4 cách rèn trí nhớ cho người hay quên

Liên kết việc cần làm với hình ảnh khác thường, đọc to thông tin, chia nhóm dữ liệu hoặc gắn đồ vật vào không gian quen thuộc giúp não nhớ lâu.

Giáo sư Charan Ranganath, Giám đốc Phòng thí nghiệm Trí nhớ động tại Đại học California, Davis (Mỹ), ví trí nhớ như hành lý chuẩn bị cho một chuyến đi. Con người không thể mang theo toàn bộ đồ đạc mình sở hữu mà chỉ chọn những thứ thiết yếu. "Não bộ cũng vậy, điều quan trọng không phải là nhớ càng nhiều càng tốt, mà là lưu giữ lại thông tin hữu ích cho tương lai", ông nói.

Theo thời gian, khả năng ghi nhớ giảm dần do quá trình lão hóa tự nhiên của não, kết hợp với tình trạng thiếu ngủ, tác dụng phụ của thuốc hoặc các bệnh lý như tăng huyết áp, tiểu đường.

Tuy nhiên, giáo sư thần kinh học Andrew Budson tại Đại học Boston (Mỹ) cho biết chứng hay quên không phải lúc nào cũng đáng ngại. Khi còn trẻ, con người thường tiếp nhận mọi dữ liệu xung quanh. Càng lớn tuổi, não bộ càng ưu tiên giữ lại điều quan trọng và tự động lược bỏ những chi tiết vụn vặt.

Bên cạnh việc dùng chuông báo thức, lịch hẹn trên điện thoại hay giấy ghi chú, hai chuyên gia gợi ý bốn phương pháp rèn luyện não bộ cho người hay quên.

Hình dung những hình ảnh khác thường

Gắn việc cần nhớ với một hình ảnh hài hước, phi thực tế giúp thông tin lưu lại trong não lâu hơn.

Chẳng hạn, ngay lúc vặn núm tắt bếp gas hoặc rút phích cắm bàn là, bạn hãy tưởng tượng một chú lợn hồng có cánh đáp xuống thực hiện thao tác đó. Hình ảnh khác lạ này tạo dấu ấn thị giác trong não, giúp bạn yên tâm mình đã tắt bếp thay vì băn khoăn suốt buổi làm việc.

Cách này cũng hiệu quả khi cần nhớ lịch trình trong ngày. Để không quên cuộc hẹn khám nha khoa sau bữa trưa, giáo sư Budson hình dung mình ăn chocolate và kẹo mạch nha khiến hai hàm răng dính chặt vào nhau. Nhờ liên kết bữa trưa với hình ảnh hàm răng dính kẹo, ông lập tức nhớ ra lịch hẹn khi đến giờ ăn.

Đọc thành tiếng việc vừa làm

Thay vì chỉ nghĩ trong đầu, bạn hãy nói thành lời thao tác vừa thực hiện, ví dụ: "Mình đã khóa cửa chính", "Đã cất chìa khóa xe vào ngăn kéo". Các nghiên cứu chỉ ra việc phát âm kết hợp nghe lại giọng nói của chính mình buộc não bộ xử lý thông tin qua cả cơ chế vận động lẫn thính giác, từ đó ghi nhớ sâu hơn.

Một phân tích tổng hợp công bố năm 2023 cho thấy thói quen đọc thành tiếng giúp não nhận diện lại thông tin nhanh và chính xác hơn so với đọc thầm. Giáo sư Budson ví phương pháp này như việc biến một bức ảnh tĩnh thành đoạn phim có âm thanh, giúp ký ức trở nên sắc nét hơn.

Chia nhỏ và gom nhóm dữ liệu

Bộ nhớ ngắn hạn của con người chỉ xử lý được một lượng dữ liệu nhất định cùng lúc. Vì vậy, việc gom nhiều chi tiết rời rạc thành từng nhóm có chung đặc điểm (kỹ thuật phân đoạn "chunking") sẽ giảm tải cho não, tương tự cách chúng ta ngắt dãy số điện thoại 10 chữ số thành ba cụm nhỏ để đọc.

Khi đi mua sắm, thay vì cố học thuộc một danh sách dài, bạn hãy chia các món đồ theo từng khu vực trong siêu thị như quầy rau củ, quầy thịt cá và quầy đồ khô. Khi bước chân đến từng khu vực, không gian và các mặt hàng trưng bày xung quanh sẽ kích hoạt trí nhớ về những món cần mua.

Gắn đồ vật với không gian quen thuộc

Phương pháp "cung điện ký ức" giúp ghi nhớ danh sách công việc hoặc đồ vật bằng cách đặt từng món vào một vị trí cố định trong ngôi nhà hoặc trên cung đường đi làm hàng ngày.

Ví dụ, để nhớ thực phẩm cần mua cho buổi dã ngoại mà không cần ghi chép, bạn có thể hình dung chai tương cà đổ tràn trên thảm phòng khách, mù tạt dây lên gương nhà tắm, còn xúc xích và bánh mì chất đầy kệ bếp. Khi đến cửa hàng, bạn chỉ cần tưởng tượng mình đang đi bộ qua từng căn phòng trong nhà để nhặt lại từng món đồ. Theo giáo sư Budson, nếu hình ảnh liên tưởng đủ sinh động, bạn có thể nhớ chính xác danh sách này sau 24 giờ.

Khi nào hay quên cần đi khám?

Giáo sư Ranganath cho biết việc thỉnh thoảng quên tên người mới quen, tên một quán ăn hay một vài chi tiết trong cuộc trò chuyện là hiện tượng bình thường, nhất là khi bạn vẫn có thể nhớ lại nếu được người khác gợi ý.

Ngược lại, việc quên hẳn bản thân từng gặp một ai đó hoặc từng tham gia một cuộc trò chuyện là dấu hiệu cảnh báo sự suy giảm nhận thức. Khi người thân hoặc bạn bè xung quanh nhận thấy những thay đổi bất thường và lặp đi lặp lại về trí nhớ, bạn nên đến cơ sở y tế để kiểm tra.

Nhật Minh (Theo Washington Post)