Trong dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục kiểm định xe cơ giới, xe máy chuyên dùng và kiểm định khí thải môtô, xe gắn máy, Bộ Xây dựng đề xuất phương tiện dưới 5 năm (60 tháng) từ khi sản xuất khi kiểm định lần đầu không cần đưa đến cơ sở đăng kiểm. Xe trên 5 năm phải kiểm tra khí thải trực tiếp.

Đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam cho biết qua nghiên cứu, khảo sát, các xe dưới 5 năm có mức phát thải chất gây ô nhiễm như HC, CO không lớn. Năm 2025, cơ quan này khảo sát khoảng 200 xe, kết quả cho thấy hầu như không có biến động lớn về phát thải và đều đạt tiêu chuẩn khí thải mức 4 theo quy chuẩn QCVN 99:2025.

Trước đó năm 2024, Viện Khoa học Công nghệ Giao thông Vận tải và Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam khảo sát khoảng 20.000 xe tại Hà Nội, TP HCM và Đà Nẵng. Kết quả cũng cho thấy xe dưới 5 năm đáp ứng tiêu chuẩn khí thải theo TCVN 6438:2018. Trong khi đó, xe sử dụng trên 5 năm có mức phát thải tăng đáng kể, tùy thuộc vào tình trạng bảo dưỡng và tần suất sử dụng. Có xe vẫn đạt mức 4, nhưng cũng nhiều xe chỉ đạt mức 2.

Ban soạn thảo cũng tham khảo kinh nghiệm quốc tế. Tại Đài Loan (Trung Quốc), Nhật Bản, Thái Lan, xe từ 5 đến 12 năm được kiểm định khí thải định kỳ 24 tháng một lần, xe trên 12 năm kiểm định 12 tháng một lần.

Theo kết quả khảo sát về quãng đường sử dụng, xe máy dưới 5 năm có mức sử dụng trung bình hơn 800 km mỗi tháng, tương đương 10.000 km mỗi năm. Với phương tiện hoạt động dưới 50.000 km, việc kiểm định khí thải chưa thực sự cần thiết. Vì vậy, Ban soạn thảo đề xuất lần kiểm định đầu không yêu cầu đưa xe đến cơ sở đăng kiểm. Sau khi hoàn tất thủ tục, chủ xe vẫn được cấp chứng nhận để phục vụ kiểm tra, giám sát.

Đối với xe từ 5 đến 12 năm, Ban soạn thảo đề xuất chu kỳ kiểm định 24 tháng. Xe trên 12 năm cần kiểm tra hàng năm nhằm kiểm soát phát thải và nâng cao ý thức bảo dưỡng phương tiện.

Đại diện Cục Đăng kiểm Việt Nam cho rằng trường hợp xe dưới 5 năm nhưng sử dụng với tần suất cao gây ô nhiễm là cá biệt, không thể áp dụng quy định chung cho toàn bộ phương tiện.

Kết quả kiểm định khí thải phụ thuộc nhiều vào tình trạng bảo dưỡng. Cơ quan đăng kiểm khuyến cáo chủ xe trước khi kiểm định nên thay dầu, vệ sinh lọc gió, làm sạch ống xả hoặc kiểm tra tổng thể tại các cơ sở bảo dưỡng.

Cần khoảng 5.000 cơ sở kiểm định khí thải xe máy

Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, với khoảng 74,3 triệu xe máy đang lưu hành, cả nước cần khoảng 5.000 cơ sở kiểm định khí thải. Hiện có 2.768 cơ sở bảo dưỡng, bảo hành có khả năng đáp ứng điều kiện về diện tích và có ý định đầu tư thiết bị kiểm định. Riêng Hà Nội và TP HCM dự kiến triển khai từ tháng 7/2027 cần khoảng 1.000 cơ sở, trong khi hiện mới có gần 400 cơ sở có thể đáp ứng.

Nghị định 89/2026 đã nới điều kiện về diện tích kiểm định, giảm từ 15 m2 xuống 10 m2 cho mỗi thiết bị đo khí thải; nếu lắp đặt từ hai thiết bị trở lên, mỗi thiết bị chỉ cần thêm 5 m2. Quy định này nhằm khuyến khích nhiều tổ chức, cá nhân tham gia cung cấp dịch vụ, đặc biệt là các cơ sở quy mô nhỏ.

Cùng với đó, Cục Đăng kiểm Việt Nam đang xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu để quản lý hơn 70 triệu xe máy, đồng thời thiết kế phần mềm kết hợp ứng dụng công nghệ để hỗ trợ kiểm định nhanh, hạn chế gian lận.

Đại diện Hiệp hội Các nhà sản xuất xe máy Việt Nam cho biết nhiều cơ sở bảo dưỡng thuộc Hiệp hội sẵn sàng tham gia kiểm định, song đang chờ Bộ Xây dựng công bố giá dịch vụ và quy định về đào tạo, cấp chứng chỉ đăng kiểm viên. Hiện mỗi bộ thiết bị kiểm định khí thải xe máy có giá từ 100 đến 300 triệu đồng.

Đoàn Loan