Iran có thể đáp trả cuộc chiến kinh tế của Mỹ thế nào

Để đáp trả chiến dịch siết kinh tế của Mỹ, Iran có thể mở rộng tấn công các tuyến dầu khí, gia tăng tập kích và xem xét lại học thuyết hạt nhân.

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent hôm 24/8 tuyên bố kích hoạt chiến dịch nhằm "bóp nghẹt kinh tế Iran", nhắm vào mạng lưới mà nước này đã xây dựng suốt nhiều năm qua để né tránh các đòn trừng phạt diện rộng từ Washington.

Các lệnh trừng phạt thứ cấp do Bộ trưởng Bessent đưa ra nhắm trực tiếp vào đối tác thương mại của Iran trong những lĩnh vực then chốt như tài sản số, công nghệ và vận tải biển.

Iran lập tức đe dọa tung đòn đáp trả sòng phẳng, tuyên bố sẽ mở rộng tập kích những quốc gia sản xuất dầu trong khu vực và cả các nước châu Âu, đồng thời ngụ ý về khả năng chế tạo vũ khí hạt nhân.

"Chúng tôi chơi cờ đã lâu và cũng đã học được cách chơi bài poker", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmail Baghaei phát biểu với báo giới hồi đầu tuần. "Hiện tại, chúng tôi đang kết hợp cả hai trò này".

Đẩy giá dầu lên cao

Nhiều tháng qua, Iran đã phong tỏa eo biển Hormuz, cắt đứt tuyến xuất khẩu dầu khí của các nước trong khu vực vốn từng chiếm 20% nguồn cung toàn cầu trước chiến sự. Cùng lúc, lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn tại Yemen vừa mở thêm mặt trận mới ở Biển Đỏ, chĩa mũi nhọn vào hạ tầng và hoạt động xuất khẩu dầu của Arab Saudi.

Giờ đây, giới lãnh đạo quân sự cấp cao Iran đe dọa đánh thẳng vào các mục tiêu năng lượng nằm ngoài eo biển Hormuz, sẵn sàng nhắm đến những tuyến vận chuyển dầu mới thay thế eo biển này.

"Nếu cuộc chiến kinh tế vẫn tiếp diễn, sẽ không một giọt dầu nào được xuất khẩu, dù qua eo biển Hormuz hay từ bất kỳ đâu ở vịnh Ba Tư", Mohsen Rezaei, người đứng đầu Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, viết trên mạng xã hội X. "Chúng tôi sẽ đáp trả như một trận động đất", ông tuyên bố sau đó trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình.

Bất kỳ đòn tập kích hay sự cố gây gián đoạn vận tải biển nào phát sinh đều có thể đẩy giá dầu thế giới tăng vọt, kéo theo giá xăng tại Mỹ leo thang.

Được hải quân Mỹ hỗ trợ, một số công ty dầu khí Arab Saudi, Kuwait, Qatar và Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) bắt đầu tắt thiết bị định vị trên tàu chở dầu để tránh bị Iran phát hiện khi di chuyển qua Hormuz. Nhờ vậy, họ vẫn có thể xuất khẩu dầu dù lượng tàu qua lại eo biển vẫn thấp hơn nhiều so với trước xung đột.

Arab Saudi đã chuyển hướng khoảng 5 triệu thùng dầu mỗi ngày đi qua tuyến đường ống Đông - Tây, mở đường xuất khẩu qua Biển Đỏ thay thế cho Hormuz. Các quốc gia xuất khẩu dầu Trung Đông khác cũng chuyển hướng khoảng 2 triệu thùng dầu đi đường vòng để né eo biển.

Iran đã phát tín hiệu đưa số tàu chở dầu này vào tầm ngắm khi công bố danh sách 45 tàu cố tình phớt lờ quy định do họ áp đặt tại eo biển Hormuz. Tehran cảnh báo những tàu vi phạm sẽ đối mặt biện pháp trừng phạt trong những lần vận chuyển sau, từ "phạt tiền, giữ tàu hoặc tịch thu phương tiện".

Mở rộng cuộc chiến

Tehran còn có thể nhắm tên lửa vào cả những mục tiêu xa hơn. Hôm 24/8, Bộ Ngoại giao Iran đã lấy ví dụ bằng lời cảnh báo nhắm vào một máy bay tiếp nhiên liệu của Mỹ cất cánh từ Bulgaria, đồng thời tuyên bố Tehran hoàn toàn có khả năng tấn công trực tiếp quốc gia này.

