Ngày Văn hóa Việt Nam: Khi văn hóa trở thành sức mạnh phát triển đất nước

Văn hóa được đặt vào trung tâm chiến lược phát triển

Việc lựa chọn ngày 24/11 hằng năm là “Ngày Văn hóa Việt Nam” không đơn thuần bổ sung thêm một ngày kỷ niệm trong năm mà phản ánh bước chuyển đáng chú ý trong tư duy phát triển của đất nước. Văn hóa được đặt trở lại vị trí vốn có của mình - không đứng bên cạnh hay phía sau các mục tiêu phát triển kinh tế, mà trở thành nền tảng tinh thần, nguồn lực nội sinh và sức mạnh mềm của quốc gia. Đây cũng là tinh thần xuyên suốt của Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó nhấn mạnh yêu cầu phát triển văn hóa ngang tầm với kinh tế, chính trị và xã hội, phát huy sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam thành động lực quan trọng cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước.

Có thể thấy những thời khắc khó khăn nhất của đất nước luôn được vượt qua không chỉ bằng nguồn lực vật chất hay sức mạnh quân sự mà còn bằng sức mạnh của văn hóa. Đó là lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, ý chí tự cường, đức hy sinh và khát vọng vươn lên được hun đúc qua nhiều thế hệ. Chính những giá trị ấy đã tạo nên bản lĩnh Việt Nam trong suốt chiều dài dựng nước và giữ nước, đồng thời tiếp tục trở thành điểm tựa tinh thần cho công cuộc phát triển và Hội nhập hôm nay.

Bởi vậy, ý nghĩa của Ngày Văn hóa Việt Nam không dừng lại ở việc tôn vinh di sản hay tổ chức các hoạt động văn hóa, nghệ thuật. Điều quan trọng hơn là góp phần khơi dậy nhận thức xã hội về vai trò của văn hóa trong đời sống đương đại; khẳng định con người vừa là trung tâm thụ hưởng, vừa là chủ thể sáng tạo văn hóa. Trong nhiều phát biểu gần đây, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh văn hóa phải thực sự trở thành sức mạnh nội sinh của dân tộc, là nền tảng tinh thần của xã hội và là nguồn lực quan trọng để xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc. Bảo tồn văn hóa vì thế không phải là giữ gìn quá khứ trong trạng thái bất động mà là làm cho những giá trị tốt đẹp của dân tộc tiếp tục được bồi đắp, lan tỏa và phát huy trong đời sống hiện đại.

Đánh thức nguồn lực văn hóa trong kỷ nguyên mới

Một trong những điểm đáng chú ý của Kế hoạch tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam là đặt văn hóa trong mối quan hệ chặt chẽ với chuyển đổi số, phát triển kinh tế và hội nhập quốc tế. Đây không chỉ là yêu cầu của thực tiễn mà còn phản ánh tư duy phát triển mới, trong đó văn hóa được nhìn nhận như một nguồn lực quan trọng, đồng hành cùng khoa học công nghệ và kinh tế trên hành trình phát triển đất nước.

Nếu trước đây công tác bảo tồn chủ yếu gắn với các hiện vật, di tích và không gian vật lý thì ngày nay, sự phát triển của công nghệ số đang mở ra những phương thức mới để lưu giữ, quảng bá và lan tỏa các giá trị văn hóa. Bảo tàng số, thư viện số, triển lãm trực tuyến, các nền tảng văn hóa số và hệ sinh thái truyền thông đa nền tảng đang góp phần mở rộng khả năng tiếp cận văn hóa cho người dân ở mọi vùng miền. Khoảng cách về không gian địa lý từng bước được thu hẹp, tạo điều kiện để các giá trị văn hóa truyền thống đến gần hơn với công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ.

Trong môi trường số, nhiều giá trị văn hóa vốn chỉ tồn tại trong phạm vi cộng đồng nay có cơ hội lan tỏa rộng rãi. Các làng nghề truyền thống, loại hình nghệ thuật dân gian, lễ hội và di sản văn hóa địa phương có thêm điều kiện để quảng bá hình ảnh, tiếp cận công chúng trong nước và quốc tế. Công nghệ vì thế không đối lập với bảo tồn văn hóa mà đang trở thành công cụ hỗ trợ hiệu quả cho công cuộc gìn giữ và phát huy bản sắc dân tộc trong bối cảnh mới.

Cùng với chuyển đổi số, Kế hoạch cũng thể hiện rõ tư duy phát triển văn hóa gắn với sinh kế của người dân và sự phát triển kinh tế bền vững. Các nội dung về phát triển du lịch di sản, bảo tồn làng nghề truyền thống, phục dựng lễ hội, quảng bá sản phẩm thủ công mỹ nghệ và xây dựng cộng đồng văn hóa được đặt trong mối quan hệ hữu cơ với mục tiêu nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân. Đây là hướng đi phù hợp với xu thế phát triển hiện đại, bởi di sản chỉ có thể được bảo tồn lâu dài khi mang lại lợi ích thiết thực cho cộng đồng sở hữu di sản; văn hóa chỉ có thể phát triển bền vững khi gắn bó mật thiết với đời sống của người dân.

Tinh thần xuyên suốt từ Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đến Kế hoạch tổ chức Ngày Văn hóa Việt Nam đều hướng tới mục tiêu đưa văn hóa trở về đúng vị trí của mình trong sự phát triển đất nước. Văn hóa không đứng ngoài các chiến lược phát triển, không chỉ hiện diện trong những dịp lễ hội hay hoạt động chuyên ngành, mà phải thấm sâu vào từng chủ trương, chính sách, từng thiết chế xã hội, từng doanh nghiệp, nhà trường, khu dân cư và mỗi gia đình.

Nhiều lần nhấn mạnh về vai trò của văn hóa, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định sức mạnh của dân tộc Việt Nam không chỉ được tạo nên từ tiềm lực kinh tế, quốc phòng hay khoa học công nghệ mà còn bắt nguồn từ chiều sâu văn hóa, từ truyền thống yêu nước, tinh thần đoàn kết, lòng nhân ái và khát vọng vươn lên. Đó là những giá trị đã giúp dân tộc vượt qua nhiều thử thách trong lịch sử và tiếp tục trở thành điểm tựa tinh thần cho hành trình xây dựng đất nước phồn vinh, hạnh phúc trong giai đoạn phát triển mới.

Giá trị lớn nhất của Ngày Văn hóa Việt Nam vì thế không nằm ở số lượng hoạt động được tổ chức hay quy mô của các sự kiện diễn ra hằng năm. Điều quan trọng hơn là góp phần khơi dậy nhận thức xã hội về vai trò của văn hóa đối với sự phát triển đất nước. Bởi xét đến cùng, văn hóa không chỉ làm nên bản sắc của dân tộc mà còn là nền tảng tinh thần, là sức mạnh nội sinh và là nguồn lực bền vững cho tương lai Việt Nam.

Nguyễn Tiến Dũng