Khoảng trống tỷ USD của 'kinh tế bạc' Việt Nam

Hơn một năm qua, bà Ngọc, 80 tuổi, ở phường Ngọc Hà, Hà Nội thường xuyên đến một cơ sở trên phố Văn Cao để nằm giường massage miễn phí.

Bà Ngọc có tài chính khá từ kinh doanh bất động sản và lương hưu của chồng. Từ ngày ông mất, căn nhà trở nên quạnh hiu. Con cháu đi làm cả ngày, bạn già quanh ngõ thưa dần. Ở tuổi 80, bà cần một nơi vừa được chăm sóc vừa được chuyện trò.

Ban đầu định thử dịch vụ miễn phí nhưng sau những buổi trò chuyện với nhân viên, bà bắt đầu dốc hầu bao. Bà mua hộp canxi giá 3,5 triệu đồng cao gấp gần 6 lần giá thị trường và hộp An cung ngưu hoàng hoàn giá 8,5 triệu đồng.

Những khoản chi lớn dần. Bà đã chi 40 triệu đồng mua máy massage nhưng thiết bị sớm bị xếp xó vì không mang lại hiệu quả. Khi định chi tiếp 140 triệu đồng mua giường massage toàn thân, bà bị các con phải can thiệp, giữ sổ tiết kiệm.

Gần đây, bà Ngọc lại chi 5 triệu đồng cho liệu trình bấm huyệt 10 ngày. "Tuổi này hễ ai mách thuốc gì tốt, máy nào hay, tôi đều muốn thử", bà Ngọc nói.

Tại Hải Phòng, hai năm nay, vợ chồng ông Hoàng, 70 tuổi, ở phường Gia Viên cùng hàng xóm đều đặn đến cơ sở nằm giường massage cách nhà một km. "Được nằm giường xoa bóp miễn phí, lúc chờ lại có người tán gẫu chia sẻ kiến thức chăm sóc sức khỏe", ông Hoàng, cựu thuyền trưởng tàu viễn dương, nói.

Mỗi tháng, họ trích 15 triệu đồng từ lương hưu và tiền con cái biếu để mua sản phẩm chăm sóc sức khỏe. Tại cơ sở nằm giường massage miễn phí, họ đã chi gần 30 triệu đồng cho vòng đo nhịp tim, đai cột sống và chiếu ngải cứu tại đây.

Chị Hồng Hoa, con gái ông Hoàng, từng mua tặng máy massage 30 triệu đồng để bố mẹ khỏi đi lại vất vả, song thiết bị không được sử dụng vì ông bà chê "nằm một mình buồn".

Tại con ngõ nhỏ ở phường Gia Viên nơi ông Hoàng sinh sống, nhịp điệu thường nhật mang đậm dáng dấp của một "khu phố hưu trí". Khoảng 80% cư dân tại đây đã bước qua tuổi 55, có lương hưu từ 5 triệu đồng trở lên và không vướng bận con cháu. Khát khao sống khỏe rất lớn, nhưng vì thiếu vắng những không gian sinh hoạt và tư vấn chuyên nghiệp, dòng tiền dưỡng già của cả khu phố thường trôi theo tâm lý đám đông.

"Nhà nào mua máy xoa bóp mới, hàng xóm kéo sang hỏi giá rồi rủ nhau mua. Một người khoe lọ thuốc ngoại, mấy nhà bên lập tức nhờ đặt hộ, chấp nhận lấy cơ thể ra thử nghiệm", ông Hoàng nói.

PGS. TS Phạm Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Tư vấn Nâng cao Sức khỏe Việt Nam, cho rằng câu chuyện của bà Ngọc, ông Hoàng xuất phát từ nhu cầu được chăm sóc chủ động của người già.

Việc hàng triệu người già sẵn sàng chi trả để làm chủ sức khỏe tuổi xế chiều cũng đang tạo ra một thị trường "kinh tế bạc" khổng lồ, nhưng nguồn cung dịch vụ minh bạch còn thiếu.

"Việc chăm sóc người cao tuổi phải đi cùng dịch vụ chuyên nghiệp, chi phí hợp lý, không thể trở thành công cụ khai thác sự cô đơn để bán hàng", ông Bình cho biết.

