Thi tuyển phương án kiến trúc: Cần quy định chặt chẽ, minh bạch hơn

Bí thư Thành ủy, Trưởng Đoàn ĐBQH TP. Đà Nẵng Lê Ngọc Quang chủ trì phiên thảo luận tại Tổ 15. Ảnh: Hồ Long

Chiều 6/8, Tổ 15 (gồm Đoàn ĐBQH tỉnh Phú Thọ, TP. Đà Nẵng) thảo luận về: dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc; dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, Luật Phòng, chống rửa tiền và Luật Các tổ chức tín dụng; dự án Nghị quyết của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án (Nghị quyết của Quốc hội thay thế Nghị quyết số 96/2019/QH14 của Quốc hội về công tác phòng, chống tội phạm và vi phạm pháp luật, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, của Tòa án nhân dân và công tác thi hành án).

Sớm ban hành hướng dẫn cụ thể để cấp xã có công cụ thực thi

ĐBQH Nguyễn Hải Long (TP. Đà Nẵng) tán thành sự cần thiết sửa đổi Luật Kiến trúc để phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, cắt giảm thủ tục hành chính.

Theo đại biểu, về phân cấp tới cấp xã, dự thảo luật hóa các nghị định về chính quyền hai cấp, chuyển nhiều nhiệm vụ quản lý nhà nước về kiến trúc của cấp huyện trước đây xuống cấp xã. Đại biểu đánh giá đây là hướng đi đúng, tuy nhiên kiến trúc là lĩnh vực chuyên môn sâu, trong khi đội ngũ cán bộ cấp xã còn mỏng.

Toàn cảnh phiên thảo luận Tổ 15 (Đoàn ĐBQH TP. Đà Nẵng, tỉnh Phú Thọ). Ảnh: Hồ Long

Do đó, đại biểu đề nghị bảo đảm nguồn nhân lực và tập huấn cho cấp xã; sớm ban hành quy chế quản lý kiến trúc và hướng dẫn cụ thể để cấp xã có công cụ thực thi. Bên cạnh đó, phân định rõ việc nào thuộc cấp xã, việc nào thuộc cấp tỉnh, tránh phân cấp hình thức, bỏ trống hoặc chồng lấn nhiệm vụ.

Về cấp phép, cụ thể là cấp chứng chỉ hành nghề kiến trúc, đại biểu Nguyễn Hải Long ủng hộ việc bỏ khâu sát hạch, bỏ hội đồng xét cấp chứng chỉ và giảm số công việc thiết kế phải có chứng chỉ - đúng tinh thần cải cách, đơn giản hóa thủ tục.

Đại biểu nhấn mạnh, đơn giản hóa không được đồng nghĩa với hạ chuẩn chất lượng, do đó đề nghị khi bỏ khâu sát hạch, cần bổ sung cơ chế kiểm soát thay thế: tăng cường hậu kiểm, đề cao quy tắc ứng xử và trách nhiệm nghề nghiệp. Đồng thời, quy định rõ tiêu chí "được đào tạo về chuyên ngành" đối với các công việc không phải cấp chứng chỉ, để bảo đảm an toàn công trình và chất lượng không gian, cảnh quan đô thị.

ĐBQH Nguyễn Hải Long (TP. Đà Nẵng) phát biểu thảo luận tại Tổ 15. Ảnh: Hồ Long

Đại biểu Nguyễn Hải Long cũng đề nghị Ban soạn thảo bổ sung vào dự thảo các nguyên tắc quản lý kiến trúc đối với không gian ngầm, bảo đảm đồng bộ với nghị định thay thế Nghị định 39 đang được xây dựng, để mục tiêu quản lý kiến trúc được thực hiện trọn vẹn cả trên và dưới mặt đất.

Riêng quy định mở rộng các trường hợp không bắt buộc thi tuyển phương án kiến trúc, đại biểu đề nghị cân nhắc thận trọng: với các công trình công cộng quan trọng, có ảnh hưởng lớn đến cảnh quan và hình ảnh đô thị, cần giữ yêu cầu thi tuyển để bảo đảm chất lượng và bản sắc kiến trúc.

