Hợp tác quốc tế nâng sức chống chịu khí hậu, ĐBSCL phát triển bền vững

Phó Cục trưởng Nguyễn Văn Tiến - Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai – Bộ Nông nghiệp và Môi trường - Ảnh: Văn Kim Khanh

- Thưa ông, nhìn lại toàn bộ quá trình triển khai, ông đánh giá như thế nào về ý nghĩa tổng thể của dự án MCRP đối với công tác thích ứng biến đổi khí hậu(BĐKH) vùng ĐBSCL?

Ông Nguyễn Văn Tiến: Dự án “Thích ứng với biến đổi khí hậu vùng ĐBSCL” không chỉ mang ý nghĩa của một chương trình hỗ trợ kỹ thuật, mà thực sự là một hành trình đồng hành lâu dài, có chiều sâu và trách nhiệm đối với một vùng đất đang chịu nhiều tổn thương nhất trướcBĐKH. Với vai trò quản lý nhà nước về phòng, chống thiên tai, chúng tôi nhìn nhận MCRP là dự án đã tạo ra sự chuyển biến căn bản trong cách tiếp cận từ bị động sang chủ động, từ ứng phó ngắn hạn sang thích ứng dài hạn.

Điểm đặc biệt của MCRP là dự án không dừng lại ở việc đưa ra khuyến nghị hay báo cáo khoa học, mà đã chuyển hóa các nghiên cứu thành công cụ, mô hình và giải pháp cụ thể, có thể áp dụng ngay tại địa phương. Những kết quả đạt được góp phần trực tiếp nâng cao năng lực dự báo, giám sát, giảm thiểu rủi ro thiên tai, đồng thời củng cố nền tảng thể chế cho công tác phòng, chống thiên tai tại Việt Nam nói chung và ĐBSCL nói riêng.

Điểm thí nghiệm lúa chống chịu với BĐKH ở ĐBSCL - Ảnh: Văn Kim Khanh

-Một trong những điểm nhấn được nhắc đến nhiều là các giải pháp kỹ thuật và hạ tầng thích ứng. Theo ông, đâu là những dấu ấn nổi bật nhất của dự án?

Ông Nguyễn Văn Tiến: Có thể khẳng định, dự án MCRP đã tiên phong trong việc đưa vào Việt Nam nhiều giải pháp kỹ thuật hiện đại, mang tính đột phá. Tiêu biểu nhất là Hệ thống Giám sát Bờ biển (CMS). Đây là lần đầu tiên chúng ta có một hệ thống giám sát đường bờ biển đồng bộ, hiện đại, cho phép theo dõi, cảnh báo sạt lở một cách chủ động, liên tục và có cơ sở khoa học. CMS đã giúp các cơ quan phòng, chống thiên tai các cấp thay đổi cách thức quản lý rủi ro, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào phản ứng sau thiên tai.

Bên cạnh đó, dự án cũng rất linh hoạt khi mở rộng nghiên cứu ra ngoài khu vực ĐBSCL, điển hình là nghiên cứu sạt lở đất tại Hoàng Su Phì, nay thuộc tỉnh Tuyên Quang. Những kết quả này không chỉ có ý nghĩa khoa học, mà còn góp phần trực tiếp bảo vệ tính mạng, tài sản của người dân vùng cao, nơi điều kiện kinh tế – xã hội còn nhiều khó khăn.

Ngoài ra, mô hình cống ngăn mặn tại Cà Mau là một minh chứng rõ nét cho việc kết hợp hài hòa giữa giải pháp kỹ thuật và thay đổi nhận thức cộng đồng. Dự án không chỉ giúp giảm mất đất do xâm nhập mặn, mà còn thay đổi thói quen ứng phó manh mún, tạm thời của người dân, hướng tới các giải pháp bền vững hơn.

Hướng tới tương lai đô thị thích ứng - Ảnh: Văn Kim Khanh

- Dự án cũng được đánh giá cao ở các giải pháp tiêu thoát nước cho đô thị nhỏ. Ông có thể chia sẻ rõ hơn về ý nghĩa của nội dung này?

Ông Nguyễn Văn Tiến: Ngập úng đô thị do triều cường và mưa lớn đang trở thành thách thức ngày càng nghiêm trọng đối với các đô thị nhỏ tại ĐBSCL. Trong bối cảnh đó, các nghiên cứu và giải pháp tiêu thoát nước của dự án MCRP mang ý nghĩa rất thiết thực. Điểm quan trọng là dự án đã tiếp cận đúng đặc thù của các đô thị có địa hình thấp, nhạy cảm với biến động nguồn nước, thay vì áp dụng máy móc các mô hình của đô thị lớn.

Các giải pháp mà dự án đề xuất mang tính thực tiễn cao, có thể áp dụng ngay trong điều kiện nguồn lực còn hạn chế của địa phương, đồng thời vẫn đảm bảo hài hòa với cấu trúc tự nhiên. Đây là hướng đi rất phù hợp với tinh thần thích ứng, sống chung với nước của vùng ĐBSCL, thay vì tìm cách kiểm soát thiên nhiên bằng các giải pháp cứng nhắc.

Một trạm quan trắc môi trường về B ĐKH ở Cần Thơ - Ảnh: Văn Kim Khanh

-Ngoài kỹ thuật, dự án còn để lại dấu ấn về thể chế và hợp tác quốc tế. Theo ông, những giá trị lâu dài của MCRP là gì?

Ông Nguyễn Văn Tiến: Một trong những đóng góp quan trọng và bền vững nhất của dự án MCRP chính là hỗ trợ xây dựng và hoàn thiện thể chế. Việc hỗ trợ xây dựng Nghị định 50 và các hướng dẫn liên quan đã tạo ra một hành lang pháp lý quan trọng, giúp khơi thông và sử dụng hiệu quả các nguồn viện trợ quốc tế trong tình huống khẩn cấp. Đây là yếu tố then chốt để rút ngắn thời gian ứng phó, phục hồi sau thiên tai, giảm thiểu tổn thất cho người dân.

Dự án cũng đã kịp thời hỗ trợ tích hợp các quy định mới sau khi Luật Phòng thủ dân sự có hiệu lực, giúp hệ thống phòng, chống thiên tai từ Trung ương đến địa phương vận hành đồng bộ, đúng pháp luật. Bên cạnh đó, việc chú trọng nâng cao vai trò của phụ nữ trong phòng, chống thiên tai đã góp phần xây dựng các cộng đồng tự cường hơn, nơi người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà còn là chủ thể tham gia.

Cuối cùng, MCRP là minh chứng sinh động cho mối quan hệ hợp tác hiệu quả giữa Việt Nam với Chính phủ Đức, Chính phủ Thụy Sĩ, thông qua sự điều phối chuyên nghiệp của GIZ và SECO. Dự án khép lại, nhưng những bài học kinh nghiệm, các mô hình và mối quan hệ đối tác được hình thành sẽ tiếp tục là nền tảng cho các chương trình hợp tác trong tương lai, hướng tới mục tiêu bảo vệ và phát triển bền vững ĐBSCL trước những thách thức ngày càng lớn của BĐKH.

-Xin cảm ơn ông.

Văn Kim Khanh