Báo chí tái cấu trúc cùng nền kinh tế

Không đứng ngoài dòng chảy cải cách

Nhiều năm qua, báo chí thường đóng vai trò người quan sát, phản ánh và đồng hành với những thăng trầm của đất nước. Báo chí phát hiện, biểu dương những thành tựu, nhận diện những điểm nghẽn, dự báo những biến động và cổ vũ những nỗ lực cải cách, đổi mới. Đến nay, không còn là người đứng ngoài quan sát, báo chí cũng đang trải qua một quá trình tái cấu trúc sâu sắc về mô hình, cách vận hành, nguồn thu, công nghệ và vai trò xã hội. Câu hỏi “tồn tại hay không tồn tại” chưa bao giờ thực tế, rõ ràng đến thế.

Hiện nay, nhiều tòa soạn đang chuyển sang mô hình tòa soạn số, tổ chức sản xuất nội dung đa nền tảng. (trong ảnh: Talkshow Đầu tư vào ngành điện: Nhìn từ báo cáo tài chính của EVN do Báo Tài chính - Đầu tư tổ chức ngày 12/6/2026). Ảnh: Chí Cường

Cuộc tái cấu trúc này bắt nguồn từ sự đứt gãy của mô hình kinh tế báo chí truyền thống. Trước những biến động mạnh mẽ của công nghệ, của xu thế truyền tải thông tin, của những mô hình kinh tế mới, các cơ quan báo chí buộc phải thu hẹp để tinh gọn, hiệu quả, thay đổi mô hình để tồn tại, và chuyển đổi số để giữ vững được sứ mệnh của mình.

Trong nhiều năm, phần lớn cơ quan báo chí vận hành dựa trên hai nguồn thu chủ yếu là quảng cáo và phát hành. Nhưng mô hình này đang ngày càng suy yếu. Phát hành báo in giảm mạnh. Quảng cáo dịch chuyển lên nền tảng số. Những nội dung có giá trị xã hội lớn như truyền thông chính sách, phản bác tin giả, thông tin vùng sâu vùng xa hay các vấn đề chuyên sâu về kinh tế, tài chính lại khó tạo ra lượng tiếp cận đủ lớn để có doanh thu.

Về nội dung, các tòa soạn một mặt phải chạy đua về công nghệ và tốc độ xuất bản; mặt khác phải giữ chuẩn mực nghề nghiệp trong môi trường mà thông tin sai lệch, giật gân và cảm xúc cực đoan thường lan truyền nhanh hơn thông tin chính xác.

Về nguồn lực, các tòa soạn có trọng trách tuyên truyền chính sách, định hướng thông tin của báo chí cách mạng, trong khi đó vẫn phải tự chủ tài chính, tự hạch toán để duy trì bộ máy, đầu tư công nghệ, giữ chân nhân sự.

Đối với những cơ quan báo chí của những ngành, lĩnh vực chuyên biệt, như ngành Tài chính, bài toán này càng trở nên hóc búa. Làm sao để vừa tuyên truyền hiệu quả các chính sách, các vấn đề quốc kế dân sinh, đảm bảo đưa thông tin kịp thời, chất lượng đến bạn đọc, đồng thời phải cân đối thu chi, đầu tư công nghệ và đảm bảo đời sống cho người lao động. Đó là một áp lực kép đòi hỏi bản lĩnh của cả đội ngũ lãnh đạo lẫn những người làm nghề.

“Hạ tầng” mềm cho quá trình phát triển

Đây không còn là vấn đề thuần túy về sáp nhập hay tinh giản đầu mối và đòi hỏi sự thay đổi sâu hơn ở mô hình vận hành của báo chí giai đoạn mới.

Hiện nay, nhiều tòa soạn đang chuyển sang mô hình tòa soạn số, tổ chức sản xuất nội dung đa nền tảng, phát triển video, dữ liệu, đồ họa, sản phẩm chuyên sâu và cộng đồng độc giả. Nhà báo cũng không còn chỉ viết tin, bài theo cách truyền thống. Họ phải biết sử dụng dữ liệu, làm video, hiểu công nghệ, thậm chí phải hiểu cách thuật toán phân phối thông tin vận hành.

