Bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị văn hóa dân gian cho phát triển du lịch

Tiếp thêm động lực

Có thể nói, với sự ra đời của Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về “phát triển văn hóa Việt Nam”, càng làm sâu sắc và tiếp thêm động lực cho mục tiêu chiến lược này khi nhiệm vụ bảo tồn, khai thác, phát huy văn hóa đã được nhìn nhận, bổ sung với nhận thức và tầm nhìn mới. Đồng thời, đây cũng là lần đầu tiên quan điểm này được thể hiện trong Nghị quyết 80. Trong đó, xác định văn hóa là “trụ cột” và là “hệ điều tiết” cho phát triển nhanh và bền vững đất nước. Qua đó cho thấy, “trụ cột văn hóa” đã được xếp ngang bằng với các trụ “cột khác” mà lâu nay vẫn thường nhường chỗ cho “trụ cột” kinh tế gắn với quan điểm “phát triển kinh tế là trọng tâm” và được xếp là“trụ cột” đầu tiên.

Trình diễn ca khúc dân ca Hoa tại chùa Bang, phường Bạc Liêu.

Xuất phát từ nhận thức mới, tư tưởng có tính bao trùm này và xem văn hóa là “hệ điều tiết” nên trong thực hiện văn hóa cũng phải tuân thủ các vấn đề có tính nguyên tắc. Theo đó, văn hóa phải thấm sâu vào mọi quy hoạch, kế hoạch, đề án, dự án với tầm nhìn dài hạn và tiêu chuẩn cao, đảm bảo đồng bộ, tương hỗ với các chính sách, giải pháp đột phá về phát triển kinh tế, giáo dục, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số… Bằng chứng cụ thể là trong giai đoạn 2026-2030, Cà Mau sẽ ưu tiên nguồn lực đầu tư khoảng 3.536 tỷ đồngcho phát triển văn hóa và UBND tỉnh cũng đã ban hành Kế hoach số 165 để thực hiện Nghị quyết 30 của Chính phủ ban hành Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/WT.

Từ đó cho thấy, văn hóa không chỉ là sức mạnh nội sinh vốn có mà đã được xác định là nền tảng, là “trụ cột” thì tất yếu phải được xây dựng vững chắc, bền lâu, đúng như Cương lĩnh và văn kiện của Đảng đã khẳng định “xây dựng nền văn hóa Việt Nam tiên tiến, đậm đà bản sắc dân tộc” phải là một trong “tám đặc trưng” của chủ nghĩa xã hội. Theo nhà nguyên cứu văn hóa Trần Phước Thuận, Chủ tịch Hội văn nghệ dân gian tỉnh Cà Mau “Văn hóa chính là hồn cốt của tộc và cũng chính là chất keo kết đính cộng đồng cho một Việt Nam có nền văn hóa đậm đà sản sắc”.

Lễ hội dân gian tài nguyên quý cho phát triển du lịch (lễ vía Bà địa mẫu phường Bạc Liêu).

Khẳng định tầm quan trọng và các đặc trưng cơ bản này để thấy rằng việc bảo tồn và phát huy văn hóa dân gian đóng vai trò rất quan trọng cho “trụ cột” du lịch khi bản thân văn hóa dân gian của địa phương rất đặc sắc, vừa có cái chung của văn hóa dân gian, nhưng vẫn mang đậm cái riêng rất Cà Mau. Ông Trần Văn Hùng, Phó hội trưởng Hội tương tế Triều Châu, phường Bạc Liêu: “Cà Mau có nền văn hóa dân gian rất đặc sắc của các dân tộc anh em và đây chính là tài nguyên quý cho phát triển du lịch của tỉnh nhà”.

Thật vậy, đây chính là tài nguyên và cũng là “sức mạnh nội sinh” trong nghiên cứu và xây dựng các sản phẩm du lịch đặc thù của địa phương vốn được xem là lợi thế tạo ra bản sắc và sức cạnh tranh riêng. Đó là văn hóa lễ hội, nghệ thuật đờn ca tài tử, lễ nhạc, hát đối, phong tục và tập quán, ẩm thực… và tất cả những nét đẹp văn hóa rất độc đáo đậm tính cộng cư của vùng đất phương Nam, nơi có sự giao lưu, tiếp biến và sáng tạo văn hóa của các dân tộc anh em. Có thể kể đến như: đặc sản bánh tằm Ngan Dừa (xã Hồng Dân) là giao thoa về văn hóa của ba dân tộc Kinh, Hoa và Khmer, nếu đồng bào Khmer đã sáng tạo nên cọng bánh tằm thơm ngon, trắng nõn, béo mềm tựa nhộng con tằm, thì cộng đồng người Hoa đã góp vào những viên xíu mại mềm ngọt thơm ngon, lát thịt heo quay với da vàng giòn rụm và sẽ rất đậm vị khi chan vào nước mắm chua ngọt với ớt đỏ cay nồng của người Việt; hay trong diễn xướng dân gian, nếu đờn ca tài tử của người Việt là tiếng nói của tấm lòng, thì nghệ thuật “hát đất” hay còn gọi là “thồ hỵ” vừa ca, vừa ra bộ của người Hoa gốc Triều Châu lại vừa mang tính tài tử, lại vừa mang tính kết nối cộng đồng như nghệ thuật dù kê của đồng bào Khmer; hoặc trong các lễ tế mang tính dân gian người ta còn bắt gặp sự tương đồng, giao thoa và tiếp biến văn hóa trong thực hiện các nghi thức, lễ nhạc, tính câu kết cộng đồng của ba dân tộc anh em…