Đề nghị mọi công trình điểm nhấn, biểu tượng đô thị phải thi tuyển bắt buộc

Đề cập tới nội dung thi tuyển, tuyển chọn phương án kiến trúc quy định tại Điều 17, ĐBQH Nguyễn Duy Minh (TP. Đà Nẵng) bày tỏ thống nhất với việc miễn thi tuyển đối với những công trình khẩn cấp, cấp bách và các công trình theo thủ tục đầu tư đặc biệt.

Tuy nhiên, đại biểu cũng cho rằng ở Điều 17 còn hai điểm chưa thực sự chặt chẽ và dễ bị vận dụng để né tránh nghĩa vụ thi tuyển. Một là, quy định mở các công trình do cấp có thẩm quyền quyết định đầu tư không có tiêu chí giới hạn dễ bị lợi dụng để tự loại công trình ra khỏi diện bắt buộc ngay từ đầu.

ĐBQH Nguyễn Duy Minh (TP. Đà Nẵng) phát biểu thảo luận tại Tổ 15. Ảnh: Hồ Long

Hai là, các tiêu chí xác định công trình bắt buộc thi tuyển như biểu tượng văn hóa lịch sử, điểm nhấn đô thị còn mang tính định tính, thiếu định lượng, dễ áp dụng không thống nhất giữa các địa phương.

Vì vậy, đại biểu Nguyễn Duy Minh đề nghị Ban soạn thảo chỉnh lý theo hướng: “nghĩa vụ thi tuyển xác định theo tính chất công trình, không phân biệt nguồn vốn”, và bổ sung tiêu chí cụ thể cho điểm C của khoản 3: giao Chính phủ hoặc UBND cấp tỉnh công bố công khai trước danh mục công trình bắt buộc thi tuyển trong quy chế quản lý kiến trúc. Đồng thời, gắn nghĩa vụ công khai tại khoản 9 với điều kiện triển khai các dự án tại khoản 8 để quy định tính minh bạch và có tính thực chất hơn.

ĐBQH Nguyễn Phi Hùng (TP. Đà Nẵng) cũng cho rằng, phát sinh mâu thuẫn nội tại ngay tại Điều 17 dự thảo Luật khi khoản 3 Điều này quy định bắt buộc thi tuyển kiến trúc đối với công trình điểm nhấn, biểu tượng nhưng khoản 5 Điều này lại cho phép chủ đầu tư vốn tư nhân tùy nghi quyết định (tổ chức thi tuyển hoặc tuyển chọn kiến trúc).

ĐBQH Nguyễn Phi Hùng (TP. Đà Nẵng) phát biểu thảo luận tại Tổ 15. Ảnh: Hồ Long

Điều này dễ tạo kẽ hở né tránh thi tuyển và làm phá vỡ cảnh quan đô thị (đối với công trình không sử dụng vốn đầu tư công, người quyết định đầu tư có thể quyết định tổ chức thi tuyển hoặc tuyển chọn kiến trúc làm cơ sở đề xuất chủ trương đầu tư và báo cáo nghiên cứu khả thi).

Do vậy, đại biểu Nguyễn Phi Hùng đề nghị rà soát chỉnh lý Điều 17 dự thảo Luật theo hướng mọi công trình điểm nhấn, biểu tượng đô thị phải thi tuyển bắt buộc không phân biệt nguồn vốn đầu tư công hay tư nhân.

Cũng theo đại biểu, khoản 4 Điều 14 dự thảo Luật quy định UBND cấp tỉnh phân cấp hoặc ủy quyền cho UBND cấp xã thẩm quyền ban hành quy chế quản lý kiến trúc tại địa phương khi đủ điều kiện, nhưng khoản 5 Điều 15 dự thảo Luật lại quy định cho UBND cấp tỉnh quyết định nội dung điều chỉnh khi cần thiết, gây ra sự xung đột thẩm quyền giữa cấp tỉnh và cấp xã.

Vì vậy, đại biểu đề nghị chỉnh lý thống nhất thẩm quyền: Cấp nào ban hành Quy chế quản lý kiến trúc thì cấp đó quyết định điều chỉnh quy chế, tránh tình trạng UBND cấp tỉnh điều chỉnh quy chế do UBND cấp xã ban hành.

Nguyễn Liên; Ảnh: Hồ Long