Lập hồ sơ di sản cho quần thể voọc mông trắng cuối cùng thế giới

Tỉnh Ninh Bình đang phối hợp các chuyên gia xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO công nhận khu cảnh quan Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc là nơi sinh sống của quần thể voọc mông trắng lớn nhất thế giới.

Ngày 16/7, UBND tỉnh Ninh Bình tổ chức hội thảo quốc tế nhằm đánh giá các giá trị nổi bật toàn cầu và định hướng xây dựng hồ sơ đề cử Di sản thế giới cho khu cảnh quan văn hóa sinh thái voọc mông trắng Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc. Hội thảo quy tụ nhiều chuyên gia, nhà khoa học trong nước và quốc tế nhằm thống nhất cơ sở khoa học, lộ trình và định hướng xây dựng hồ sơ đề cử, hướng tới bảo tồn lâu dài không gian sinh thái văn hóa đặc biệt của Việt Nam.

Theo các chuyên gia, khu vực Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc hội tụ nhiều giá trị nổi bật về địa chất, địa mạo karst nhiệt đới, đa dạng sinh học, khảo cổ học, lịch sử và văn hóa. Đặc biệt, đây là nơi cư trú của quần thể voọc mông trắng - loài linh trưởng đặc hữu cực kỳ nguy cấp, có ý nghĩa sống còn đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học toàn cầu.

PGS.TS Trần Tân Văn, nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Địa chất và Khoáng sản, cho biết quá trình chuẩn bị hồ sơ đạt nhiều kết quả bước đầu quan trọng. Các chuyên gia hoàn thành báo cáo tóm tắt để đưa khu vực vào Danh sách dự kiến đề cử của UNESCO đúng thời hạn, tạo tiền đề pháp lý cho các bước tiếp theo.

Nhóm chuyên gia trong nước đã triển khai các nghiên cứu nhằm xây dựng luận cứ khoa học cho các tiêu chí của UNESCO, đồng thời hoàn thiện nội dung đầu tiên của hồ sơ đề cử và kế hoạch quản lý di sản. Song song đó, các chuyên gia quốc tế cũng tham gia xác định tính chất, ranh giới, tính toàn vẹn của khu di sản và hỗ trợ xây dựng bản thảo yêu cầu đánh giá sơ bộ theo quy định của UNESCO.

Theo PGS.TS Trần Tân Văn, quá trình xây dựng hồ sơ vẫn còn một số nội dung cần tiếp tục thống nhất như tính chất của di sản, phạm vi ranh giới bảo vệ, lộ trình đề cử cũng như các yêu cầu pháp lý và kỹ thuật.

Tại hội thảo, các nhà khoa học cũng công bố thêm kết quả khảo sát khảo cổ học tiền - sơ sử cùng những nghiên cứu về hệ thống di sản tư liệu tại các đình, đền, chùa trong vùng, góp phần bổ sung cơ sở khoa học cho hồ sơ đề cử.

Ông Trần Song Tùng, Phó chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Ninh Bình, cho biết sau khi khu vực được UNESCO đưa vào danh sách dự kiến lập hồ sơ đề cử, nhiều chương trình khảo sát, điều tra và nghiên cứu chuyên sâu đã được triển khai với sự tham gia của các nhà khoa học hàng đầu trong và ngoài nước.

"Kết quả bước đầu tiếp tục khẳng định đây là không gian có giá trị đặc biệt về địa chất, địa mạo, đa dạng sinh học, khảo cổ học, lịch sử và văn hóa; đồng thời là nơi sinh sống của quần thể voọc mông trắng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với công tác bảo tồn đa dạng sinh học toàn cầu", ông Tùng nói.

Mục tiêu của Ninh Bình không chỉ là hoàn thiện hồ sơ đề cử Di sản Thế giới mà còn xây dựng mô hình quản lý di sản hiệu quả, bảo đảm hài hòa giữa bảo tồn thiên nhiên, gìn giữ đa dạng sinh học, phát huy các giá trị văn hóa và phát triển bền vững.

Tỉnh Ninh Bình cam kết tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành liên quan cùng các tổ chức quốc tế và đội ngũ chuyên gia để hoàn thiện hồ sơ theo đúng các tiêu chuẩn của UNESCO; đồng thời tăng cường đầu tư cho công tác bảo tồn đa dạng sinh học, bảo vệ cảnh quan karst và nâng cao năng lực quản lý di sản.

Quần thể Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc là nơi sinh sống của khoảng 370-400 cá thể voọc mông trắng, chiếm hơn 90% số lượng loài ngoài tự nhiên. Trong đó, khu bảo tồn đất ngập nước Vân Long có khoảng 250-300 con, còn khu vực núi đá vôi Kim Bảng (Hà Nam cũ), liền kề Tam Chúc, có khoảng 120-150 con.

Theo các nghiên cứu, voọc mông trắng từng phân bố rộng ở Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ nhưng suy giảm nghiêm trọng do săn bắt và khai thác đá. Đầu những năm 2000, Vân Long chỉ còn khoảng 40 cá thể.

Sau hơn hai thập kỷ bảo tồn nghiêm ngặt với sự tham gia của các cơ quan trong nước và tổ chức quốc tế, số lượng loài đã phục hồi mạnh, được đánh giá là một trong những mô hình bảo tồn linh trưởng thành công trên thế giới. Đây cũng là cơ sở quan trọng để Ninh Bình xây dựng hồ sơ đề cử UNESCO đối với không gian di sản Vân Long - Kim Bảng - Tam Chúc.

Lê Hoàng