Mỹ và Canada đạt 'thỏa thuận' vào phút chót, hé lộ khả năng hồi sinh một dự án gây tranh cãi

Mỹ-Canada đạt thỏa thuận phút chót, Keystone XL đứng trước cơ hội hồi sinh. (Nguồn: Getty Images)

Tổng thống Trump thông báo trên mạng xã hội rằng, ông quyết định hoãn áp dụng mức thuế trong 3 ngày, với lý do Mỹ và Canada, “tùy thuộc vào việc hoàn tất các văn bản”, đã đạt được một thỏa thuận.

Sau thông báo của Tổng thống Trump, Thủ tướng Canada Mark Carney cho biết, hai nước đã đạt “tiến triển đáng kể” trong đàm phán thương mại, song vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết.

Mức thuế 50% dự kiến áp dụng đối với nhiều mặt hàng xuất khẩu của Canada sang Mỹ, trong đó có rượu vang và gậy khúc côn cầu.

Trong cùng bài đăng, Tổng thống Trump bất ngờ cho biết, dự án đường ống dầu Keystone XL “có thể được đánh thức từ nấm mồ”. Ông chủ Nhà Trắng không đưa ra thêm chi tiết và cũng không cho biết liệu việc khởi động lại dự án có liên quan đến thỏa thuận thương mại với Canada hay không.

Được đề xuất từ năm 2008, Keystone XL là dự án đường ống dài khoảng 1.930 km, nhằm vận chuyển dầu từ khu vực cát dầu ở miền Tây Canada tới các nhà máy lọc dầu tại Mỹ.

Dự án bị đình chỉ vào năm 2021, sau khi chủ sở hữu TC Energy dừng triển khai do việc cựu Tổng thống Mỹ Joe Biden khi đó thu hồi giấy phép quan trọng đối với đoạn đường ống chạy qua lãnh thổ Mỹ.

Keystone XL từng trở thành điểm nóng trong quan hệ Mỹ-Canada, khi vấp phải sự phản đối của các chủ đất tại Mỹ, các cộng đồng người bản địa và các tổ chức bảo vệ môi trường. Các nhóm môi trường lo ngại dự án có thể làm gia tăng nguy cơ tràn dầu và tác động tiêu cực đến môi trường.

Các dự án đường ống dầu khác tại Bắc Mỹ, trong đó có Dakota Access và Enbridge Line 3, cũng nhiều năm phải đối mặt với sự phản đối của các tổ chức môi trường.

Thỏa thuận đạt được vào phút chót diễn ra trong bối cảnh quan hệ Mỹ-Canada trải qua một năm nhiều căng thẳng. Quan hệ đồng minh lâu năm giữa hai nước chịu ảnh hưởng bởi các biện pháp thuế quan trả đũa và những phát ngôn gây tranh cãi của Tổng thống Trump, trong đó có việc ông từng đề cập đến khả năng sáp nhập Canada thành một bang của Mỹ.

Tháng 2/2025, Nhà Trắng áp mức thuế 25% đối với hàng hóa Canada, với lý do Ottawa chưa đạt đủ tiến triển trong việc ngăn chặn nhập cư trái phép và buôn bán ma túy qua biên giới.

Canada đáp trả bằng các biện pháp thuế tương ứng, gọi quyết định của Mỹ là “vô lý và không thể biện minh”. Chính phủ Canada đồng thời bác bỏ các cáo buộc của chính quyền Tổng thống Trump, khẳng định đã triển khai kế hoạch tăng cường kiểm soát biên giới và chưa đến 1% lượng fentanyl cũng như các vụ vượt biên trái phép vào Mỹ có nguồn gốc từ Canada.

Căng thẳng tiếp tục leo thang vào tháng 7/2026, khi Nhà Trắng công bố mức thuế 50% đối với hàng hóa Canada, cho rằng Ottawa cần chịu trách nhiệm về việc phân biệt đối xử với ô tô, đồ uống có cồn và các sản phẩm sữa của Mỹ.

Trong những ngày gần đây, quan chức cấp cao hai nước đã tiến hành các cuộc đàm phán được Thủ tướng Carney mô tả là “căng thẳng và nhạy cảm”.

Mỹ và Canada vốn là những đối tác thương mại quan trọng của nhau. Theo Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ, tổng kim ngạch thương mại giữa hai nước năm 2024 đạt khoảng 909 tỷ USD.

Mức thuế 50% được đề xuất gần đây đã khiến cộng đồng doanh nghiệp Canada lo ngại về nguy cơ thiệt hại tài chính nghiêm trọng và chi phí xuất khẩu tăng cao.

Theo CBC, một số mặt hàng trước đây được miễn thuế nhập khẩu theo Hiệp định Thương mại Mỹ-Mexico-Canada (USMCA) cũng không được bảo vệ trước đợt áp thuế mới.

(theo The Guardian)

Đình Nam