Theo báo cáo của Liên Hợp Quốc, Việt Nam sẽ chuyển sang xã hội già vào năm 2036. Số người cần hỗ trợ sinh hoạt thiết yếu dự báo tăng 38%, từ 4,7 triệu (năm 2025) lên 6,5 triệu (năm 2035).

Tốc độ già hóa thường được nhắc đến như một gánh nặng lên an sinh, nhưng ở góc độ kinh tế cũng là sự chuyển dịch khổng lồ về nhu cầu tiêu dùng.

Báo cáo của Đại học RMIT Việt Nam công bố tháng 8/2026 tính toán thị trường "kinh tế bạc" tập trung vào giải pháp chăm sóc tại nhà ở Việt Nam sẽ tăng từ 2,6 tỷ USD (năm 2023) lên 4,8 tỷ USD (năm 2034). Thống kê của nền tảng dữ liệu Metric cho thấy ngành Bách hóa - Thực phẩm dành cho người cao tuổi trên 4 sàn thương mại điện tử (từ tháng 10/2025 đến 9/2026) đạt doanh số 194,6 tỷ đồng, tăng 35% so với 2025.

Nhu cầu lớn song nguồn cung lại bộc lộ khoảng trống. Cả nước có 46 cơ sở trợ giúp xã hội, chỉ đáp ứng 0,05% nhu cầu. Dịch vụ chăm sóc tại cộng đồng tiếp cận được 15% người già, trong khi mô hình chăm sóc chính thức tại nhà ở mức 3-5%.

PGS TS Catherine Earl, Đại học RMIT Việt Nam, nhận định thị trường đang bỏ quên những nhu cầu thiết yếu như sức khỏe tinh thần và mạng lưới kết nối, học tập suốt đời hay chăm sóc cuối đời. "Nền kinh tế chăm sóc cần được thay đổi góc nhìn, từ chỗ bị xem là dịch vụ đơn thuần, trở thành một trụ cột kinh tế và là trách nhiệm của toàn xã hội", chuyên gia nói.

Bức tranh kinh tế bạc không chỉ dừng ở việc bán thực phẩm chức năng hay máy xoa bóp. PGS Phạm Thanh Bình cho rằng thị trường đang bỏ ngỏ ít nhất 4 phân khúc giàu tiềm năng: chăm sóc sức khỏe dự phòng và quản lý bệnh mạn tính; phục hồi chức năng, dinh dưỡng và vận động phù hợp tuổi tác; dịch vụ chăm sóc tại nhà, ban ngày, dưỡng lão chuyên nghiệp; và các dịch vụ hỗ trợ sức khỏe tinh thần, công nghệ chăm sóc từ xa.

Thay vì để người già tự xoay xở, PGS Catherine Earl cho rằng cần xây dựng một hệ sinh thái chăm sóc toàn diện vượt ra khỏi bốn bức tường bệnh viện. Trong đó, chăm sóc tại gia đình vẫn là trái tim của hệ thống.

Cùng với đó, PGS Phạm Thanh Bình đề xuất phát triển mạnh các mô hình chăm sóc ban ngày, câu lạc bộ hoạt động thể chất và giao lưu cộng đồng. Giải pháp cốt lõi là phải cung cấp thông tin, giúp người già có kiến thức để độc lập, tự chủ lựa chọn dịch vụ.

Các mô hình này đang dần thành hình trong bối cảnh xã hội già đang đến gần, nhưng để chạm đến số đông vẫn cần thêm thời gian. Trước mắt, những người như bà Ngọc hay ông Hoàng vẫn phải tự loay hoay.

Đầu tháng 9, nỗi trăn trở của bà Ngọc phần nào được tháo gỡ khi gia đình đăng ký thành công cho bà vào một điểm chăm sóc người cao tuổi bán trú công lập đang thí điểm tại quận Tây Hồ. Hàng ngày bà đến đây sinh hoạt, vui hơn vì có nhiều hoạt động, bạn bè trò chuyện và người chăm sóc.

"Ở đây mỗi ngày hết có 100.000 đồng mà được ăn uống, ngâm chân, có y tá thăm khám. Vui nhất là có bạn để chuyện trò", bà Ngọc nói.

Quỳnh Dương