Lần đầu trình Quốc hội luật chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt

Chính phủ lần đầu trình dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, tạo cơ sở pháp lý ngăn chặn từ sớm, từ xa các nguy cơ đe dọa an ninh quốc gia.

Sáng 16/7, tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, đại tướng Phan Văn Giang, Phó thủ tướng, Bộ trưởng Quốc phòng, thừa ủy quyền Thủ tướng trình dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Theo đại tướng, việc xây dựng luật là yêu cầu cấp thiết nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo vệ Tổ quốc từ sớm, từ xa, phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chủ động hội nhập quốc tế, đồng thời thực hiện các nghĩa vụ của Việt Nam theo các điều ước quốc tế về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt.

Chính phủ cho biết tình hình quốc tế diễn biến ngày càng phức tạp, nguy cơ phổ biến và tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt gắn với khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia gia tăng. Các tổ chức, cá nhân có thể lợi dụng hoạt động thương mại, logistics, đầu tư hoặc hợp tác khoa học để nghiên cứu, phát triển hay tài trợ cho việc phổ biến loại vũ khí này. Thực tiễn đó đòi hỏi Việt Nam phải có khuôn khổ pháp lý đủ mạnh để phòng ngừa, phát hiện và xử lý nguy cơ từ sớm.

Dự thảo luật cũng nhằm đáp ứng các chuẩn mực quốc tế về trừng phạt tài chính có mục tiêu, đóng băng tài sản và ngăn chặn việc cung cấp tiền, tài sản, dịch vụ tài chính cho các tổ chức, cá nhân bị chỉ định. Theo Chính phủ, các yêu cầu này tác động trực tiếp đến hoạt động thương mại, đầu tư, thanh toán quốc tế cũng như uy tín của hệ thống tài chính và môi trường pháp lý của Việt Nam.

Vì vậy dự thảo thiết lập cơ chế quản lý, kiểm soát thống nhất đối với các hoạt động có nguy cơ liên quan đến phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, đồng thời bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân và không phát sinh thủ tục hành chính trùng lặp đối với các hoạt động nghiên cứu, đầu tư, sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu và giao dịch hợp pháp.

Phạm vi điều chỉnh của luật không chỉ bao gồm vũ khí và vật liệu quân sự mà còn mở rộng sang hàng hóa, vật liệu, thiết bị, phần mềm, công nghệ, dịch vụ và các hoạt động có thể bị lợi dụng để phát triển hoặc phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế kiểm soát cả những hàng hóa ngoài danh mục khi có căn cứ xác định tồn tại nguy cơ bị sử dụng cho mục đích này.

Một nội dung mới trong dự thảo là xây dựng hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu và cảnh báo sớm phục vụ quản lý rủi ro. Cơ sở dữ liệu quốc gia về phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt sẽ tập hợp thông tin về danh mục kiểm soát, giao dịch, hoạt động quản lý, kết quả thanh tra, kiểm tra và dữ liệu phục vụ đánh giá rủi ro, tạo nền tảng chuyển từ phương thức quản lý hành chính sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Thẩm tra dự án luật, Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại đề nghị cơ quan soạn thảo tiếp tục rà soát phạm vi dữ liệu được thu thập, quy định rõ trách nhiệm cập nhật, khai thác và chia sẻ thông tin của từng cơ quan; đồng thời bảo đảm hệ thống kết nối với các cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành để tránh đầu tư trùng lặp.

Ủy ban cũng đề nghị làm rõ cơ chế phối hợp, trao đổi thông tin giữa các cơ quan chức năng khi xử lý các giao dịch đáng ngờ liên quan đến tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, bảo đảm thống nhất với pháp luật về phòng, chống rửa tiền và nâng cao tính khả thi trong thực thi.

Dự án Luật Phòng, chống phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt dự kiến được Quốc hội xem xét, thông qua tại kỳ họp không thường lệ vào tháng 8.

Sơn Hà