Jeffrey Brian Straubel, nhà đồng sáng lập Tesla và hiện là CEO công ty tái chế pin Redwood Materials, cho rằng Mỹ thực sự nên lo lắng. "Tôi nghĩ lưới điện không thể đáp ứng. Tốc độ tăng trưởng và nhu cầu năng lượng đều ở mức chưa từng có", ông nói tại hội nghị Brainstorm Tech của Fortune ở Aspen, bang Colorado, tuần này.

Giới chuyên gia nhận định lo ngại này có cơ sở. Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), một trung tâm dữ liệu thông thường có thể tiêu thụ điện bằng 100.000 hộ gia đình, trong khi những cơ sở siêu lớn thế hệ mới có thể ngốn tương đương hai triệu ngôi nhà. Cơ quan này cũng cho biết, trung tâm dữ liệu toàn cầu tiêu thụ 415 terawatt-giờ điện năng vào năm 2024, trong đó Mỹ chiếm 45%, tiếp theo là Trung Quốc và châu Âu với tỷ lệ lần lượt 25% và 15%.

Mỹ có quy mô trung tâm dữ liệu lớn nhất thế giới, bỏ xa các nước phía sau. Theo Chỉ số AI từ Đại học Stanford, năm ngoái Mỹ sở hữu 5.427 trung tâm dữ liệu so với 449 của Trung Quốc. Trong khi đó, theo Aljazeera, sản lượng điện của Trung Quốc cao gấp đôi Mỹ và khoảng cách này dự kiến còn nới rộng nhờ chiến lược đầu tư mạnh vào hệ thống lưới điện quốc gia.

Theo Reuters, Trung Quốc sở hữu mạng lưới điện lớn nhất thế giới. Riêng năm ngoái, đất nước tỷ dân bổ sung hơn 500 GW, nâng tổng công suất lên 3.800 GW, gấp đôi Mỹ. Tổ chức nghiên cứu BloombergNEF ước tính trong 5 năm tới, công suất phát điện tăng thêm của Trung Quốc cao hơn sáu lần Mỹ, phần lớn từ nguồn tái tạo như điện mặt trời hay điện gió.

Nhiều lãnh đạo công nghệ Mỹ có chung nỗi lo về viễn cảnh thiếu điện. Tại Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) 2026 ở Davos (Thụy Sĩ) hồi tháng 1, CEO Nvidia Jensen Huang ví AI như chiếc bánh đa tầng. Tầng trên cùng là các ứng dụng, ví dụ chatbot, bên dưới là phần mềm, bao gồm mô hình ngôn ngữ, tiếp đến là cơ sở hạ tầng và chip nhớ. Tầng cuối cùng - năng lượng - đóng vai trò quan trọng nhất.

"Năng lượng là nguyên lý cốt lõi của hạ tầng AI và yếu tố ràng buộc giúp quyết định lượng trí tuệ mà hệ thống tạo ra", ông nhấn mạnh.

Trước đó, ông cũng nhận định Trung Quốc có lợi thế về hạ tầng AI so với Mỹ. Dù Mỹ giữ ưu thế về chip, ông cảnh báo Trung Quốc có thể xây dựng những dự án lớn với tốc độ chóng mặt. "Nếu muốn xây trung tâm dữ liệu ở Mỹ, từ lúc khởi công đến khi vận hành siêu máy tính AI, có lẽ cần khoảng ba năm. Trong khi họ có thể xây một bệnh viện trong cuối tuần", Jensen Huang nói với John Hamre, Chủ tịch Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế và Chiến lược (Mỹ), cuối tháng 11 năm ngoái.

Ngoài tốc độ phát triển hạ tầng, ông còn lo lắng về nguồn cung năng lượng tương đối của các quốc gia trong việc hỗ trợ cơn sốt AI. "Trung Quốc có nhiều năng lượng gấp đôi Mỹ, trong khi nền kinh tế Mỹ lớn hơn. Điều này thật vô lý với tôi", ông nói, đồng thời cho biết công suất năng lượng của Trung Quốc vẫn đang tăng mạnh, gần như dốc đứng, còn Mỹ đi ngang hơn nhiều.

Cuối năm ngoái, CEO OpenAI Sam Altman cũng dự đoán chi phí AI "cuối cùng sẽ quy về chi phí năng lượng", đồng thời cảnh báo lợi thế của Trung Quốc có thể khiến "vị thế dẫn đầu về AI của Mỹ gặp rủi ro".

