5 năm VinFuture kết nối trí tuệ toàn cầu bài toán thực tiễn Việt Nam

Mạng lưới VinFuture đưa các nhà khoa học thế giới đến Việt Nam để nghiên cứu vật liệu mới, chuyển đổi xanh và y tế, góp phần giải quyết những bài toán thực tiễn của đất nước.

Sau hơn 5 năm hoạt động, dấu ấn của giải thưởng VinFuture không chỉ dừng lại ở các đêm vinh danh, còn lan tỏa qua các kết nối khoa học đang trực tiếp tạo ra giá trị mới. Từ chuỗi sự kiện học thuật và tọa đàm chuyên sâu, nhiều nhà khoa học hàng đầu thế giới đến để chia sẻ tri thức và đồng hành trong các dự án nghiên cứu, đào tạo nhân lực và tìm giải pháp cho những vấn đề cụ thể tại Việt Nam.

Minh chứng cho sự đồng hành này là Giáo sư Omar Yaghi từ Đại học California, Berkeley, chủ nhân Giải Nobel Hóa học 2025. Ông đang hợp tác cùng Đại học VinUni phát triển AIRES, hệ thống AI hỗ trợ khám phá và thiết kế vật liệu mới. Công trình về AIRES xuất bản trên Nature Synthesis, một trong những tạp chí khoa học uy tín nhất toàn cầu vào năm 2025. Kết quả này mở ra cơ hội để các nhà khoa học trẻ Việt Nam trực tiếp tham gia vào những hướng nghiên cứu vật liệu tiên tiến, phục vụ cho lưu trữ năng lượng và xử lý môi trường.

Bên cạnh đó, Giáo sư Richard Friend và Giáo sư Konstantin Novoselov, người nhận giải Nobel Vật lý 2010, hiện giữ vai trò cố vấn cho Trung tâm Đổi mới Công nghệ Vật liệu (CMIT). Những kết nối hình thành từ Tuần lễ Khoa học Công nghệ VinFuture thúc đẩy hợp tác giữa CMIT và Viện Nghiên cứu Vật liệu Thông minh (I-FIM) tại Singapore. Quan hệ này tạo điều kiện để các bên trao đổi nghiên cứu viên, đồng hướng dẫn nghiên cứu sinh và nâng cao chất lượng công bố quốc tế của các nhà khoa học Việt Nam. Năng lực nghiên cứu vật liệu được đánh giá là nền tảng quan trọng cho các ngành công nghệ chiến lược như bán dẫn và điện tử thế hệ mới Việt Nam đang hướng tới.

Trong lĩnh vực phát triển bền vững, Giáo sư Ermias Kebreab từ Đại học California, Davis, đang tham gia dự án Hệ thống nuôi trồng thủy sản thông minh (SMAS) tại Khánh Hòa. Dự án không chỉ hỗ trợ chuyển đổi xanh, còn giúp ngư dân ven biển có sinh kế ổn định hơn thông qua việc cải thiện chất lượng nước và nâng cao khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu. Giáo sư Kebreab tin đây sẽ là hình mẫu để các khu vực ven biển khác học hỏi về cách kết hợp hài hòa giữa khoa học và tự nhiên.

Giá trị của khoa học còn được đo bằng việc giải quyết các vấn đề thực tiễn trong nông nghiệp. Từ năm 2023, thông qua kết nối của VinFuture, Giáo sư Lê Huy Hàm cùng các cộng sự triển khai dự án phát triển giống sắn kháng bệnh khảm lá. Dự án nhận hỗ trợ kinh phí từ Quỹ Thiện tâm để tạo ra giống sắn có năng suất cao và hàm lượng tinh bột ổn định. Đến tháng 4, giống sắn đầu tiên của dự án hoàn thiện hồ sơ đăng ký công nhận. Thành công này giúp bảo vệ nguồn nguyên liệu cho các nhà máy và tăng sức cạnh tranh cho nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Lĩnh vực y tế cũng ghi nhận nhiều dự án tiềm năng từ mạng lưới khoa học này. Nền tảng VNPreventStroke ứng dụng AI hỗ trợ dự báo nguy cơ và phòng ngừa đột quỵ là kết quả từ cuộc gặp gỡ tại VinFuture năm 2024. Giáo sư Mai Duy Tôn, Giám đốc Trung tâm Đột quỵ Bệnh viện Bạch Mai, cùng các chuyên gia quốc tế đề xuất xây dựng nền tảng số dành riêng cho người Việt. Nếu triển khai rộng rãi, hệ thống sẽ giúp phát hiện sớm nguy cơ, từ đó người dân có thể điều chỉnh lối sống và giảm gánh nặng cho hệ thống y tế công cộng.

Một hướng đi khác là hệ thống robot phục hồi chức năng ứng dụng AI do nhóm nghiên cứu Đại học Bách khoa Hà Nội phát triển dưới sự cố vấn của Giáo sư Raymond Kai-yu Tong từ Hong Kong. Dự án hướng tới việc sản xuất thiết bị y tế hiện đại "Made in Vietnam" với chi phí hợp lý, giúp bệnh nhân sau đột quỵ hoặc chấn thương thần kinh dễ dàng tiếp cận dịch vụ chất lượng cao. Sự hợp tác này kết hợp kinh nghiệm quốc tế với điều kiện thực tế tại các cơ sở y tế trong nước.

Ngoài ra, các chương trình can thiệp cụ thể như phòng chống thuốc lá điện tử học đường tại Hà Nội cũng được triển khai dựa trên kinh nghiệm từ các chuyên gia sức khỏe cộng đồng quốc tế. Dự án tiếp cận hơn 2.200 học sinh, cung cấp bằng chứng khoa học để hỗ trợ các nhà quản lý xây dựng chính sách bảo vệ thanh thiếu niên.

Từ nông nghiệp, y tế đến phát triển bền vững, các dự án hình thành từ mạng lưới VinFuture đều hướng tới mục tiêu cải thiện chất lượng sống cho người Việt. Đại diện giải thưởng cho biết, đây không chỉ là giá trị cộng thêm sau mỗi mùa giải, còn là di sản quan trọng, giúp Việt Nam tiếp cận gần hơn với các mạng lưới tri thức hàng đầu thế giới để giải quyết các thách thức của đất nước.

Thanh Thư