Một đòn tập kích vào Bulgaria, quốc gia thuộc Liên minh châu Âu (EU), đồng minh của Mỹ và là thành viên NATO, được coi là một bước leo thang đặc biệt nghiêm trọng.

"Iran có quyền chính đáng để đánh trả nơi khởi nguồn của những hành vi gây hấn", phát ngôn viên Baghaei nhấn mạnh, thêm rằng Tehran đã tuyên bố rõ về việc "bất kỳ hành động nào tiếp tay cho Mỹ và Israel tấn công Iran đều bị xem là tham gia gây hấn theo luật pháp quốc tế".

Trong 6 tháng xung đột với Mỹ, Iran đã tập kích 11 quốc gia, chủ yếu ở khu vực vịnh Ba Tư. Tuy nhiên, nước này cũng bị cáo buộc tấn công một căn cứ của quân đội Anh tại Cyprus, đồng thời cho thấy khả năng nhắm mục tiêu những hòn đảo có lực lượng Mỹ đồn trú tại Ấn Độ Dương, cách xa hàng trăm km.

Xét lại học thuyết hạt nhân

Iran luôn khẳng định chương trình hạt nhân của mình hoàn toàn vì mục đích hòa bình và không có ý định chế tạo bom nguyên tử, bất chấp những cáo buộc từ Israel và Mỹ.

Sau khi lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei, người từng ra sắc lệnh cấm phát triển vũ khí hạt nhân, thiệt mạng trong đòn không kích của Israel, nhiều tiếng nói trong chính quyền Iran đang dần nghiêng về phương án rút khỏi Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân (NPT), cam kết vốn buộc các nước thành viên không bao giờ chế tạo bom hạt nhân.

Tình báo Mỹ nhận định khoảng nửa tấn uranium làm giàu cấp độ cao, nguyên liệu dùng để chế tạo vũ khí hạt nhân, vẫn được chôn sâu trong lòng đất tại Iran và Tehran đang bảo vệ chúng cực kỳ nghiêm ngặt.

Một số nghị sĩ Iran giấu tên cho biết quốc hội nước này đang bàn thảo dự luật rút khỏi NPT. Hôm 23/8, ông Rezaei cũng đưa ra tuyên bố gây bất ngờ khi để ngỏ khả năng Tehran chế tạo vũ khí hạt nhân.

"Cả thế giới đang đặt câu hỏi: 'Hóa ra NPT chẳng có tác dụng gì sao?'", ông nói trong một cuộc phỏng vấn trên truyền hình quốc gia. "Khi Mỹ phát động một cuộc chiến như vậy, người dân Iran sẽ hỏi: 'Tại sao chúng ta lại không tự mình phát triển vũ khí hạt nhân?'".

Thích ứng và răn đe

Giới chuyên gia nhận định loạt biện pháp của Mỹ, từ phong tỏa, trừng phạt đến can thiệp quân sự, khó lòng khuất phục Iran. Tehran nhiều khả năng vẫn sẽ giữ vững hai yêu cầu cốt lõi trên bàn đàm phán là dỡ bỏ trừng phạt kinh tế và được công nhận quyền kiểm soát đối với eo biển Hormuz.

"Iran vẫn có khả năng buộc cả khu vực phải gánh chịu thiệt hại chung bằng cách đe dọa tuyến vận tải năng lượng, cơ sở hạ tầng và thương mại trong vùng", Sina Toossi, chuyên gia nghiên cứu cao cấp tại Trung tâm Chính sách Quốc tế, trụ sở tại Washington, nhận xét. "Mỹ càng tìm cách siết chặt phong tỏa kinh tế bao nhiêu thì càng cần thêm nhiều quốc gia hợp tác, đồng nghĩa Tehran sẽ gây áp lực đáp trả lên càng nhiều bên bấy nhiêu".

Toossi cho rằng trước mắt, Iran sẽ vừa xoay xở thích ứng về kinh tế vừa dùng biện pháp răn đe để ngăn đối phương leo thang.

"Tehran sẽ nỗ lực tìm kiếm những phương cách sinh tồn khác, nhưng họ cũng khẳng định rõ ràng rằng mọi ý đồ khiến nền kinh tế Iran sụp đổ sẽ khiến cả khu vực phải trả giá", ông nói.

Vũ Hoàng (Theo CNN, AFP, Reuters)