Sửa Luật Kiến trúc giải quyết vấn đề chồng chéo giữa công trình kiến trúc có giá trị và di sản văn hóa

Góp ý vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc tại phiên thảo luận ở Tổ chiều 6.8, đại biểu Y Bhen Kđoh (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) chia sẻ quan điểm về vấn đề bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc (Điều 5 và Điều 11 dự thảo Luật).

Theo đại biểu, dự thảo quy định bản sắc thông qua tổ chức không gian, hình thức kiến trúc, kỹ thuật xây dựng và cảnh quan nhưng vẫn chưa phản ánh đầy đủ tri thức bản địa, phong tục tập quán và không gian sinh sống đặc trưng của cộng đồng các dân tộc.

Đại biểu dẫn thực tế tại Tây Nguyên, bản sắc kiến trúc không chỉ nằm ở hình thức ngôi nhà hay vật liệu xây dựng mà gắn bó mật thiết với cấu trúc buôn làng, không gian sinh hoạt cộng đồng, bến nước, cảnh quan tự nhiên, lễ hội và sinh kế của người dân.

“Bảo tồn được hình thức công trình nhưng làm mất không gian văn hóa của buôn làng thì chưa phải là bảo tồn bản sắc”, đại biểu Y Bhen Kđoh nhấn mạnh.

Từ thực tế đó, đại biểu kiến nghị cần giao Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành bộ tiêu chí và khung hướng dẫn chung về bản sắc kiến trúc, cấp xã căn cứ khung này để cụ thể hóa, đồng thời việc lập quy chế phải lấy ý kiến thực chất của cộng đồng dân cư, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số chịu tác động trực tiếp.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh phát biểu

Làm rõ thêm vấn đề đại biểu nêu, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc giải quyết vấn đề chồng chéo giữa công trình kiến trúc có giá trị và di sản văn hóa (đặc biệt tại Tây Nguyên) theo nguyên tắc phân định rõ đối tượng, tránh trùng lặp cơ chế bảo vệ.

Theo đó, các công trình đã xếp hạng, kiểm kê di tích sẽ được quản lý theo Luật Di sản văn hóa, còn Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc chỉ tham gia phối hợp về khối tích, không gian và hình ảnh.

Đối với khu vực bảo vệ, vùng đệm, cảnh quan hoặc nơi có phong tục truyền thống, dự Luật không can thiệp tu bổ di tích, chỉ kiểm soát hình thái không gian, chiều cao, mật độ, khối tích, màu sắc và mặt đứng thông qua quy hoạch và quy chế quản lý.

"Quá trình này có sự tham gia phối hợp chặt chẽ của cơ quan quản lý văn hóa, chuyên gia di sản, chính quyền địa phương và cộng đồng dân cư, đảm bảo hài hòa và không vướng mắc", Bộ trưởng Trần Hồng Minh nhấn mạnh.

Về vấn đề thi tuyển, tuyển chọn phương án kiến trúc (Điều 17 dự thảo Luật), đại biểu Y Bhen Kđoh phân tích, Khoản 3 Điều 17 quy định công trình biểu tượng, công trình quan trọng, điểm nhấn đô thị phải thi tuyển, nhưng Khoản 5 lại cho phép công trình không sử dụng vốn đầu tư công được lựa chọn việc thi tuyển hoặc tuyển chọn.

Theo đại biểu, chất lượng kiến trúc và mức độ tác động đến cảnh quan không phụ thuộc vào nguồn vốn. Trên thực tế, các công trình tư nhân quy mô lớn nằm tại trung tâm đô thị, ven hồ hoặc trên trục cảnh quan chính vẫn có thể tác động lâu dài đến diện mạo đô thị.

Do đó, đại biểu đề nghị quy định công trình thuộc danh mục bắt buộc phải thi tuyển thì thực hiện thống nhất, không phân biệt vốn nhà nước hay vốn tư nhân, Khoản 5 chỉ nên áp dụng đối với công trình không thuộc danh mục bắt buộc tại Khoản 3.

Đại biểu Y Bhen Kđoh phát biểu

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, dự thảo Luật hiện đã cắt giảm đáng kể các điều kiện thi tuyển, thu hẹp phạm vi bắt buộc nhằm tối ưu hóa quy trình nhưng vẫn đảm bảo chất lượng công trình và cảnh quan đô thị.

Theo đó, đối với công trình sử dụng vốn đầu tư công, chỉ các công trình công cộng cấp đặc biệt, có tính chất biểu tượng về văn hóa, lịch sử hoặc là điểm nhấn quan trọng trong đô thị mới thuộc diện bắt buộc tổ chức tuyển chọn phương án kiến trúc (đưa ra 1 đến 5 phương án) trước khi lập dự án.

Đối với công trình không sử dụng vốn đầu tư công nhưng thuộc nhóm đặc biệt, chủ đầu tư hoặc người quyết định đầu tư được quyền quyết định thi tuyển hoặc tuyển chọn phương án kiến trúc.

Bộ trưởng Trần Hồng Minh khẳng định, quá trình này bắt buộc phải thông qua hội đồng xét chọn và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về quy hoạch, thiết kế đô thị cũng như quy chế quản lý kiến trúc, tuyệt đối không được thực hiện tự do.

XUÂN TRƯỜNG