Phó Chủ tịch Quốc hội: Kiến trúc không chỉ tạo nên giá trị văn hóa mà còn có thể trở thành di sản

Chiều 6.8, Quốc hội thảo luận ở tổ về các nội dung: Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc; Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng; Dự án Nghị quyết của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án.

Đề cao hơn nữa yếu tố kiến trúc trong các công trình xây dựng

Góp ý hoàn thiện dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh khẳng định việc sửa đổi Luật là rất cần thiết, xuất phát từ thực tiễn bản sắc văn hóa và kiến trúc của 54 dân tộc Việt Nam vô cùng phong phú, đa dạng.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy, kiến trúc không chỉ tạo nên giá trị văn hóa cốt lõi cho mỗi công trình mà còn có thể trở thành di sản qua nhiều thế hệ. Từ đó, Phó Chủ tịch Quốc hội kỳ vọng lần sửa đổi này sẽ tạo ra bước chuyển biến về tư duy trong công tác bảo tồn, đồng thời đề cao hơn nữa yếu tố kiến trúc trong các công trình xây dựng.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh phát biểu thảo luận

Đánh giá về quy định liên quan đến bản sắc văn hóa dân tộc tại Điều 5 của dự thảo Luật, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh ghi nhận tư duy mới và tiến bộ khi dự thảo đã thay thế định nghĩa mang tính khái quát bằng các yếu tố cụ thể như tổ chức không gian, hình thức, kỹ thuật, cảnh quan, đồng thời giao thẩm quyền cho các cơ quan, các cấp ban hành quy chế thực thi.

Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý các nội dung tại Điều 5 vẫn còn mang tính trừu tượng. Để người dân nắm bắt và thực hiện đúng, cần có các giải pháp tuyên truyền, giải thích pháp luật mang tính trực quan, dễ hiểu.

Bên cạnh đó, việc định hình bản sắc theo yếu tố không gian có thể tác động trực tiếp đến định mức chi phí xây dựng, thủ tục cấp phép, cũng như các tiêu chí kỹ thuật liên quan, từ đó ảnh hưởng đến tài sản và quyền xây dựng nhà ở của người dân.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị Cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát, chỉnh lý hệ thống tiêu chí, bản đồ quy hoạch và bản sắc kiến trúc của từng địa phương, tham vấn ý kiến phản biện từ cộng đồng về các tiêu chí của kiến trúc để các khái niệm mới bảo đảm tính khả thi, dễ thực hiện, dễ kiểm chứng và kiểm soát trong thực tiễn áp dụng.

Khi đó, cán bộ địa chính, cán bộ xây dựng cấp xã có căn cứ, tiêu chí cụ thể để thực thi nhiệm vụ, từ việc thẩm định cấp phép xây dựng đến việc xem xét đình chỉ các công trình không tuân thủ đúng định hướng kiến trúc.

Từ thực tiễn trên, Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung thêm khoản 4 vào Điều 5 của dự thảo Luật: Việc xác định, nhận diện phải dựa trên điều tra ý kiến chuyên gia và cộng đồng; việc công khai dữ liệu, giải trình của các cơ quan quản lý khi xác định các yếu tố nhận diện kiến trúc.

Phiên thảo luận tại Tổ 10 chiều 6.8

Đối với quy định về công trình thuộc danh mục kiểm kê di tích tại Điều 13, Phó Chủ tịch Quốc hội đồng tình với định hướng chuyển sang quản lý theo pháp luật về di sản, nhằm đề cao yếu tố bản sắc văn hóa trong kiến trúc.

Dù vậy, Phó Chủ tịch Quốc hội cũng bày tỏ băn khoăn đối với các công trình nằm ở khu vực lân cận di tích, các công trình lâu đời chưa được xếp hạng hoặc các công trình có giá trị kiến trúc riêng lẻ nằm ngoài phạm vi điều chỉnh của pháp luật về di sản và pháp luật về kiến trúc.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị bổ sung cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa ngành Xây dựng và ngành Văn hóa, bảo đảm nguyên tắc không hạ thấp mức độ bảo vệ đối với các công trình phụ cận, chưa xếp hạng hoặc có giá trị kiến trúc đặc thù.

Về quy định thi tuyển và tuyển chọn kiến trúc tại Điều 17, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh lưu ý việc bổ sung hình thức "tuyển chọn" có thể làm giảm tính cạnh tranh nếu danh sách các chủ thể được mời quá hẹp.

Đồng thời, việc loại trừ các dự án không sử dụng vốn đầu tư công khỏi phạm vi điều chỉnh của Luật đang quá rộng. Trong thực tế, nhiều công trình quy mô lớn do tư nhân hoặc các nhà hảo tâm tài trợ xây dựng vẫn đòi hỏi cao về mặt kiến trúc và có tác động lớn đến cảnh quan chung.

