Canada có những lựa chọn nào trong cuộc đối đầu thương mại với Mỹ?

Container hàng hóa được xếp tại khu vực cảng Centerm ở Vancouver, Canada. Ảnh: THX/TTXVN phát

Theo truyền thông phương Tây, Canada là thị trường xuất khẩu lớn nhất của 26 bang Mỹ, trong đó có Maine, Michigan và Wisconsin. Nước này đồng thời nằm trong nhóm ba thị trường xuất khẩu hàng đầu của 45/50 bang Mỹ. Mối liên kết thương mại chặt chẽ này tạo cho Thủ tướng Mark Carney thêm dư địa trong việc cân nhắc các biện pháp đáp trả Washington.

Trước hết, các biện pháp mà ông Carney dự kiến áp dụng tập trung vào một số mặt hàng như thép, sản phẩm sữa, đồ gia dụng, thiết bị nông nghiệp, hàng điện tử, bột giấy và giấy. Danh sách cuối cùng vẫn đang được hoàn thiện.

Các cuộc thăm dò cho thấy đa số người Canada không ủng hộ chính phủ nhượng bộ Mỹ. Trong bối cảnh đó, Ottawa có thể cân nhắc nhiều phương án, từ áp thuế đáp trả đến tận dụng vai trò của Canada trong lĩnh vực năng lượng, khoáng sản và thị trường tiêu dùng.

Năng lượng và khoáng sản thiết yếu

Một trong những lợi thế đáng kể của Canada nằm ở lĩnh vực năng lượng. Ông Carney ngày 22/8 cho biết Canada cung cấp phần lớn lượng khí đốt tự nhiên và điện mà Mỹ nhập khẩu, cùng khoảng 60% lượng dầu thô nhập khẩu của nước này.

“Tôi không nghĩ họ muốn chúng ta ngừng cung cấp bất kỳ nguồn năng lượng nào trong số đó”, ông nói.

Tuy nhiên, việc sử dụng năng lượng làm công cụ đáp trả hiện chưa nằm trong các biện pháp của Canada. Một số quan chức cho biết phương án này vẫn được để ngỏ, song việc sử dụng đòn bẩy năng lượng cũng cần được cân nhắc trong bối cảnh quan hệ kinh tế giữa hai nước có mức độ liên kết cao.

Ông Doug Ford, Thủ hiến Ontario (tỉnh có ngành công nghiệp ô tô lớn của Canada) từng cho biết một khoản “phụ phí năng lượng” có thể được đưa ra nếu căng thẳng tiếp tục leo thang.

Năm 2025, ông từng đề cập khả năng áp phụ phí 25% đối với toàn bộ lượng điện xuất khẩu sang Mỹ. Chính quyền Ontario khi đó ước tính biện pháp này có thể tác động tới 1,5 triệu hộ gia đình và doanh nghiệp tại Michigan, Minnesota và New York.

Canada cũng là nguồn cung quan trọng của nhiều nguyên liệu thiết yếu, trong đó có kali, thành phần chủ chốt trong sản xuất phân bón. Canada hiện là nhà cung cấp kali lớn nhất thế giới.

“Tôi rất muốn thấy ông Trump sản xuất ô tô mà không có dầu. Tôi cũng muốn thấy ông ấy trồng rau quả mà không dùng đến kali. Tổng thống Trump đánh giá thấp chúng ta và đó là sai lầm lớn nhất”, ông Ford nói.

Ngoài kali, Canada còn sở hữu trữ lượng đáng kể các khoáng sản thiết yếu như lithium, nickel và graphite. Mỹ hiện là thị trường lớn nhất đối với khoáng sản xuất khẩu của Canada. Đây cũng là một trong những lĩnh vực Ottawa có thể tận dụng trong quá trình đàm phán.

Ông Ford từng nhấn mạnh rằng nguồn tài nguyên của Ontario có thể trở thành một yếu tố quan trọng giữa căng thẳng, cho thấy các tỉnh bang của Canada cũng có thể đóng vai trò đáng kể trong việc định hình phản ứng của nước này.

Sức mua của thị trường Canada

Hàng hoá được bày bán trong cửa hàng của Tập đoàn Walmart tại Vancouver, British Columbia, Canada, ngày 20/4/2026. Ảnh: THX/TTXVN phát

Một lựa chọn khác của Canada nằm ở chính quy mô thị trường tiêu dùng. Những động thái trước đây cho thấy việc người Canada điều chỉnh hành vi mua sắm có thể tạo tác động nhất định tới doanh nghiệp Mỹ.

Trong đợt áp thuế đầu tiên của Washington hồi đầu năm ngoái, phần lớn các tỉnh bang Canada đã quyết định loại rượu Mỹ khỏi kệ hàng tại các cửa hàng bán rượu. Biện pháp này gây ảnh hưởng đáng kể tới ngành đồ uống có cồn của Mỹ.

Xuất khẩu rượu vang Mỹ sang Canada đã giảm mạnh. Viện Rượu vang Mỹ đánh giá đây là “sự gián đoạn thị trường nghiêm trọng nhất trong nhiều thập niên”.

Theo số liệu chính phủ, xuất khẩu rượu vang Mỹ sang Canada giảm 78% so với cùng kỳ, tương đương mức giảm 357 triệu USD về giá trị xuất khẩu. Hiệp hội các nhà chưng cất Mỹ cũng cho biết xuất khẩu đồ uống có cồn giảm hơn 70% do các lệnh hạn chế của các tỉnh bang.

