"Giờ chạy xe công nghệ giống như đi dưỡng sinh vậy", một tài xế ở Đại Lý, tỉnh Vân Nam than thở.

Mỗi buổi sáng, sau khi đưa con đi học, anh mở ứng dụng tìm khách. Nếu không có cuốc xe giá tốt, anh nhắn vào nhóm WeChat rủ đồng nghiệp đánh mạt chược. Đủ người thì thuê phòng, đông hơn thì đỗ xe thành hàng dài ngồi xem. Những ngày ế ẩm mà cũng chẳng muốn chơi bài, vài người lại rủ nhau chui chung vào một chiếc xe, chạy vòng quanh thành phố cho hết giờ.

Tình trạng chạy cầm chừng này đang lan rộng trong giới tài xế công nghệ Trung Quốc. Vài năm trước, nhiều người sẵn sàng vắt kiệt sức chạy liên tục để gỡ gạc tiền mua xe. Vượt qua giai đoạn đó, giờ đây thu nhập của họ chỉ vừa đủ trang trải sinh hoạt hàng ngày. Vào giờ thấp điểm, cước mỗi chuyến rẻ đến mức khó bù tiền xăng. Đến giờ cao điểm, giá có tăng nhưng đường tắc nghẽn, xe xếp hàng dài.

Sự bão hòa này xuất phát từ làn sóng ồ ạt gia nhập ngành sau đại dịch, khi tỷ lệ thất nghiệp tăng và rào cản nghề nghiệp thấp. Dữ liệu từ cơ quan quản lý Trung Quốc do Wall Street Journal trích dẫn cho thấy, trong giai đoạn 2020-2024, số lượng tài xế tăng gần 300%, nhưng số chuyến đi chỉ tăng khoảng 60%. Tính đến năm 2024, Trung Quốc có tới 7,48 triệu tài xế gọi xe được cấp phép, kéo theo thu nhập bình quân của mỗi người chạm đáy.

Tình trạng dư thừa nhân lực tạo ra một vòng xoáy cạnh tranh khốc liệt, khi nỗ lực cá nhân bỏ ra ngày càng nhiều nhưng giá trị thu về lại không tăng. Nói cách khác, ai cũng làm việc vất vả hơn nhưng không ai khá lên.

Một tài xế 40 tuổi, quê Tứ Xuyên là điển hình cho guồng quay này. Bốn năm trước, thị trường bất động sản suy thoái khiến kỹ sư xây dựng này mất việc, phải chuyển sang chạy xe. Mỗi ngày anh làm việc khoảng 14 giờ. Ca đầu từ 16h đến 2h sáng hôm sau, sau đó chợp mắt vài tiếng và sạc điện cho xe ở khu ngoại ô để tiết kiệm chi phí. 5h sáng, anh lại thức dậy chạy ca thứ hai đến 9h. Thời gian làm việc vắt kiệt sức lực, nhưng sau khi trừ tiền thuê xe và sinh hoạt, mỗi tháng anh chỉ gửi về quê được khoảng 3.000 tệ (10 triệu đồng).

Áp lực tương tự cũng đè nặng lên vai giới tài xế giao hàng. Để kiếm được hơn 10.000 tệ (khoảng 35 triệu đồng) mỗi tháng, một nhân viên giao đồ ăn Meituan ở Thâm Quyến phải chạy hơn 5.000 km, hoàn thành 1.000-2.000 đơn và làm việc ít nhất 13 giờ mỗi ngày. Thậm chí, nhiều đồng nghiệp của anh chỉ kiếm được dưới 4.000 tệ do phí mỗi đơn giảm mạnh, trợ cấp thời tiết khắc nghiệt cũng bị nền tảng cắt bỏ. Lượng phương tiện bùng nổ cộng thêm việc hơn 20% tài xế giao hàng hiện nay có bằng đại học càng làm thị trường cạnh tranh khốc liệt.

Chuyên gia tài chính Andrew Sheng nhận định, câu chuyện của lao động nền tảng đang phản ánh lỗ hổng cấu trúc rộng hơn của nền kinh tế. Khi quá nhiều người đổ dồn vào một lĩnh vực và cạnh tranh chủ yếu bằng cách hạ giá hay kéo dài thời gian làm việc, năng suất chung sẽ không thể tăng.

Ông cho rằng các nền tảng cần chuyển từ việc "vắt kiệt lao động giá rẻ" sang nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo vệ quyền lợi người lao động, tránh để áp lực xã hội bị đẩy lên quá mức.

Ngọc Ngân (Theo Think China)