Elon Musk, CEO SpaceX, từng cảnh báo, việc tăng quy mô AI trên Trái Đất sẽ sớm vấp phải "bức tường phần cứng" khổng lồ. Ông cho rằng rất khó xây hoặc mở rộng các trung tâm dữ liệu AI mới ở bất cứ đâu ngoài Trung Quốc do tình trạng thiếu điện nghiêm trọng trên toàn cầu.

Trong cuộc trò chuyện với người dẫn chương trình podcast Dwarkesh Patel và Chủ tịch công ty dịch vụ tài chính Stripe John Collison, Musk nhận xét năng lực sản xuất chip AI tiên tiến đang tăng theo cấp số nhân nhưng hệ thống lưới điện của thế giới không theo kịp, trừ Trung Quốc.

"Vấn đề nằm ở nguồn năng lượng. Sản lượng điện bên ngoài Trung Quốc gần như đi ngang. Có tăng một chút, nhưng không nhiều", Musk giải thích. "Nếu xây trung tâm dữ liệu ở bất cứ nơi nào ngoài Trung Quốc, bạn lấy điện từ đâu, nhất là khi mở rộng quy mô? Làm thế nào vận hành chip, bằng nguồn năng lượng thần kỳ hay dựa vào 'nàng tiên' điện?".

Đầu năm nay, SpaceX công bố kế hoạch phóng một triệu vệ tinh làm trung tâm dữ liệu trên quỹ đạo, cho phép vượt qua hạn chế của lưới điện dưới mặt đất. Cụm vệ tinh sẽ dùng pin mặt trời để vận hành phần cứng điện toán AI. Theo Musk, pin mặt trời trên quỹ đạo có thể tạo ra lượng điện gấp năm lần so với dưới mặt đất, vốn bị khí quyển cản trở.

"Bất cứ nơi nào chúng tôi đến, mọi người đều coi việc có sẵn năng lượng là điều hiển nhiên", Rui Ma, nhà sáng lập công ty truyền thông Tech Buzz China, viết trên X sau khi trở về từ chuyến tham quan các trung tâm AI ở Trung Quốc giữa năm ngoái.

Với các nhà nghiên cứu AI Mỹ, điều này gần như không tưởng. Tại Mỹ, nhu cầu AI tăng vọt xung đột với lưới điện mong manh. Ngân hàng đầu tư Goldman Sachs cảnh báo, điều này có thể kìm hãm nghiêm trọng sự phát triển của ngành. Trong khi đó, theo bà Ma, ở Trung Quốc, đây được coi là "vấn đề đã giải quyết xong".

David Fishman, học giả người Mỹ chuyên nghiên cứu về ngành năng lượng Trung Quốc, đánh giá mức tăng trung bình về nhu cầu điện của nước này nhiều hơn toàn bộ mức tiêu thụ của Đức mỗi năm. Trong cuộc trò chuyện với Fortune năm ngoái, ông chia sẻ, nhiều vùng nông thôn Trung Quốc có pin mặt trời phủ kín mái nhà, thậm chí một tỉnh có thể sản xuất lượng điện tương đương cả một đất nước.

Fishman cho biết, tỷ lệ dự trữ điện của Trung Quốc chưa bao giờ giảm xuống dưới 80-100%, tức duy trì công suất gấp đôi nhu cầu. Do đó, thay vì coi trung tâm dữ liệu AI là mối đe dọa với sự ổn định lưới điện, quốc gia phương Đông coi chúng như một cách thuận tiện để "hấp thụ nguồn cung dư thừa".

Tại Mỹ, các lưới điện khu vực thường chỉ vận hành với biên độ dự trữ 15%, đôi khi thấp hơn, đặc biệt trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt. Ở những nơi như California hay Texas, nhà chức trách nhiều lần cảnh báo khi nhu cầu năng lượng dự kiến gây áp lực lên hệ thống.

Fortune nhận định, khác biệt giữa hai cường quốc AI rất rõ rệt. Mỹ phải đối mặt với tranh cãi chính trị và kinh tế về khả năng đáp ứng nhu cầu của lưới điện, còn Trung Quốc vận hành AI với năng lượng dư dả.

Thu Thảo tổng hợp