Steven Johnson là nhà văn, nhà nghiên cứu công nghệ kỳ cựu và tác giả của nhiều cuốn sách bán chạy về đổi mới sáng tạo. Ông hiện là nhà đồng sáng lập kiêm Giám đốc quản lý sản phẩm của dự án NotebookLM - công cụ "sổ tay AI" của Google có hàng triệu người dùng, nổi bật nhờ khả năng xử lý tri thức chuyên sâu. Năm ngoái, Việt Nam nằm trong top 10 về lượng người dùng cũng như tài liệu được xem nhiều nhất của công cụ.

Bên lề hội nghị Google I/O diễn ra tại Mỹ cuối tháng 5, Steven Johnson chia sẻ với VnExpress về tương lai của ghi chú, tư duy viết lách trong kỷ nguyên AI.

- Hành trình biến NotebookLM từ một thử nghiệm nội bộ thành sản phẩm phổ biến diễn ra thế nào?

- Thực lòng khi mới đặt chân đến Google, tôi chỉ nghĩ đây là một thử nghiệm vui. Tôi tự nhủ, mình có cơ hội gặp những con người thú vị, chạm tay vào những công nghệ mới nhất thế giới, thế là đủ. Khả năng NotebookLM thực sự được phát hành rất mong manh, bởi Google có hàng nghìn sản phẩm nguyên mẫu được xây dựng cùng lúc ở bất kỳ thời điểm nào.

Bước ngoặt xảy ra vào mùa thu 2022. Chúng tôi mang một vài bản mẫu đầu tiên, còn rất thô sơ, trình diễn cho Josh Woodward (Phó chủ tịch Google, phụ trách Google Labs) và CEO Sundar Pichai. Ngay khi trải nghiệm, Sundar cho biết rất ấn tượng với khả năng của sản phẩm. Josh quay lại nói với tôi rằng CEO thực sự bị cuốn hút bởi ý tưởng này, tôi mới bừng tỉnh và nghĩ: "Ồ, vậy là chúng tôi sẽ thực sự làm ra một sản phẩm thực thụ ở đây".

Nhìn vào con số hàng triệu người trên toàn cầu đang sử dụng NotebookLM, tôi vẫn cảm thấy vô cùng kinh ngạc.

- Là nhà văn, ông phải cân nhắc từng con chữ trong tác phẩm, nhưng chính ông lại tạo công cụ tóm tắt và xử lý thông tin, giúp mọi người không cần đọc. Tương lai của ngành này sẽ thế nào, chúng ta sẽ viết cho con người, hay để phục vụ máy móc?

- Một câu hỏi rất sâu và là điều tôi trăn trở mỗi ngày với tư cách một người dành phần lớn sự nghiệp để viết lách.

Khi bắt tay xây dựng NotebookLM, một giấc mơ lớn của tôi là biến nó thành công cụ giúp chính mình trở thành nhà văn tốt hơn. Tôi muốn nó hỗ trợ nghiên cứu dữ liệu, gợi mở ý tưởng. Nhưng mục tiêu và tầm nhìn cốt lõi từ ngày đầu tiên không bao giờ thay đổi: tạo ra những cuốn sách hay hơn, sâu sắc hơn và hấp dẫn hơn cho độc giả con người.

Chúng ta đang tiến về một thế giới, ở mức độ nào đó, việc viết lách phải dung hòa cho cả người đọc lẫn tác nhân (AI agent). Nhưng về mặt trí tuệ, điều tôi khao khát duy nhất là sự kết nối giữa con người với con người. Tôi dùng AI để khuếch đại ý tưởng, để hiểu thấu đáo đống tài liệu phức tạp và giải thích lại cho độc giả. Nhưng đích đến của tôi là trò chuyện với con người, không phải máy móc. Vì vậy, tôi luôn sử dụng AI chủ yếu vì người đọc của mình.

- Nhiều người sử dụng AI tạo nội dung siêu tốc, hệ quả là văn bản có xu hướng rập khuôn và na ná nhau. Giải pháp nào cho vấn đề này?

- Bản chất gốc rễ và ý tưởng sơ khai của NotebookLM chính là cá nhân hóa trí tuệ nhân tạo mà bạn đang hợp tác cùng. Bạn đưa cho nó tài liệu riêng của dự án, giải thích rõ mục tiêu, kỳ vọng, và AI phải có năng lực tự điều chỉnh để thích ứng với nhu cầu và luồng thông tin đó. Bước đi tiếp theo là mở rộng khả năng sang phong cách sáng tạo và giọng văn cá nhân.

Tôi có thể lấy ví dụ từ bản thân mình. Tôi đang viết sách mới bằng NotebookLM và nạp vào rất nhiều dữ liệu về tôi, về những tác phẩm tôi từng xuất bản, và cách tôi muốn triển khai dự án mới. Tôi vẫn trực tiếp đặt bút viết, nhưng khi tôi yêu cầu AI đặt câu hỏi phản biện hoặc cùng động não về ý tưởng, nó phản hồi với sự thấu hiểu sắc sảo về tôi.

Nó không còn đưa ra câu trả lời chung chung, rập khuôn, mà thực sự khớp với thế giới quan và tầm nhìn cốt lõi của tôi cho tác phẩm. Hy vọng đây sẽ trở thành tiêu chuẩn cho những ai sử dụng AI để sáng tạo.

- Có tên gọi "Notebook", nhưng tính năng viết và ghi chú chưa được đặt ở vị trí trung tâm, phải chăng ông có một tầm nhìn khác cho sản phẩm?

- Đây là thực tế khá hài hước. Công cụ được đặt tên Notebook, bạn vẫn có thể viết và ghi chú, nhưng tính năng đó chưa thực sự nằm ở vị trí trực diện. Với học sinh, sinh viên, việc ghi chép là một phần cốt lõi và không thể tách rời trong hành trình học tập, nghiên cứu. Nhưng chúng tôi không muốn NotebookLM dừng lại ở một công cụ đọc và tóm tắt. Mục tiêu là biến nó thành một không gian ghi chú được hỗ trợ bởi AI hàng đầu, một bề mặt tương tác tối ưu cho việc viết lách, bên cạnh tính năng phân tích dữ liệu sẵn có. Người dùng chắc chắn sẽ thấy những nâng cấp mạnh mẽ ở mặt trận này thời gian tới.

- Trong xu hướng AI agent, NotebookLM sẽ thay đổi thế nào?

- Trải nghiệm sắp tới trên NotebookLM mang lại cảm giác bạn đang thực sự làm việc chung với một tác nhân - một cộng sự hiểu rõ và biết cách vận dụng linh hoạt mọi công cụ có sẵn bên trong cuốn sổ ghi chép của bạn, từ việc tạo tài liệu, xây dựng sản phẩm đầu ra đến công cụ nghiên cứu.

Hãy nhìn vào thực tế: nếu muốn nghiên cứu sâu trong NotebookLM, bạn vẫn phải chủ động nhập câu lệnh đặc biệt dành riêng cho tính năng truy vấn chuyên sâu. Nhưng ở bước tiến tiếp theo, AI agent sẽ tự động hiểu những gì bạn đã thực hiện trong Notebook tính đến lúc đó. Nó tự quét và nhận biết xem bộ tài liệu nguồn của bạn đang bị hổng ở đâu, bài luận bạn muốn viết đang thiếu sót mảnh ghép dữ liệu nào để chủ động tìm kiếm và bù đắp. Thời gian tới, người dùng sẽ trải nghiệm hàng loạt chức năng đột phá kiểu này. Thực sự rất thú vị.

Lưu Quý