Canada trước giờ G: Nhượng bộ đến đâu để tránh thuế mới của Mỹ?

Các sản phẩm thép tại một cơ sở cung cấp ở Delta, British Columbia, Canada. Ảnh: THX/TTXVN

Canada đang tìm kiếm một thỏa thuận với Mỹ trước thời hạn vào nửa đêm 18/8, nhằm tránh những tổn thất kinh tế mới do chính quyền Tổng thống Donald Trump áp đặt. Nhưng Ottawa sẽ phải đánh đổi đến mức nào?

Theo truyền thông Mỹ, Canada đang chuẩn bị cho thời điểm hạn chót về thuế quan của Mỹ vào nửa đêm 18/8, khi một loạt mức thuế mới của chính quyền Tổng thống Trump sẽ có hiệu lực nếu các nhà đàm phán hai nước không đạt được thỏa thuận vào phút chót.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, người dẫn đầu đoàn đàm phán phía Washington, tuần trước cho biết hai bên đang xem xét các phương án và ông kỳ vọng Canada sẽ rút lại một số biện pháp mà nước này đã áp dụng để đáp trả các mức thuế của Mỹ.

“Nếu một quốc gia trả đũa chúng ta, rõ ràng chúng ta sẽ không chấp nhận điều đó” - ông Greer nói với các phóng viên tại Iowa hôm 14/8 - “Chúng ta sẽ hành động. Tôi có cảm giác người Canada muốn có cách tiếp cận hòa giải hơn, nhưng hãy chờ xem”.

Thủ tướng Canada Mark Carney đã chỉ đạo các quan chức nước này, những người ở lại Washington trong cuối tuần để tiếp tục đàm phán với phía Mỹ, đưa ra những nhượng bộ có mục tiêu nhằm ngăn các mức thuế mới có hiệu lực, đồng thời giảm những mức thuế hiện đang áp dụng đối với các mặt hàng chủ chốt của Canada.

Đây là một nhiệm vụ không dễ dàng. Tổng thống Trump thời gian qua đặc biệt tập trung gây sức ép với Canada thông qua thuế quan. Trong tháng này, ông còn gia tăng những phát ngôn cứng rắn nhằm vào quốc gia láng giềng và đồng minh thân cận nhất của Mỹ, đồng thời gọi giới lãnh đạo Canada là “đáng ghét”.

Phát biểu với báo chí ngày 17/8, Thủ tướng Carney cho biết ông dự kiến điện đàm với Tổng thống Trump trước thời hạn nửa đêm 18/8 (theo giờ địa phương).

Những mức thuế nào đang được đàm phán?

Mối đe dọa áp thuế mới xuất hiện trong bối cảnh thỏa thuận thương mại tự do Mỹ - Canada - Mexico (USMCA) đang rơi vào bất ổn. Chính quyền Tổng thống Trump đã không gia hạn đầy đủ thỏa thuận, khiến cơ chế đánh giá hằng năm được kích hoạt và tạo ra tình trạng bất ổn kéo dài đối với một trong những mối quan hệ thương mại quan trọng nhất của Mỹ.

Bên cạnh đó, hồi tháng 7, chính quyền Mỹ tuyên bố sẽ áp mức thuế mới 50% đối với hơn 500 mặt hàng của Canada, trong đó có gậy khúc côn cầu và phô mai. Các mặt hàng này có tổng giá trị thương mại khoảng 20 tỷ USD mỗi năm, tương đương khoảng 2% tổng kim ngạch thương mại hàng hóa giữa hai nước.

Một số ngành công nghiệp chủ chốt của Canada hiện cũng đang chịu các mức thuế riêng biệt mà Ottawa muốn Washington giảm đáng kể trong đợt đàm phán này. Trong đó có thép, nhôm và ô tô, với mức thuế lên tới 50%, cùng nhiều mức thuế khác áp dụng đối với gỗ mềm của Canada.

Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer đã nói rõ Washington muốn Canada thực hiện một số bước đi nếu hai bên đạt được thỏa thuận.

Các yêu cầu bao gồm điều chỉnh hạn ngạch để các sản phẩm sữa Mỹ được miễn thuế tiếp cận thị trường Canada vốn được bảo hộ chặt chẽ; dỡ bỏ mức thuế trả đũa 25% của Canada đối với ô tô Mỹ; đồng thời khôi phục việc bán rượu Mỹ tại hệ thống phân phối do chính quyền kiểm soát ở phần lớn các tỉnh của Canada.

