Chỉ trong hai tuần, cân nặng của Linh tăng vọt từ 48 kg lên 51 kg, khiến cô phải mua mới loạt quần áo. Nữ nhân viên sale bồn chồn dành cả ngày lướt mạng tìm từ khóa "giảm cân cấp tốc" trên TikTok, cho rằng vóc dáng hiện tại sẽ ảnh hưởng tiêu cực đến công việc bán hàng.

Linh kể chỉ sau cú nhấp chuột, hàng loạt video ngắn với nhạc nền bắt tai và tiêu đề giật gân như "giảm 5 kg một tuần không cần tập luyện" hay "ăn cả thế giới vẫn gầy" liên tục xuất hiện, bên dưới là hàng nghìn bình luận chốt đơn sôi nổi. Gây chú ý nhất là quảng cáo bút tiêm giảm cân, với nội dung "chỉ cần một cú click nhẹ mũi kim vào da bụng, mỡ thừa sẽ tự tan biến".

Chưa kịp chốt đơn, Linh khựng lại trước bài cảnh báo của Hoàng, một thanh niên 30 tuổi kể mua loại bút tiêm "Saxenda", giá 6 triệu, gồm 3 bút, tiêm tại nhà. Sau 5 ngày tự tiêm vào bụng với liều 3,0 mg/ngày - cao hơn mức khởi đầu được khuyến cáo - thị lực một bên mắt anh sụt giảm nghiêm trọng, "cảm giác như không nhìn thấy gì nữa". Khi liên hệ người bán, câu trả lời người đàn ông nhận được chỉ là "chưa ai bị tác dụng phụ như vậy". Hoảng sợ, Hoàng bỏ liệu trình, vội đến bệnh viện thăm khám, may mắn thị lực phục hồi sau 5 ngày ngưng thuốc.

Cùng mục tiêu giảm cân cấp tốc như Linh, Thảo, 27 tuổi, mô tả trải nghiệm "kinh hãi" sau liệu trình tự tiêm "thuốc giảm cân, được quảng cáo là hàng xách tay từ Nhật Bản". Cô gái làm nghề văn phòng ở Hai Bà Trưng kể huyết áp thường xuyên thay đổi bất thường, nhịp tim nhanh, da khô, miệng đắng và thèm uống nước cả ngày. Dù giảm được 10 kg, nhưng sau đó Thảo tăng cân nhanh trở lại, khiến cô phải thay đổi size quần áo chỉ sau một thời gian ngắn.

"Tôi rất hối hận và khuyên mọi người không nên "đặt cược" sức khỏe vào những phương pháp giảm cân cấp tốc", Thảo bày tỏ.

Theo khảo sát của VnExpress, bút giảm cân là loại thuốc dạng tiêm, đa dạng mẫu mã, thành phần, giá cả, được nhiều người đổ xô tìm kiếm với niềm tin "giảm cân nhanh, không cần tập luyện". Thuốc được rao bán tại các nền tảng mạng xã hội với nhiều mức giá khác nhau. Chỉ cần gõ từ khóa "bút tiêm giảm cân" trên thanh công cụ tìm kiếm của TikTok hay Facebook, người dùng lập tức bị bủa vây bởi hàng nghìn hội nhóm và bài đăng công khai rầm rộ.

Điểm chung của những lời chào mời là đánh trúng tâm lý nôn nóng của người mua bằng loạt khẩu hiệu như "giảm 15kg không cần ăn kiêng", "không cần tập thể dục" hay "được FDA Mỹ kiểm chứng để duy trì vóc dáng". Người bán không chỉ liên tục livestream khoe thành tích giảm mỡ ngoạn mục của khách hàng cũ mà còn tận tình hướng dẫn người mua tự đâm kim vào bụng, đùi hoặc bắp tay ngay tại nhà, hoàn toàn bỏ qua mọi quy trình thăm khám y tế tối thiểu.

Càng đào sâu vào các hội nhóm, người mua càng dễ lạc lối giữa một ma trận giá cả biến thiên khôn lường. Một hộp bút tiêm gán mác "hàng xách tay chính hãng từ Đức, Đan Mạch" có thể được hét giá lên tới 6 - 8 triệu đồng cho một liệu trình ngắn ngày. Ở một bài đăng khác, người bán lại cam kết "bao giá toàn thị trường" với mức 2,5 đến 3,5 triệu đồng. Không ít tài khoản sẵn sàng chèo kéo nhiệt tình với mức giá rẻ giật mình, chỉ từ 800.000 đến hơn 1 triệu đồng cho những ống tiêm trôi nổi được quảng cáo là "hàng nội địa chiết lẻ" hoặc "săn sale cắt lỗ".

Về mặt cơ chế, các loại bút tiêm giảm cân hiện nay chủ yếu chứa liraglutide hoặc semaglutide, thuộc nhóm thuốc đồng vận thụ thể GLP-1. Bác sĩ Hoàng Mạnh Ninh, Trưởng khoa Tạo hình và Thẩm mỹ, Bệnh viện Bưu Điện, giải thích các hoạt chất này mô phỏng hormone GLP-1 tự nhiên trong cơ thể, tác động lên trung khu thần kinh để tăng cảm giác no, giảm thèm ăn, đồng thời kích thích tuyến tụy tiết insulin và làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày. Kết quả là người dùng ăn ít hơn, no lâu hơn và đường huyết được kiểm soát tốt hơn. Tại Việt Nam, bút tiêm chứa liraglutide được Bộ Y tế cấp phép từ tháng 3/2021, ban đầu để điều trị đái tháo đường type 2, sau đó được FDA Mỹ phê duyệt bổ sung chỉ định hỗ trợ giảm cân.

