Ban ngày, Nick Dobroshinsky, 15 tuổi, sống tại bang Washington (Mỹ) là một học sinh trung học bình thường. Nhưng khi tan lớp, cậu trở lại vai trò CEO điều hành BeyondSPX - nền tảng phân tích tài chính bằng trí tuệ nhân tạo (AI) với hơn 50.000 người dùng mỗi tháng.

Ý tưởng khởi nghiệp đến với Nick từ cuối năm lớp 8. Thay vì chỉ học cách dùng AI qua loa, cậu tìm một bài toán cụ thể: Tạo báo cáo phân tích cho các công ty niêm yết quy mô vừa và nhỏ - nhóm cổ phiếu ít được các hãng lớn theo dõi.

Có mẹ làm trong ngành tài chính và bố là chuyên gia AI, Nick dễ dàng nắm bắt thị trường. Cậu gây bất ngờ khi tiết lộ bản thân chỉ tự viết khoảng 10 dòng mã (code). Toàn bộ phần cốt lõi còn lại được xây dựng dựa trên sự hỗ trợ của các mô hình AI như Claude, ChatGPT và Gemini.

Để thu hút người dùng, cậu tạo một phần mềm tự động (bot) trên mạng xã hội Reddit. Mỗi khi có người hỏi về công cụ đầu tư, bot sẽ giới thiệu BeyondSPX. Sự chuyên nghiệp của nền tảng lớn đến mức, Greystone Logistics, một công ty khách hàng của Nick Dobroshinsky, đã trích dẫn đánh giá của BeyondSPX vào thông cáo báo chí chính thức. Brendan Hopkins, cố vấn quan hệ nhà đầu tư của công ty này, thừa nhận ông không hề biết nền tảng phân tích chuyên sâu đó lại do một cậu bé 15 tuổi tạo ra.

Giới công nghệ từng chứng kiến những thần đồng khởi nghiệp như Bill Gates hay Mark Zuckerberg ở tuổi 19. Tuy nhiên, sự bùng nổ của AI đang kéo độ tuổi khởi nghiệp xuống thấp chưa từng có, bởi các công cụ phát triển sản phẩm đã trở nên quá dễ tiếp cận.

Theo khảo sát mới đây của tổ chức giáo dục Junior Achievement USA, gần 50% thanh thiếu niên có tham vọng khởi nghiệp khẳng định họ sẽ sử dụng các công cụ AI để vận hành doanh nghiệp thay vì phải huy động vốn để thuê mướn nhân viên như phương thức truyền thống.

Dữ liệu từ Morning Consult cũng chỉ ra rằng hơn một nửa (54%) Gen Z hiện nay khao khát tự làm chủ và tạo ra công ty của riêng mình. Giới nghiên cứu gọi nhóm sáng lập trẻ này là những "người bản địa AI" (AI natives). Khi có tới 64% thanh thiếu niên Mỹ đang sử dụng thường xuyên các chatbot AI theo báo cáo cuối năm 2025 của Pew Research Center, công nghệ đã trở thành đòn bẩy hoàn hảo giúp họ xóa bỏ rào cản về độ tuổi, kinh nghiệm và vốn liếng. Nhờ AI, việc một học sinh trung học tự mình thiết kế sản phẩm, viết mã lập trình và tự động hóa quy trình tiếp thị để điều hành một startup thực thụ đã không còn là cá biệt, mà đang định hình nên một xu hướng kinh doanh mới trên toàn cầu.

Ông Kulveer Taggar, nhà đầu tư mạo hiểm tại San Francisco, cho biết vài năm gần đây, lượng email gọi vốn từ các thiếu niên gửi đến ông tăng vọt. Việc xây dựng phần mềm nay đã dễ hơn, và thế hệ lớn lên cùng TikTok hay X (Twitter) lại cực kỳ tự tin trong việc tiếp thị bản thân. "Nhiều người trẻ không muốn chờ đợi. AI mang lại cho họ cảm giác có thể học hỏi và triển khai ý tưởng ngay lập tức", ông đánh giá.

Raghav Arora, 16 tuổi, là một trong những minh chứng rõ nét. Cậu từng nhập kẹo Mỹ để bán lại cho bạn học ở Singapore thu lợi nhuận cao. Sau đó cậu bị kỷ luật ba ngày vì việc này. Từ trải nghiệm này, Arora học cách phân phối và tăng biên lợi nhuận bằng cách cắt trung gian, rồi mở rộng bán cho các cửa hàng tạp hóa nhỏ với mức chênh khoảng 50%.

Startup mới nhất của cậu, GetASAP, ứng dụng AI dự báo hàng tồn kho cho các cửa hàng nông sản. Công ty hiện có 48 nhân viên, mua trái cây trực tiếp từ nông dân và phân phối tại Mỹ, châu Á. Arora đã quyết định bỏ dở trung học, chuyển đến California sống và cùng người đồng sáng lập 20 tuổi huy động thành công 3,4 triệu USD. Cậu cũng được nhận vào chương trình tăng tốc khởi nghiệp danh giá Y Combinator.

Tại Sydney (Australia), cậu bé 14 tuổi Alby Churven cũng vừa nộp đơn vào Y Combinator bằng một video ứng tuyển thu hút hàng triệu lượt xem trên X. Sau dự án đầu tay là một ứng dụng giáo dục dạng trò chơi phải dừng lại vì khó mở rộng, Churven chuyển sang phát triển công cụ AI tự động tạo mã cho ứng dụng và website. "Ban đầu em làm chỉ vì tiền, nhưng càng làm càng đam mê. Nếu công cụ AI đang tạo ra một thế hệ nhà sáng lập mới, em muốn trở thành người xây dựng và bán chính những công cụ đó", Churven tự tin nói.

Dù đánh giá cao sự năng động của giới trẻ, nhiều chuyên gia vẫn giữ góc nhìn thận trọng. Ali Partovi, nhà sáng lập quỹ Neo - chuyên săn lùng các tài năng trẻ - cho rằng trường trung học có thể là nơi ươm mầm ý tưởng, nhưng trường đại học mới là môi trường tốt nhất để tìm kiếm đồng sáng lập và xây dựng mạng lưới nhân sự cốt lõi cho một doanh nghiệp bền vững.

Ngọc Ngân (Theo WSJ)