Bản sắc kiến trúc phải gắn với không gian sống và ký ức cộng đồng

Mở rộng các yếu tố nhận diện bản sắc văn hóa

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) đánh giá dự thảo Luật đã có nhiều bước tiến quan trọng, như đưa “bản sắc văn hóa dân tộc” vào nội dung quản lý kiến trúc; bổ sung các quy định về công trình kiến trúc có giá trị, cơ sở dữ liệu hoạt động kiến trúc, chuyển đổi số và mô hình thông tin công trình - BIM; từng bước chuyển từ tiền kiểm sang quản lý bằng cơ sở dữ liệu; đồng thời chú trọng phát triển kiến trúc xanh, kiến trúc thông minh và tiết kiệm năng lượng.

ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú (Nghệ An) phát biểu

Góp ý về khoản 2 Điều 5, đại biểu cho rằng: dự thảo đã cụ thể hóa một số yếu tố nhận diện bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc, gồm hình thái không gian, chiều cao, vật liệu và màu sắc.

Tuy nhiên, theo đại biểu, bản sắc kiến trúc không chỉ nằm ở hình thức mà còn được thể hiện trong cấu trúc không gian sống, mối quan hệ giữa công trình với cộng đồng, sinh kế và ký ức đô thị... Nếu chỉ nhấn mạnh hình thức, vật liệu và màu sắc thì dễ dẫn đến việc sao chép họa tiết, màu sắc truyền thống một cách cơ học.

Vì vậy, đại biểu đề nghị nghiên cứu bổ sung các yếu tố nhận diện bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc, trong đó có các không gian công cộng như quảng trường, chợ, đình, chùa, nhà thờ và công trình tôn giáo, tín ngưỡng.

Bên cạnh đó, cần nhận diện và bảo tồn các di sản kiến trúc hiện đại, kiến trúc cộng đồng truyền thống như nhà sàn; không gian ký ức đô thị và những công trình có giá trị nhưng chưa được xếp hạng di tích.

Đoàn ĐBQH tỉnh Nghệ An dự phiên thảo luận Tổ

Đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú cũng đề nghị quan tâm các yếu tố di sản văn hóa phi vật thể như phong tục, tập quán, tri thức dân gian của đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.

Áp dụng BIM theo lộ trình, xây dựng cơ sở dữ liệu kiến trúc số

Góp ý về khoản 4a Điều 12, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú cho biết: dự thảo quy định khi thiết kế, lập hồ sơ thiết kế kiến trúc phải áp dụng mô hình thông tin công trình - BIM theo quy định của pháp luật về xây dựng, nhằm đáp ứng yêu cầu ứng dụng công nghệ số trong hoạt động thiết kế và cụ thể hóa chủ trương chuyển đổi số quốc gia.

Đại biểu cho rằng, đây là định hướng đúng và cần thiết. Tuy nhiên, cách quy định hiện nay có thể được hiểu là kể từ ngày Luật có hiệu lực, mọi hồ sơ thiết kế kiến trúc đều bắt buộc áp dụng BIM, không phân biệt quy mô, nguồn vốn, cấp công trình, mức độ phức tạp, năng lực của chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và điều kiện thực tế của từng địa phương.

Theo đại biểu, việc áp dụng đồng loạt cũng chưa tính đến điều kiện của các công trình tại khu vực nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Trong khi đó, chi phí bản quyền phần mềm BIM và chi phí nhân lực xây dựng mô hình 3D còn lớn.

Đoàn ĐBQH tỉnh Lâm Đồng dự phiên thảo luận tổ

Báo cáo thẩm tra cũng lưu ý dự thảo chưa có điều khoản chuyển tiếp. Nếu áp dụng đồng loạt từ ngày 1/3/2027, những dự án đang được thiết kế theo phương pháp truyền thống có thể bị ách tắc trong quá trình thẩm định và nghiệm thu.

Dẫn kinh nghiệm của Singapore, đại biểu Nguyễn Thị Minh Tú cho biết: nước này triển khai BIM theo hướng cho phép nộp một mô hình 3D phối hợp cho nhiều cơ quan, đồng thời cung cấp hướng dẫn, mẫu kỹ thuật và công cụ hỗ trợ chuyển đổi.

Nhấn mạnh kinh nghiệm này cho thấy việc bắt buộc áp dụng BIM chỉ hiệu quả khi có chuẩn dữ liệu, nền tảng tiếp nhận và năng lực xử lý đồng bộ, đại biểu đề nghị: sửa quy định theo hướng áp dụng BIM theo lộ trình, phù hợp với từng loại và cấp công trình; giao Chính phủ quy định cụ thể lộ trình bắt buộc áp dụng đối với công trình sử dụng vốn đầu tư công; công trình cấp I, cấp đặc biệt; công trình hạ tầng đô thị lớn; bệnh viện, trường học, nhà ga, sân bay và các công trình có yêu cầu quản lý, vận hành phức tạp.

Góp ý về Điều 24, đại biểu tán thành việc tích hợp cơ sở dữ liệu hành nghề kiến trúc vào Hệ thống thông tin và Cơ sở dữ liệu quốc gia về hoạt động xây dựng, cho rằng đây là nội dung rất cần thiết.

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 7

Theo đại biểu, cần quy định cụ thể dữ liệu về năng lực hành nghề kiến trúc của cá nhân, gồm: thông tin người hành nghề, chứng chỉ hành nghề, tiêu chuẩn năng lực, lĩnh vực được hành nghề và kinh nghiệm thực hiện công trình...

"Các dữ liệu này cần được công khai ở mức độ phù hợp để chủ đầu tư, người dân và cơ quan quản lý có thể tra cứu, đồng thời bảo đảm yêu cầu bảo vệ dữ liệu cá nhân", ĐBQH Nguyễn Thị Minh Tú nhấn mạnh.

Đại biểu cũng đề nghị bổ sung cơ sở dữ liệu kiến trúc số, gồm bản đồ các công trình có giá trị; chỉ tiêu kiến trúc, cảnh quan; dữ liệu hành nghề kiến trúc và mô hình thông tin công trình BIM.

Diệp Anh; ảnh: Khánh Duy