Trận bom 57 năm trước bịt kín hang Đá Sập, vùi lấp hàng chục chiến sĩ

Đà NẵngSau loạt oanh tạc của máy bay Mỹ năm 1969, hàng loạt hang đá trên núi Sơn Gà bị san phẳng, vùi lấp hàng chục chiến sĩ, phải nửa thế kỷ sau mới tìm thấy.

Khu vực thôn Lâm Tây, xã Hà Nha, sở hữu hệ thống hang đá tự nhiên hiểm trở, lẩn khuất trong những cánh rừng nguyên sinh, thuộc dãy núi Sơn Gà. Trong kháng chiến chống Mỹ, hang Thương Nghiệp (còn gọi là hang Đá Sập hay K600) là cứ điểm trú quân, điều trị thương binh và trung chuyển lương thực trọng yếu của nhiều đơn vị chủ lực, bao gồm Đoàn Pháo binh 575 thuộc Mặt trận 44 Quảng Đà.

Hà Nha nằm sát "cánh cửa thép" Thượng Đức của chính quyền Việt Nam Cộng hòa và quân đội Mỹ. Việc quân giải phóng tập kết lương thực tại đây để chuyển xuống đồng bằng mang ý nghĩa sống còn: vừa vô hiệu hóa thế phong tỏa của đối phương, tiếp lửa cho phong trào du kích bám trụ, vừa tạo bàn đạp hậu cần áp sát nhằm uy hiếp căn cứ quân sự lớn ở Đà Nẵng, tạo đà cho chiến dịch giải phóng miền Nam.

Thượng tá Lê Huy Từ, nguyên trợ lý tài chính Đoàn Pháo binh 575 (đơn vị thuộc Mặt trận 44 Quảng Đà), nhớ rõ các hang đá nhỏ chứa được 3-5 người, các hang lớn như Thương Nghiệp có thể chứa hàng chục người, làm nơi trú quân, tích trữ lương thực, thực phẩm cung cấp cho đồng bằng và các căn cứ cách mạng phía Tây.

Những ngày bộ đội trên núi thiếu đói, ông Từ có nhiệm vụ đến phát tiền cho các đơn vị quản lý thu mua ngô, khoai, sắn của nông dân. Sáng 25/4/1969, ông cùng hàng trăm người gồm bộ đội, quân y và dân sự đang tập trung đông đúc tại các hang trong núi Sơn Gà. Khoảng 10h, khói bếp nấu ăn của anh em vô tình bay lên, bị máy bay trinh sát OV-10 Bronco của Mỹ phát hiện.

Chỉ vài phút sau, một biên đội máy bay phản lực F4, có thể đang đóng tại sân bay Đà Nẵng hoặc trên tàu sân bay của Hạm đội 7 đóng ngoài biển Đông được gọi đến, quần thảo khắp dãy núi Sơn Gà. Từng cặp máy bay thay nhau trút bom, tiếng nổ chát chúa vang trời, suốt từ 11h đến khoảng 13h.

Trong trận mưa bom, ông Từ và một chiến sĩ quân y ngồi trong hang đá cách hang Thương Nghiệp khoảng 500 m về hướng Đông để tránh trú. Đến cuối trận, quả bom nặng khoảng 250 kg đâm trúng nóc hang nhưng may mắn đập ngang vào hòn đá, bẹp ngòi và không phát nổ. "Chúng tôi thoát chết trong gang tấc, nhưng xung quanh nhiều hang đá đã sập", thượng tá Từ kể.

Sau loạt oanh tạc, hàng loạt hang đá bị san phẳng, những tảng khổng lồ đổ sập bít kín mọi lối ra vào. Dù nghe thấy tiếng kêu cứu yếu ớt phát ra từ bên trong, các chiến sĩ không cách nào tiếp cận được. Hàng chục bộ đội hy sinh, riêng Đoàn Pháo binh 575 có 6 chiến sĩ nằm lại hang Thương Nghiệp.

Những ngày sau đó, ông Từ cùng nhiều đồng đội lại đến hiện trường, nhưng bị những khối đá lớn nằm chồng lên nhau bịt kín đường vào. Hang Thương Nghiệp đã sập, mọi người đặt tên mới là hang Đá Sập. Do bị đối phương phát hiện, bộ đội không chọn tập kết lương thực trong các hang đá ở Hà Nha mà tìm địa điểm mới.

