Phía nam Greenland và Iceland, một vùng nước biển rộng lớn đang trải qua hiện tượng kỳ lạ. Trong khi hầu hết đại dương ấm lên, vùng nước này lại lạnh đi. Nơi này, gọi là "đốm lạnh" hoặc "lỗ hổng ấm lên", đã giảm gần một độ C kể từ năm 1900.

Giới khoa học từ lâu đã tranh luận xem đốm lạnh hình thành từ sự mất nhiệt của bề mặt đại dương do gió và mây thay đổi, hay là tín hiệu cho thấy Vòng tuần hoàn đảo chiều kinh tuyến Đại Tây Dương (AMOC), một hệ thống hải lưu quan trọng, suy yếu. Nghiên cứu mới đăng trên tạp chí Geophysical Research Letters nghiêng về phương án thứ hai, khẳng định đây là dấu hiệu đáng lo ngại cho thấy thế giới đang tiến gần đến cuộc khủng hoảng khí hậu nghiêm trọng.

Smithsonian giải thích, AMOC hoạt động như băng chuyền nước, vận chuyển nước bề mặt ấm, mặn từ vùng nhiệt đới đến Bắc Đại Tây Dương, nơi nước nguội đi, đặc hơn và chìm xuống. Đây là lý do chính khiến châu Âu có khí hậu tương đối ôn hòa, bất chấp vĩ độ cao. Nước lạnh sau đó trở về phía nam, mang theo những chất dinh dưỡng thiết yếu cho sinh vật biển.

Đốm lạnh là nơi nhận phần lớn nhiệt lượng mà AMOC vận chuyển. Trong nghiên cứu mới, để hiểu rõ hơn những gì diễn ra tại đây, nhóm chuyên gia kết hợp dữ liệu nhiệt độ đại dương thực tế từ thiết bị và vệ tinh với các mô hình khí hậu. Họ phát hiện, sự giảm nhiệt trong đốm lạnh không chỉ xảy ra trên bề mặt mà còn ở dưới biển sâu, nơi các yếu tố khí quyển như gió và mây có ảnh hưởng yếu hơn nhiều.

Giáo sư vật lý và hải dương học Stefan Rahmstorf từ Đại học Potsdam (Đức), tác giả nghiên cứu, kết luận sự thay đổi của AMOC đang thúc đẩy đốm lạnh nguội đi. Ông cho biết thêm, có nhiều bằng chứng khác cho thấy AMOC suy yếu, một số nghiên cứu thậm chí đánh giá hệ thống hải lưu này ở trạng thái yếu nhất trong khoảng 1.000 năm qua.

David Thornally, giáo sư khoa học khí hậu và đại dương từ Đại học London (Anh), nhận xét nghiên cứu mới bổ sung bằng chứng về mối liên hệ giữa đốm lạnh và sự suy yếu của AMOC, nhưng cảnh báo dữ liệu thực tế còn hạn chế và nên coi bộ dữ liệu hiện tại chỉ là ước tính tương đối tốt thay vì sự phản ánh hoàn hảo. Ông nói với CNN: "Tôi không nghĩ nghiên cứu mới sẽ là kết luận cuối cho vấn đề này".

Theo Live Science, AMOC suy yếu do Trái Đất ấm lên. Việc hệ thống hải lưu này sụp đổ có thể mang đến hậu quả thảm khốc. Mực nước dọc theo bờ biển phía Đông nước Mỹ sẽ dâng cao, nhiệt độ ở châu Âu giảm, quy luật mưa thay đổi, gây hạn hán cho châu Âu và châu Phi. Các nhà khoa học đang nỗ lực nghiên cứu cũng như đề xuất ý tưởng nhằm ngăn AMOC sụp đổ, trong đó có xây hệ thống đập chắn eo biển Bering dài 82 km.

Thu Thảo tổng hợp