Nhưng dù mô hình thay đổi, giá trị cốt lõi của báo chí không thay đổi. Trong thời đại AI có thể tạo ra hàng nghìn bản tin chỉ trong vài giây, lợi thế lớn nhất của báo chí chính thống không còn là tốc độ, mà là độ tin cậy. Công chúng có thể tiếp cận thông tin ở bất cứ đâu, nhưng không phải ở đâu cũng có khả năng kiểm chứng, giải thích và chịu trách nhiệm với thông tin. Đó là lý do vai trò của báo chí chính thống càng quan trọng trong bối cảnh hiện nay.

Khi đất nước triển khai các dự án hạ tầng lớn, thúc đẩy đầu tư công, xây dựng trung tâm tài chính quốc tế, phát triển đường sắt tốc độ cao, điện hạt nhân hay chuyển đổi xanh, nhu cầu về thông tin chính xác và khả năng giải thích chính sách càng trở nên quan trọng hơn. Một chính sách tài khóa, một thay đổi thuế suất, một biến động tỷ giá hay một tin đồn liên quan đến thị trường chứng khoán đều có thể tác động trực tiếp tới cả nền kinh tế. Trong môi trường đó, báo chí không chỉ làm nhiệm vụ đưa tin. Báo chí còn góp phần ổn định niềm tin xã hội.

Chính vì vậy, truyền thông chính sách càng đóng vai trò quan trọng trong quá trình phát triển, nhất là với những chính sách liên quan trực tiếp đến đời sống người dân, doanh

nghiệp và niềm tin nhà đầu tư. Nếu báo chí không đủ năng lực giải thích, khoảng trống thông tin rất dễ bị lấp đầy bởi tin giả, suy diễn hoặc những nội dung thiếu kiểm chứng trên mạng xã hội. Nhìn ở góc độ ấy, báo chí đang ngày càng mang tính chất của một “hạ tầng mềm” phục vụ quá trình phát triển của đất nước.

Tạo điều kiện để báo chí giữ gìn giá trị cốt lõi

Tuy nhiên, để báo chí có thể đồng hành cùng những mục tiêu khát vọng của đất nước, giữ được vai trò dẫn dắt thông tin trong kỷ nguyên số thì không thể chỉ giao nhiệm vụ, mà phải tạo điều kiện để báo chí có nguồn lực tồn tại và phát triển.

Luật Báo chí số 126/2025/QH15, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đã có những thay đổi đáng chú ý khi tiếp cận báo chí từ góc nhìn nguồn lực và năng lực phát triển. Trong đó, Luật đã quy định về đầu tư hạ tầng số báo chí, cơ chế đặt hàng, nguồn thu mới và đặc biệt là mô hình cơ quan truyền thông chủ lực đa phương tiện.

Cơ chế mới mở ra cũng đặt ra yêu cầu rất lớn với chính các cơ quan báo chí. Khi được trao thêm quyền tự chủ và cơ chế tài chính linh hoạt hơn, báo chí phải đồng thời nâng cao trách nhiệm quản trị, minh bạch tài chính và giữ vững chuẩn mực nghề nghiệp. Cạnh tranh với mạng xã hội không có nghĩa là chạy theo giật gân hay lượt xem bằng mọi giá. Giá trị lớn nhất của báo chí vẫn nằm ở khả năng kiểm chứng, phân tích và giữ niềm tin của công chúng.

Dù tái cấu trúc có làm thay đổi hoàn toàn diện mạo và cách vận hành của một tòa soạn, có một thứ không được phép xê dịch: Sự thật, tính khách quan và trách nhiệm xã hội. Đối với báo chí tài chính - kinh tế, yêu cầu này càng khắt khe hơn, bởi mỗi thông tin sai lệch đều có thể tác động tới chính sách, thị trường, doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Cuộc tái cấu trúc dù sẽ có những trăn trở, nuối tiếc, nhưng là sự điều chỉnh cần thiết để tìm ra những mô hình hiệu quả hơn, phù hợp hơn với giai đoạn phát triển mới. Sau những lời tôn vinh, ca ngợi vào dịp 21/6, sẽ cần đến những góc nhìn thẳng thắn nhất, trực diện nhất về hướng đi của nghề báo trong kỷ nguyên mới.

Dương An