đề đối ngoại và chi trả cho quốc phòng.

Theo ông Torben Andersen – chủ tịch Hội đồng Kinh tế Greenland, các khoản phí này tương đương hơn 1 tỉ USD/năm. Nếu Mỹ sáp nhập Greenland và thay thế khoản trợ cấp của Đan Mạch, điều đó sẽ biến cư dân trên đảo trở thành những người nhận trợ cấp liên bang bình quân đầu người cao nhất của Mỹ, vượt qua cư dân Alaska hay thủ đô Washington, D.C.

Kinh tế Greenland phụ thuộc lớn vào ngành đánh bắt hải sản. Ảnh: THE WALL STREET JOURNAL

Thách thức kinh tế

Trong một thập niên qua, sự kết hợp giữa trợ cấp của Đan Mạch, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và giá cả toàn cầu tăng cao đối với cá bơn, cá tuyết và tôm đã giúp duy trì nền kinh tế Greenland. Hòn đảo cũng đón nhận làn sóng xây dựng mạnh mẽ.

Dù vậy, tình hình gần đây có vẻ không mấy khả quan. Theo ngân hàng trung ương Đan Mạch, nền kinh tế Greenland tăng trưởng 0,8% vào năm 2024 và 0,2% vào năm 2025. Một phần của sự suy giảm này liên quan sự sụt giảm trữ lượng tôm, cũng như giá cả giảm.

Nhiệt độ nước biển tăng cao đang ảnh hưởng khả năng sinh sản của tôm. Trong khi đó, số lượng cá tuyết – loài ăn tôm – lại tăng lên.

Chính quyền ông Trump đã đề nghị mua hòn đảo này, nhưng chính quyền Greenland khẳng định hòn đảo không phải để bán. Các quan chức Mỹ cũng đề xuất phương pháp về việc trả tiền trực tiếp cho người dân Greenland để thuyết phục họ chấp nhận sáp nhập.

Mỹ cũng đang xem xét một đề xuất để Greenland độc lập khỏi Đan Mạch và nhận các khoản thanh toán từ Mỹ để trang trải một số chi phí vận hành, đổi lại Mỹ được ưu tiên tiếp cận hòn đảo.

Mỹ hiện cũng duy trì một căn cứ quân sự lớn ở phía bắc Greenland mà không phải trả phí. Một thỏa thuận từ nhiều thập niên trước với Đan Mạch cũng cho phép Mỹ triển khai thêm quân đội ở Greenland, miễn là thông báo trước cho phía Copenhagen.

“Tôi nghĩ chúng ta có thể dung hòa cả lợi ích của Mỹ và lợi ích của Greenland” – bà Naaja Nathanielsen, người đứng đầu cơ quan thương mại Greenland, cho biết. Bà cũng cho biết chính quyền muốn hợp tác với các quốc gia “cùng chí hướng” và dần dần giảm bớt sự phụ thuộc vào trợ cấp của Đan Mạch.

Tuy nhiên, các cuộc thăm dò dư luận liên tục cho thấy đa số người dân Greenland không muốn trở thành một phần của Mỹ. Họ cũng có thể e ngại việc từ bỏ các biện pháp bảo vệ phúc lợi xã hội của Đan Mạch để đổi lấy một tương lai không chắc chắn nếu được sáp nhập vào Mỹ.

Ngoài ra, Greenland còn đối mặt với những thách thức khác.

“Thiếu nhân lực, trình độ chuyên môn thấp, dân số già hóa và bất bình đẳng đáng kể gây áp lực lên cả nền kinh tế và sự gắn kết xã hội” – Ngân hàng Greenland, ngân hàng thương mại lớn nhất của đảo, cho biết trong một báo cáo gần đây.

Nhiệt độ cực lạnh cũng là một trong những thách thức mà người dân Greenland phải đối mặt. Việc xây dựng mỏ khai thác ở Greenland thường đồng nghĩa với việc xây dựng đường sá và cảng biển, chưa kể nhà ở, phòng khám và các tiện nghi cho công nhân. Thời tiết giá lạnh có thể khiến việc khai thác mỏ không thể diễn ra.

Từ những nguyên nhân trên, Greenland không phải hoàn toàn là vùng đất trù phú, thuận lợi chào đón tất cả những ai muốn tới. Nếu sáp nhập Greenland, Mỹ có thể phải đối mặt bài toán trợ cấp cho người dân, cũng như khoản đầu tư khổng lồ cho cơ sở hạ tầng, khai thác để chuyển dịch cơ cấu kinh tế của hòn đảo.

KHOA ĐIỀM