Phó Chủ tịch Quốc hội đề nghị cân nhắc kỹ phương án tuyển chọn và cơ chế ngoại lệ dự án không dùng vốn ngân sách nhà nước. Theo đó, cần quy định tối thiểu phải có 3 phương án độc lập, công khai các tiêu chí xét chọn và bảo đảm thành phần Hội đồng thi tuyển đủ rộng, đáp ứng các yêu cầu chuyên môn về bản sắc văn hóa và kiến trúc.

Đối với các trường hợp ngoại lệ, chỉ nên áp dụng cho công trình thật sự cấp bách, khẩn cấp cần hoàn thành trong thời gian ngắn. Tùy thuộc vào quy mô và tính chất công trình, không nên phân biệt vốn nhà nước hay vốn tư nhân; bất kỳ công trình nào đáp ứng các tiêu chí về bản sắc văn hóa kiến trúc quy định tại Điều 5 đều phải tuân thủ và chịu sự quản lý nhà nước theo Luật Kiến trúc.

Quy định rõ hơn sự đa dạng về bản sắc văn hóa dân tộc trong Luật Kiến trúc

Tán thành với sự cần thiết ban hành sửa đổi, bổ sung dự án Luật Kiến trúc, đại biểu Phạm Hùng Thắng (Đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) cho rằng, việc sửa đổi nhằm thể chế hóa đầy đủ chủ trương, đường lối của Đảng về tiếp tục hoàn thiện thể chế pháp luật, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong lĩnh vực kiến trúc.

Đồng thời đáp ứng các yêu cầu về phát triển kinh tế - xã hội trong giai đoạn hiện nay; yêu cầu về phân định thẩm quyền, phân cấp, phân quyền phù hợp với mô hình tổ chức chính quyền địa phương hai cấp…

Đại biểu Phạm Hùng Thắng phát biểu

Góp ý một số nội dung cụ thể tại điểm 2 khoản 1 Điều 1 sửa đổi, thay thế Điều 5 về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc, đại biểu Phạm Hùng Thắng cho biết, quy định về bản sắc dân tộc trong kiến trúc được xác định, nhận diện thông qua các yếu tố; dự thảo Luật cũng đưa ra 3 yếu tố, nhưng quy định phản ánh sự đa dạng về kiến trúc truyền thống của cộng đồng dân tộc thiểu số cùng sinh sống trên địa bàn vẫn chưa rõ.

Đại biểu đề nghị Cơ quan soạn thảo nghiên cứu bổ sung quy định yếu tố nhận diện kiến trúc truyền thống của cộng đồng dân tộc thiểu số trong dự thảo luật.

Tại điểm 3 khoản 1 Điều 1 về sửa đổi, thay thế Điều 5 về bản sắc dân tộc trong kiến trúc quy định: Ủy ban nhân dân các cấp có thẩm quyền lập, ban hành quy chế quản lý kiến trúc, chịu trách nhiệm xác định và cụ thể hóa về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc của địa phương tại nội dung quy chế quản lý kiến trúc.

Đại biểu Phạm Hùng Thắng phân tích, việc giao Ủy ban nhân dân các cấp sẽ được hiểu là Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và Ủy ban nhân dân của cấp xã, như vậy sẽ dễ dẫn đến mỗi nơi làm một kiểu, không thống nhất, chia cắt không gian kiến trúc vùng và có thể gây khó khăn, vướng mắc nhất là cho cấp xã trong quá trình tổ chức thực hiện do kiến trúc là thuộc lĩnh vực chuyên môn sâu, có tính hệ thống và liên tục.

Do vậy, đại biểu đề nghị sửa đổi quy định này theo hướng giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành bộ tiêu chí và khung hướng dẫn chung về bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc và làm cơ sở cho cấp xã căn cứ triển khai thực hiện.

Đại biểu Lò Việt Phương phát biểu

Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Lò Việt Phương (Đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La) cho rằng, việc xác định rõ các yếu tố nhận diện bản sắc khu vực, tuyến phố cần bảo tồn, đặc trưng không gian, chiều cao, vật liệu... đã khắc phục được những hạn chế mang tính định tính của Luật Kiến trúc hiện hành, giúp chính quyền địa phương thuận lợi hơn trong việc kiểm soát, thẩm định và cấp phép xây dựng.

Tuy nhiên, dự thảo Luật giao Ủy ban nhân dân các cấp xác định cụ thể hóa tiêu chí bản sắc khi lập quy hoạch, quy chế quản lý kiến trúc có thể dẫn đến mỗi địa phương hiểu và áp dụng khác nhau, gây thiếu đồng bộ.

Đại biểu Lò Việt Phương đề nghị Cơ quan soạn thảo bổ sung quy định hoặc giao Chính phủ hướng dẫn, đảm bảo tính định hướng tiêu chí bản sắc được xác định khách quan, tránh tùy tiện và giữ được sự thống nhất trong quản lý nhà nước về kiến trúc trên toàn quốc.

XUÂN TRƯỜNG