Múa dân gian của đồng bào dân tộc Khmer phục vụ khác du lịch ở chùa Xiêm Cán, xã Hiệp Thành.

Từ những vấn đề cụ thể trên cho thấy, văn hóa dân gian đóng vai trò rất quan trọng và tạo ra bản sắc riêng để phân biệt rõ ràng trong cái chung vẫn có cái rất riêng mà chỉ có văn hóa dân gian mới mang lại được, nó vừa mang tính cộng đồng, nhưng lại rất “dị bản” vốn là đặc trưng cơ bản của văn hóa dân gian. Song, trong cái “dị bản” ấy lại mang tính kết nối, nó tựa chất keo kết dính nghĩa đồng bào và vượt xa hơn chính là những cuộc “ngoại giao về văn hóa” thông qua việc nhiều nguyên thủ quốc gia đến Việc Nam tham gia biểu diễn các loại hình nghệ thuật dân gian mà cụ thể là trong chuyến thăm chính thức Việt Nam tại tiệc chiêu đãi do Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì vừa qua, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã đích thân tham gia đánh trống cùng các nghệ sĩ Việt Nam và bà rất hào hứng với loại nhạc cụ truyền thống này. Qua đó, tạo nên khoảnh khắc giao lưu văn hóa đầy ấn tượng và thể hiện sự am tường về văn hóa địa phương.

Hay mới đây, Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul chơi thành thục đàn T'rưng vốn là nhạc cụ truyền thống Việt Nam, trong tiệc chiêu đãi do Thủ tướng Lê Minh Hưng chủ trì được cộng đồng mạng hưởng ứng rất tích cực và tạo nên sức lan tỏa khi một nguyên thủ quốc gia lại am hiểu về văn hóa dân gian của một dân tộc khác và điều đó đã góp phần nâng tầm ngoại giao khi văn hóa đã trở thành “chiếc cầu nối” không biên giới.

Tuy nhiên, để bảo tồn, khai thác và phát huy các giá trị của văn hóa dân gian cho phát triển du lịch, chủ động tránh mai một và mất đi những mỹ tục đặc sắc cũng cần tập trung vào nhiều giải pháp mang tính đồng bộ gắn với tăng cường đầu tư theo đúng tinh thần chỉ đạo của Nghị quyết 80 thông qua “hệ điều tiết” gắn với quan điểm văn hóa là “trụ cột” và đầu tư cho phát triển văn hóa cũng chính là đầu tư cho các lĩnh vực khác.

Cần thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp

Một trong những giải pháp cần quan tâm hiện nay chính là có chính sách cho các nghệ nhân dân gian thông qua việc hỗ trợ giảng dạy kiến thức, truyền nghề. Đồng thời, tăng cường đầu tư in, xây dựng các kho tài liệu gắn với các hình thức quảng bá, lưu giữ văn hóa dân gian trên không gian số và có chính sách đặc thù cho những nhà nghiên cứu chuyên về văn hóa dân gian.

Cùng với đó, đưa việc giảng dạy và phổ biến văn hóa dân gian vào các trường học, cộng đồng và có chính sách phục dựng, tái hiện lại một số loại hình mang tính diễn xướng. Cũng như, cần khuyến khích và tạo động lực cho các sáng tác mới trên cơ sở kế thừa tinh hoa của văn hóa dân gian, nhất là các loại hình nghệ thuật truyền thống như: tranh dân gian, lễ nhạc dân gian và sáng tác dân ca…

Tổ chức liên hoan đàn ca tài tử góp phần truyền nghề và bảo tồn văn hóa.

Song song đó, phát động các phong trào thi đua, tổ chức các hội thi, liên hoan và thành lập các câu lạc bộ sinh hoạt văn hóa dân gian ở các địa phương gắn với từng loại hình nghệ thuật dân gian trong bảo lưu và quảng bá.

Hy vọng với những giải pháp cơ bản trên, việc bảo tồn, khai thác và huy văn hóa dân gian sẽ góp phần tích cực vào thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 80-NQ/WT. Qua đó, đóng góp tích cực vào phát triển ngành “công nghiệp không khói” của tỉnh nhà và chung tay thực hiện thắng lợi mục tiêu tăng trưởng hai con số vào cuối nhiệm kỳ.

Lư Dũng