Các quan chức Canada, với điều kiện giấu tên do các cuộc đàm phán vẫn mang tính bảo mật, cho biết Ottawa sẵn sàng thực hiện những bước đi trên. Tuy nhiên, Canada chỉ chấp nhận đổi lại nếu Mỹ đưa ra những cải thiện đáng kể đối với các mức thuế theo từng ngành đang áp dụng lên hàng xuất khẩu của Canada, chứ không chỉ đơn thuần hủy bỏ vòng thuế mới được đe dọa.

Canada không muốn những thỏa thuận nhỏ lẻ

Thủ tướng Carney muốn đạt một thỏa thuận vừa giảm sức ép đối với nền kinh tế Canada, vừa ngăn các mức thuế mới của Mỹ có hiệu lực. Tuy nhiên, ông cho biết không sẵn sàng đưa ra các nhượng bộ để đổi lấy một loạt thỏa thuận nhỏ, sau đó lại phải tiếp tục đàm phán để điều chỉnh từng vấn đề.

Người dân Canada, đặc biệt những người đã bỏ phiếu cho ông Carney, cũng không muốn Tổng thống Trump liên tục giành được những nhượng bộ thông qua các mối đe dọa áp thuế.

“Người Canada bầu Mark Carney với mong muốn ông vừa phải đứng vững trước ông Trump, vừa cố gắng đàm phán để đạt được thỏa thuận hoặc giảm thuế. Tôi không nghĩ hai mục tiêu đó loại trừ nhau, nhưng đây chắc chắn là một con đường rất hẹp”, Brian Clow, cựu quan chức cấp cao trong chính phủ của cựu Thủ tướng Justin Trudeau, nhận xét.

Trong năm qua, ông Carney đã đưa ra một số nhượng bộ tại những thời điểm căng thẳng trong quan hệ với Washington. Tuy nhiên, hiện ông một lần nữa phải đối mặt với nguy cơ Mỹ áp thêm thuế quan.

Sau khi ông Carney nhậm chức vào mùa Xuân vừa qua, Canada đã dỡ bỏ một số mức thuế trả đũa mà chính phủ của ông Trudeau áp dụng trước đó. Ottawa cũng hủy một loại thuế trực tuyến vốn bị ngành công nghệ Mỹ phản đối gay gắt, đồng thời đồng ý chia sẻ doanh thu từ một cây cầu mới nối Detroit với tỉnh Ontario, dù Canada là bên chi trả toàn bộ chi phí xây dựng, sau khi ông Trump đe dọa ngăn cây cầu mở cửa.

Ba kịch bản trước giờ G

Có ba khả năng có thể xảy ra khi đồng hồ điểm nửa đêm.

Kịch bản thứ nhất là đạt thỏa thuận. Canada và Mỹ có thể thống nhất một thỏa thuận, trong đó Ottawa đưa ra các nhượng bộ để đổi lấy việc Washington hủy các mức thuế mới và giảm những mức thuế hiện hành.

Kịch bản thứ hai là không đạt thỏa thuận. Khi đó, mức thuế mới 50% sẽ có hiệu lực, trong khi các mức thuế cũ vẫn được duy trì.

Kịch bản thứ ba là hoãn quyết định. Hai bên chưa đạt được một thỏa thuận toàn diện trước hạn chót, nhưng đạt đủ tiến triển để Mỹ trì hoãn việc áp các mức thuế mới, tạo thêm thời gian cho các nhà đàm phán tiếp tục thương lượng.

Theo ông Brian Clow, kịch bản thứ hai sẽ khiến căng thẳng leo thang hơn nữa. Nếu Mỹ quyết định áp các mức thuế mới, chính phủ của Thủ tướng Carney nhiều khả năng sẽ phải đưa ra các biện pháp trả đũa mới để giành lại thế chủ động trong đàm phán.

“Nếu Mỹ quyết định áp các mức thuế mới vào ngày mai, Canada, dù chính phủ hiện tại đã giảm bớt các biện pháp trả đũa, sẽ phải có một phản ứng nào đó”, ông Clow nói.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc