Bài cuối: Nguồn lực và con người – 'mã nguồn' cho chiến lược chấn hưng văn hóa

Củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng từ chiến lược phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới: Bài 2: “Thế trận an ninh văn hóa” trong cuộc chiến bảo vệ chủ quyền số Củng cố nền tảng tư tưởng của Đảng từ chiến lược phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới: Bài 1: Khẳng định vị thế của văn hóa Việt Nam trong giai đoạn cách mạng mới

Đầu tư cho con người và nguồn lực tài chính là điều kiện tiên quyết để đưa Nghị quyết số 80 vào thực tiễn

Trong bài toán then chốt về phương thức huy động nguồn lực vật chất và xây dựng đội ngũ cán bộ văn hóa hiện nay, việc Nghị quyết số 80-NQ/TW cụ thể hóa định mức 2% ngân sách và chiến lược đào tạo “thế hệ trí thức văn hóa mới” được coi là khâu đột phá để đưa văn hóa từ tư duy khẩu hiệu sang hành động thực tiễn, tạo nền tảng vững chắc bảo vệ Đảng từ gốc rễ con người.

Khơi thông nguồn lực vật chất - mệnh lệnh từ thực tiễn

Trong quy luật vận động của lịch sử, bất kỳ một cuộc cách mạng nào muốn đi đến thắng lợi cuối cùng cũng phải dựa trên một nền tảng nguồn lực vật chất tương xứng và đội ngũ nhân lực đủ tầm vóc để hiện thực hóa lý tưởng, mục tiêu.

Nhiều thập kỷ qua, Đảng ta luôn khẳng định văn hóa là “nền tảng tinh thần của xã hội”, mặc dù vậy, có những thời điểm, trong bảng phân bổ nguồn lực quốc gia, văn hóa đôi khi vẫn xếp sau các lĩnh vực kinh tế - kỹ thuật bởi tâm lý “văn hóa, văn nghệ là phụ trợ”.

Trong giai đoạn cách mạng hiện nay, tâm lý ấy đã và đang được nhìn nhận là một trong những “điểm nghẽn” trong tư duy kiến tạo và phát triển, nó khiến sức mạnh nội sinh của dân tộc chưa được kích hoạt tối đa để đối trọng với các luồng văn hóa ngoại lai độc hại.

Diễn đàn thảo luận tại Hội thảo khoa học "Phát triển công nghiệp văn hóa trong kỷ nguyên số" (Triển khai Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam) do Báo Văn Hóa và Trường Đại học Văn hóa TP.HCM tổ chức đầu tháng 6.2026. Ảnh: LÊ HOÀN

Nghị quyết số 80-NQ/TW được xem là tuyên ngôn chính trị mạnh mẽ của toàn Đảng và toàn Dân ta, một trong những bước ngoặt về tư duy quản trị quốc gia khi tập trung tháo gỡ trực diện hai “nút thắt” hiện hữu của toàn ngành Văn hóa đó là cơ chế tài chính và chiến lược con người - “mã nguồn” quyết định sự vận hành bền vững của hệ điều hành văn hóa Việt Nam trong giai đoạn phát triển mới.

Khi ngân sách trở thành công cụ định hướng, gìn giữ văn hóa quốc gia

Việc Nghị quyết số 80 xác lập chỉ tiêu chi ngân sách cho văn hóa đạt tối thiểu 2% tổng chi ngân sách nhà nước là cam kết bảo đảm cho một nền văn hóa - tư tưởng độc lập, tự cường, trong đó: Khẳng định vai trò chủ đạo của Nhà nước trên trận địa văn hóa, một khi nguồn lực công được ưu tiên cho phát triển văn hóa, Nhà nước có đủ công cụ để dẫn dắt thị trường, định hướng thị hiếu, thẩm mỹ, nhu cầu hưởng thụ về văn hóa cho toàn dân.

Sự đầu tư này được kỳ vọng sẽ tạo ra hạ tầng hiện đại cho công tác thông tin, tuyên truyền, đảm bảo một vị thế vững chãi những giá trị cao đẹp của Đảng và dân tộc trước những nguy cơ tấn công từ các “sản phẩm” văn hóa “rẻ tiền”.

Và con số 2% ngân sách chính là “lá chắn tài chính” để giữ vững trận địa văn hóa - tư tưởng tại những địa bàn xung yếu, vùng sâu, vùng xa – nơi vốn dĩ là “tâm điểm” của nguy “xâm lăng văn hóa”, kích động, chia rẽ sự đồng thuận, thống nhất của khối đại đoàn kết toàn dân.

Các nghệ sĩ biểu diễn trong chương trình nghệ thuật xiếc - rối “Mơ Show” tại Rạp Xiếc và Biểu diễn đa năng Phú Thọ, TP.HCM. Ảnh: TTNT

Mục tiêu công nghiệp văn hóa đóng góp 9%GDP vào năm 2045 là một chiến lược về chủ quyền, khi văn hóa tự chủ được về kinh tế, Việt Nam sẽ giảm bớt sự lệ thuộc vào các nền tảng xuyên biên giới, và dĩ nhiên là những nguy cơ bị “đồng hóa”, “xâm lăng”, “lệ thuộc” từ văn hóa ngoại lai cũng sẽ giảm theo. Và khi đó, đầu tư cho văn hóa chính là đầu tư cho sự tăng trưởng xanh và bền vững.

Nhìn rộng ra, với chi 2% ngân sách quốc gia đầu tư cho văn hóa đủ để một mạng lưới thiết chế văn hóa được hình thành đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở.

Khi người dân ở mọi vùng miền đều được truyền thụ những giá trị văn hóa chuẩn mực, được tiếp cận, lan tỏa lối sống lành mạnh, được giáo dục những tri thức quý báu về lịch sử và truyền thống một cách sinh động, hấp dẫn thì “hệ miễn dịch” trước những thông tin xuyên tạc sẽ ngày càng được bồi đắp.

Do vậy, đảm bảo công bằng trong thụ hưởng văn hóa là nền tảng để xây dựng lòng tin tuyệt đối của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng, tính ưu việt của chế độ.

Thiết lập “hàng rào trí tuệ” kiên cố từ đội ngũ “chiến sĩ văn hóa” hồng - chuyên

Nếu vật chất là điều kiện cần, thì con người là nhân tố quyết định tính cách mạng, khoa học của dòng chảy văn hóa. Nghị quyết số 80-NQ/TW xác định xây dựng đội ngũ cán bộ văn hóa vững mạnh là “khâu đột phá của đột phá” trong chính sách phát triển văn hóa quốc gia trong kỷ nguyên mới.

Cán bộ văn hóa trong kỷ nguyên số không chỉ có lập trường tư tưởng chính trị vững vàng, mà phải tinh thông công nghệ, biết dùng lý lẽ để thuyết phục, biết dùng nghệ thuật để cảm hóa, biết dùng công nghệ để kết nối với công chúng.

Đào tạo những thế hệ “chiến sĩ văn hóa” trong kỷ nguyên số không chỉ vững vàng về lập trường chính trị mà phải chuyên nghiệp và tinh thông. Sự nghiệp phát triển văn hóa quốc gia hiện nay rất cần những nhân lực có khả năng sử dụng thành thạo, hiệu quả trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn để góp phần nâng cao chất lượng truyền thông chính sách đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ chính trị mà Đảng và Nhân dân tin giao phó.

Coi trọng xây dựng các thế hệ trí thức, văn nghệ sĩ tài năng đủ “Tâm”, đáng “Tầm” xứng với vị thế của lực lượng trực tiếp “sáng tạo” văn hóa, trong vai trò dẫn dắt, định hướng cho những giá trị chân - thiện - mỹ của toàn xã hội.

Đảm bảo công bằng trong thụ hưởng văn hóa là nền tảng để xây dựng lòng tin tuyệt đối của nhân dân vào sự lãnh đạo của Đảng

Chủ động kiến tạo môi trường “tự do trong trách nhiệm” để đội ngũ văn nghệ sĩ, trí thức tận tâm, tận hiến cho sự nghiệp văn hóa quốc gia. Một khi nhân sĩ, trí thức thấy được sứ mệnh của mình trong khát vọng hùng cường của dân tộc, với phẩm chất là người chiến sĩ trên mặt trận văn hóa - tư tưởng, họ sẵn sàng lĩnh ấn tiên phong trong đấu tranh và bảo vệ sự toàn vẹn chủ quyền văn hóa quốc gia trong mọi tình huống.

Nghị quyết số 80 tiếp tục khẳng định quan điểm nhất quán của Đảng là “chiêu hiền để chấn hưng đất nước” khi đặt ra yêu cầu phải đổi mới căn bản chính sách tiền lương, trọng dụng, đãi ngộ đối với những người hoạt động trên lĩnh vực văn hóa.

Với chủ trương biến ngành Văn hóa thành nơi thu hút và sản sinh những người giỏi nhất cho sự nghiệp cách mạng, bởi vậy cần kíp phải có những chế độ đãi ngộ xứng đáng, nhiều hơn nữa sự đầu tư đúng nghĩa để bảo vệ chất xám quốc gia, góp phần nâng cao tiềm lực quốc gia trên lĩnh vực văn hóa.

Loại bỏ tư duy “thị trường hóa văn hóa” và “bao cấp tư tưởng”

Hiện nay, liên quan đến chủ trương xây dựng nguồn lực vật chất và đội ngũ cán bộ theo Nghị quyết số 80, có hai luồng quan điểm, nhận thức cực đoan cần phải kiên quyết lên án mạnh mẽ, cụ thể là quan điểm “Tư nhân hóa hoàn toàn văn hóa” khi cho rằng Nhà nước nên rút lui để xây dựng một nền “văn hóa thị trường tự do”.

12 ngành công nghiệp văn hóa đóng góp từ 6,5% - 7,5% GDP; thị trường tiêu dùng văn hóa bùng nổ khi ngành du lịch di sản văn hóa thiết lập kỷ lục doanh thu đạt 1.000.000 tỉ đồng nhờ phục vụ 135 triệu lượt khách nội địa và 21,5 triệu lượt khách quốc tế; thị trường nội dung số và điện ảnh ghi nhận mức chi tiêu kỷ lục với tác phẩm nội địa tiệm cận mốc 800 tỉ đồng/phim.

Với những người am hiểu về đường lối phát triển văn hóa của Đảng đều thấy được động cơ, mục đích của những người “theo đuổi” quan điểm này hướng tới một xu hướng thoát ly, hòng “tước bỏ” vai trò lãnh đạo trực tiếp, toàn diện của Đảng đối với văn hóa, mở đường cho quan điểm, trào lưu, lối sống, giá trị văn hóa độc hại, lai căng thâm nhập, chiếm lĩnh chi phối và làm “hoen ố” sự phát triển của văn hóa dân tộc.

Trong khi đó, với tư duy “bao cấp, xơ cứng”, khi mà không ít cán bộ vẫn giữ tư duy quản lý máy móc, giáo điều, tâm lý trì trệ, bảo thủ vô hình “thui chột” sức sáng tạo, kìm hãm những sự ra đời và phát triển của những ý tưởng hay, cách làm mới trong bảo vệ và phát triển văn hóa.

Điện ảnh là một trong những lĩnh vực được chọn để phát triển công nghiệp văn hóa

Và chính những quan điểm cốt lõi, mục tiêu xuyên suốt được chỉ ra trong Nghị quyết số 80 là luận cứ xác đáng để bác bỏ các nhận định phi lý trên. Bởi, Văn hóa là lĩnh vực đặc thù, nếu thiếu sự điều tiết của Nhà nước, lợi nhuận sẽ đè bẹp các giá trị nhân văn và bản sắc dân tộc.

Và khi cơ chế quản trị văn hóa theo lối hiện đại được kích hoạt vừa giữ vững nguyên tắc của Đảng, vừa linh hoạt, hấp dẫn để văn hóa thực sự “phải soi đường cho quốc dân đi” trong kỷ nguyên mới.

Hơn 40.000 văn nghệ sĩ sinh hoạt tại 9 Hội Văn học nghệ thuật chuyên ngành trung ương cùng hơn 60.000 cán bộ, công chức, viên chức ngành văn hóa; khoảng 2.000 Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân Ưu tú và 7 danh nhân văn hóa vĩ đại được UNESCO ra nghị quyết vinh danh toàn cầu.

Khơi thông “điểm nghẽn” bằng chiến lược chấn hưng

Để thực hiện thành công “mã nguồn” trong nguồn lực và con người theo Nghị quyết số 80 của Bộ Chính trị, cần kích hoạt các giải pháp có tính chiến lược.

Trước tiên là, minh bạch hóa và tối ưu hóa quản trị nguồn lực tài chính, 2% ngân sách phải được quản lý theo mô hình quản trị hiệu quả, gắn với các sản phẩm đầu ra cụ thể. Ưu tiên cho việc số hóa di sản, phát triển các nền tảng nội dung số quốc gia và hỗ trợ các tài năng trẻ sáng tạo. Đồng thời, kiên quyết chống lãng phí, tiêu cực trong các dự án văn hóa, đảm bảo mỗi đồng thuế của dân đều được biến thành “sức mạnh tinh thần” của dân tộc.

Kế đến là quyết liệt trong triển khai Chương trình quốc gia về đào tạo nhân lực văn hóa chất lượng cao, trong đó tập trung xây dựng các học viện văn hóa nghệ thuật đạt chuẩn quốc tế ngay tại Việt Nam.

Chú trọng gửi cán bộ đi đào tạo tại các cường quốc về công nghiệp văn hóa để học hỏi kinh nghiệm quản trị, nhưng đồng thời phải được bồi dưỡng định kỳ về lý luận chính trị và bản sắc dân tộc.

Nghị quyết số 80-NQ/TW là lời hiệu triệu chấn hưng văn hóa trong kỷ nguyên mới. Đầu tư nguồn lực, xây dựng đội ngũ “vừa hồng vừa chuyên” sẽ góp phần giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng và tạo động lực phát triển đất nước

Đồng thời phải kiên trì xây dựng môi trường “tự do trong trách nhiệm” cho sáng tạo văn hóa; thiết lập cơ chế đối thoại thường xuyên giữa lãnh đạo Đảng, Chính quyền các cấp với đội ngũ nhân sĩ, trí thức, văn nghệ sĩ trên tinh thần tăng cường lắng nghe, chia sẻ định hướng và đồng hành cùng cống hiến, cùng hưởng thụ vì một nền văn hóa bền vững và phồn vinh trên trận địa tư tưởng - văn hóa vững chắc.

Cùng với đó, phong trào “Mỗi công dân là một đại sứ văn hóa” cần phải được kích hoạt kịp thời, để khi mỗi người dân đều hiểu biết sâu sắc về giá trị bản sắc dân tộc, đó sẽ là nguồn lực lớn nhất, là những người giám sát và bảo vệ văn hóa hiệu quả nhất trước những thách thức “xâm lăng”.

Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị không chỉ là một văn kiện lý luận, mà chính là lời hiệu triệu chấn hưng văn hóa trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc. Giữ vững trận địa văn hóa chính là giữ vững nền tảng tư tưởng của Đảng, giữ vững “long mạch” của quốc gia.

Với tư duy mới, nguồn lực mới và những con người “vừa hồng vừa chuyên”, nền văn hóa Việt Nam định hướng xã hội chủ nghĩa chắc chắn sẽ là bệ phóng vững chắc đưa đất nước bay cao và trường tồn cùng thời đại.

VÕ NGỌC TOẢN