Các biện pháp này vẫn được duy trì tại 11 trong số 13 tỉnh bang và vùng lãnh thổ của Canada.

Bên cạnh chính sách của chính quyền địa phương, người tiêu dùng Canada cũng có thể tác động tới kinh tế Mỹ thông qua việc hạn chế du lịch sang nước này.

Dù số chuyến đi đường bộ sang Mỹ tăng nhẹ trong tháng 4, người Canada vẫn thực hiện ít hơn khoảng 800.000 chuyến đi so với cùng kỳ năm 2024, trước khi ông Trump trở lại Nhà Trắng.

Xu hướng này khiến Mỹ mất khoảng 2,35 tỷ USD doanh thu trong năm ngoái. Một số thành phố và bang của Mỹ đã triển khai các chiến dịch quảng bá và chương trình ưu đãi nhằm thu hút du khách Canada trở lại.

Những diễn biến trên cho thấy sức mua của người Canada, dù không phải một công cụ chính sách chính thức, vẫn có thể trở thành một yếu tố tác động tới các ngành kinh tế Mỹ phụ thuộc nhiều vào thị trường láng giềng.

Sức ép từ yếu tố chính trị

Quang cảnh cảng hàng hóa tại Vancouver, Canada. Ảnh: THX/TTXVN phát

Ngoài các biện pháp kinh tế trực tiếp, thời điểm và quyết tâm chính trị của Canada cũng có thể ảnh hưởng tới tính toán của Washington.

Canada chắc chắn sẽ chịu thiệt hại từ tranh chấp thương mại. Các nhà phân tích tài chính ước tính mức thuế 50% mới nhất của Mỹ đối với khoảng 20 tỷ USD hàng hóa nhập khẩu từ Canada có thể khiến GDP Canada giảm 0,3-0,6% trong ngắn hạn.

Dù vậy, các cuộc thăm dò cho thấy phần lớn người Canada vẫn ủng hộ việc Ottawa duy trì lập trường cứng rắn trong đàm phán. Một cuộc thăm dò của Angus Reid công bố cuối tuần qua cho thấy khoảng 76% người Canada ủng hộ quyết định rút khỏi các cuộc đàm phán thương mại của Ottawa, dù nhiều người lo ngại về việc làm của chính mình.

Yếu tố thời điểm cũng đáng chú ý khi cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ đang đến gần. Kinh tế dự kiến tiếp tục là một trong những vấn đề trọng tâm đối với cử tri, trong khi khả năng đảng Cộng hòa duy trì quyền kiểm soát Quốc hội đang đứng trước nhiều thách thức.

Hai cuộc đua vào Thượng viện đáng chú ý diễn ra tại Michigan và Maine - hai bang giáp Canada và có phần lớn hàng xuất khẩu được đưa sang thị trường Canada.

Yale Budget Lab ước tính rằng theo luật hiện hành, các mức thuế quan toàn cầu của Tổng thống Trump sẽ khiến mỗi hộ gia đình Mỹ phải chịu thêm khoảng 1.100 USD chi phí mỗi năm.

Nếu chi phí hàng hóa tiếp tục tăng và tranh chấp thương mại gây thêm sức ép đối với doanh nghiệp, những tác động kinh tế có thể trở thành vấn đề đáng quan tâm đối với cử tri Mỹ.

Ngày 24/8, ông Carney cho rằng người lao động Mỹ cũng sẽ chịu ảnh hưởng từ kế hoạch tăng thuế đối với ô tô và phụ tùng ô tô nhập khẩu từ Canada lên 50% sau ngày 1/1.

“Thông điệp gửi tới những người lao động ở Michigan, Ohio, Kentucky và Alabama là gì? Những người lao động này hoàn toàn phụ thuộc vào Canada, thị trường tiêu thụ lớn nhất của họ”, ông nói, đồng thời cho biết Canada mua nhiều ô tô Mỹ hơn cả Liên minh châu Âu (EU) và các nước khác.

Cũng trong ngày 24/8, Thủ hiến British Columbia David Eby cho rằng người tiêu dùng Mỹ sẽ cảm nhận tác động của các mức thuế thông qua nhiều loại hàng hóa, từ vật liệu xây dựng, sản phẩm trang trí nội thất đến hoa và thiết bị câu cá.

Theo ông, các biện pháp thuế quan cuối cùng có thể tạo thêm chi phí đối với chính người tiêu dùng Mỹ.

Trong khi đó, ông Ford không loại trừ khả năng Canada áp dụng các biện pháp đáp trả có trọng điểm nhằm vào những khu vực chịu ảnh hưởng lớn từ quan hệ thương mại với Canada, qua đó gia tăng sức ép đối với các nhà hoạch định chính sách Mỹ.

Nhìn tổng thể, Canada không có nhiều lựa chọn nếu xét đến mức độ phụ thuộc lớn vào thị trường Mỹ. Tuy nhiên, vị trí đặc biệt trong chuỗi cung ứng năng lượng, khoáng sản, cùng quy mô thị trường tiêu dùng và quan hệ thương mại sâu rộng với nhiều bang của Mỹ vẫn mang lại cho Ottawa một số đòn bẩy đáng kể.

Vấn đề đặt ra với chính phủ của ông Carney là lựa chọn mức độ đáp trả phù hợp, vừa bảo vệ lợi ích kinh tế của Canada, vừa duy trì dư địa cho đàm phán và hạn chế những tác động không mong muốn đối với cả hai nền kinh tế.

Hải Vân/Báo Tin tức và Dân tộc