Song hiệu quả đó đi kèm với những ràng buộc y khoa nghiêm ngặt mà phần lớn người mua qua mạng hoàn toàn bỏ qua. Theo bác sĩ Cao Ngọc Duy, Trưởng Khoa Phẫu thuật Tạo hình thẩm mỹ, Bệnh viện Đa khoa Đức Giang, FDA chỉ phê duyệt nhóm thuốc này cho người có BMI từ 30 trở lên, hoặc từ 27 kèm bệnh lý nền như tăng huyết áp hay đái tháo đường - không phải cho nhu cầu giảm cân thông thường. Hiệu quả tối đa được ghi nhận trong các thử nghiệm lâm sàng cũng chỉ đạt khoảng 10 - 15% trọng lượng cơ thể, theo nghiên cứu công bố trên tạp chí The New England Journal of Medicine năm 2021.

Thuốc còn có danh sách chống chỉ định dài như dị ứng với thành phần hoạt chất, tiền sử cá nhân hoặc gia đình mắc ung thư tuyến giáp thể tủy, hội chứng đa u tuyến nội tiết type 2, suy gan hoặc suy thận nặng. Phụ nữ mang thai, đang cho con bú và trẻ em không được khuyến cáo sử dụng.

Các tác dụng phụ thường gặp bao gồm buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng, chóng mặt và tăng nhịp tim. Nặng hơn, người dùng có thể đối mặt với viêm tụy cấp, rối loạn thị giác hoặc huyết áp thất thường. Một nghiên cứu đăng trên JAMA Internal Medicine năm 2023 chỉ ra rằng những bệnh nhân tự dùng GLP-1 không có giám sát y tế có tỷ lệ gặp tác dụng phụ nghiêm trọng cao hơn gấp đôi so với nhóm điều trị có kiểm soát. Nguy cơ bùng phát cân nặng sau khi ngừng thuốc đột ngột cũng rất cao, đặc biệt ở những người chưa xây dựng được thói quen ăn uống và vận động bền vững.

"Về chuyên môn, nếu ai đó giảm 5 - 10 kg/tháng, tôi sẽ coi đó là dấu hiệu cần theo dõi sát để đánh giá nguy cơ, chứ không phải kết quả tối ưu", bác sĩ Ninh nói.

Bên cạnh đó, dữ liệu từ phân tích gộp năm 2026 trên BMJ cho thấy các loại thuốc thế hệ mới như Semaglutide hay Tirzepatide - vốn được coi là "tiêu chuẩn vàng" nhờ khả năng giảm cân sâu - lại chính là nhóm có tốc độ hồi cân nhanh nhất. Theo nghiên cứu trên 9.000 đối tượng, những người sử dụng các dòng thuốc có hiệu lực cao này thường mất sạch thành quả "cày cuốc" chỉ sau khoảng 1,5 năm ngừng tiêm, nhanh hơn mức trung bình 1,7 năm của các dòng thuốc cũ.

Chuyên gia nội tiết giải thích đây là hệ quả của cơ chế ức chế cơn đói cưỡng ép. Khi thuốc ngừng tác động lên hệ thần kinh trung ương, cơ thể sẽ phản ứng bằng một "cơn bão" hormone ghrelin, thúc đẩy cảm giác thèm ăn dữ dội để bù đắp lượng năng lượng đã mất. Nếu người bệnh không thiết lập được một "điểm đặt cân nặng" (set-point) mới thông qua việc tái cấu trúc lối sống trong quá trình dùng thuốc, việc quay trở lại vạch xuất phát gần như là điều không thể tránh khỏi.

Các bác sĩ khuyến cáo hiện quy trình y khoa chuẩn để một bệnh nhân được chỉ định dùng thuốc giảm cân tại bệnh viện, gồm các bước đánh giá tiền sử bệnh, xét nghiệm máu, tầm soát bệnh lý nội tiết như suy giáp hay hội chứng Cushing, và chống chỉ định tuyệt đối với người có tiền sử ung thư tuyến giáp thể tủy. Bệnh nhân phải được khởi đầu bằng liều thấp nhất và điều chỉnh dần dưới sự giám sát của bác sĩ chuyên khoa.

Người bệnh nên đến khám, tư vấn và điều trị tại các cơ sở y tế được cấp phép, không tự ý mua thuốc, sử dụng khi chưa được chỉ định của bác sĩ. Lưu ý, giảm cân là một quá trình lâu dài, không có phương pháp cấp tốc nào mà không kèm theo nguy cơ. Người bệnh nên tỉnh táo trước những quảng cáo quá mức về công dụng của phương pháp, "rước họa vào thân".

"Việc xây dựng một nền tảng dinh dưỡng và tập luyện bền vững mới là chìa khóa thực sự để duy trì vóc dáng và sức khỏe lâu dài thay vì thần thánh hóa các loại bút tiêm", bác sĩ Ninh nhận định.

Thùy An