Hành trình tìm đồng đội trong thời bình

Hòa bình lập lại, vì nhiều lý do khách quan, phải đến năm 2000 thượng tá Lê Huy Từ mới có dịp trở lại chiến trường xưa. Đứng trước đống đổ nát của hang Đá Sập, ông thắp nén hương khấn nguyện với niềm đau đáu không bao giờ lấy được hài cốt đồng đội nằm dưới những tảng đá nghìn tấn kia.

Nhưng những người lính thời bình không bỏ cuộc. Trong chiến dịch "500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ", Bộ Chỉ huy quân sự TP Đà Nẵng đã xây dựng phương án, tổ chức hội thảo khoa học vào ngày 16/6 trước khi khai quật nhằm bảo đảm tính chính xác và an toàn.

Bộ Chỉ huy quân sự thành phố huy động 54 người làm nhiệm vụ hỗ trợ hậu cần và bảo vệ. Trực tiếp làm nhiệm vụ sâu trong lòng hang là một phân đội tinh nhuệ gồm 12 chiến sĩ thuộc Phân đội 3, Đội tìm kiếm quy tập hài cốt liệt sĩ. Trước khi đào bới, công binh đã rà phá, thu gom được hàng chục quả bom mìn, đạn pháo 105 và pháo cối xung quanh hang.

Thiếu tá Nguyễn Văn Lâm, Phân đội trưởng Phân đội 3, Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng, cho biết việc tiếp cận hang rất khó khăn. Đội phải hành quân bộ hơn một tiếng vượt dốc đá đứng dựng từ chân núi lên. Thời tiết nắng nóng gay gắt của miền Trung xen lẫn những cơn mưa rừng trơn trượt thử thách ý chí chiến sĩ. Cửa hang chỉ vừa một người chui lọt. Nhiều lối đi cây rừng che kín.

"Trong hang tối tăm, chúng tôi phải đội đèn pin trên đầu suốt cả ngày dài. Gặp những tảng đá sập chắn ngang, anh em dùng xà beng nạy, vần từng khối đá", thiếu tá Lâm kể.

Sau hơn mười ngày đêm kiên trì rà soát, ròng rã sàng lọc từng nắm đất dưới dòng nước ngầm lạnh ngắt, phân đội bắt đầu tìm thấy ca ăn cơm, bình tông, dép rọ, võng, tăng che mưa... của bộ đội. Việc tìm kiếm hài cốt đã đúng hướng.

Ngày 13/7, hài cốt liệt sĩ đầu tiên còn khá nguyên vẹn được tìm thấy. Giữa lòng hang lạnh, nén hương thơm được thắp lên. Những người lính đứng trước hài cốt của liệt sĩ yên nằm, chắp tay khấn nguyện, mong được chỉ đường để tiếp tục tìm kiếm đồng đội khác. Những giờ sau đó, 4 hài cốt khác lần lượt được cất bốc.

Đại tá Trần Hữu Ích, Chỉ huy trưởng Bộ Chỉ huy Quân sự TP Đà Nẵng, cho biết do các hài cốt nằm sâu dưới đất, chịu sự tàn phá của mạch nước ngầm chảy xiết qua các mùa mưa lũ miền Trung, phần lớn di vật đã mục nát. Nhiều phần xương cốt khi đưa ra ngoài gặp gió lập tức mủn và tan thành bụi.

Trong số 5 hài cốt được quy tập lần này có một mẫu sinh phẩm đủ điều kiện giám định ADN, mở ra hy vọng xác định danh tính liệt sĩ. Bộ đội sẽ tiếp tục quay trở lại hang Đá Sập để tìm kiếm các liệt sĩ có thể còn sót lại.

Chiều 14/7, hài cốt 5 liệt sĩ nằm trong tiểu quách, phủ quốc kỳ đặt trang trọng dưới Đài tưởng niệm Tổ quốc ghi công tại nghĩa trang liệt sĩ Đại Đồng, xã Hà Nha, trong lễ truy điệu và an táng theo nghi thức quân đội.

Thả từng nắm hoa cúc vàng và cát xuống 5 phần mộ, chị Phạm Thị Thu (53 tuổi, quê xã Bình Minh, TP Hà Nội) hy vọng một trong số đó là hài cốt của bố chồng - liệt sĩ Nguyễn Huy Nhự (sinh năm 1942, thuộc Đoàn Pháo binh 575). Chị đã 4-5 lần lên hang Đá Sập làm lễ cúng bái với ước nguyện tìm thấy cốt nhục của cha.

"Dù chưa biết chắc trong 5 hài cốt tìm thấy có bố chồng hay không, nhưng nhìn các anh được đưa ra khỏi hang tối, tôi rất xúc động", chị Thu nói.

Nguyễn Đông