Theo các chuyên gia tâm lý, lừa đảo trực tuyến thực chất là một cuộc tấn công vào tâm trí. Một nghiên cứu của hai chuyên gia David Modic và Stephen E.G. Lea (ĐH Exeter, Anh) cho thấy 74% sinh viên đại học từng mắc bẫy lừa đảo ở các mức độ khác nhau.

Dưới đây là những đặc điểm tâm lý khiến một người dễ trở thành "con mồi" của tội phạm mạng.

Tâm lý nể sợ người có thẩm quyền

Từ nhỏ, chúng ta được dạy phải tuân thủ quy tắc và nghe lời người có quyền lực. Kẻ lừa đảo lợi dụng triệt để điểm yếu này bằng cách mạo danh công an, nhân viên ngân hàng hoặc cán bộ thuế. Khi một "người có thẩm quyền" dọa nạt và yêu cầu cung cấp mật khẩu, cài đặt ứng dụng để "phục vụ điều tra", nỗi sợ sai phạm khiến lý trí của nạn nhân tạm thời bị lu mờ và ngoan ngoãn làm theo.

Dễ bị áp lực đám đông chi phối

Con người luôn có nhu cầu thuộc về một tập thể. Tội phạm thường lập ra các nhóm chat "đầu tư tài chính", "việc nhẹ lương cao" với hàng chục tài khoản ảo đóng vai người đã trúng quả đậm, liên tục tung hô chuyên gia. Thấy "ai cũng kiếm được tiền", nạn nhân dễ nảy sinh tâm lý sợ bỏ lỡ cơ hội (FOMO). Áp lực ngầm từ đám đông khiến họ chấp nhận rủi ro, chuyển tiền mà không hề kiểm chứng.

Cố chấp và ngại thay đổi quyết định

Trong tâm lý học, khi đã đồng ý với một điều gì đó, chúng ta thường có xu hướng bám sát kế hoạch để không tỏ ra là người thiếu nhất quán. Kẻ lừa đảo nắm rõ điều này nên ban đầu chỉ đưa ra những yêu cầu chuyển khoản rất nhỏ (vài chục nghìn đồng). Khi nạn nhân đã lỡ "phóng lao", dù sau đó nhận ra những dấu hiệu đáng ngờ, họ vẫn tự huyễn hoặc bản thân để tiếp tục chuyển những số tiền khổng lồ với hy vọng lấy lại được vốn.

Dễ bị cảm xúc dẫn dắt

Đây là "tử huyệt" lớn nhất. Kẻ lừa đảo không thi gan về trí tuệ, chúng nhắm thẳng vào cảm xúc: sự sợ hãi (tài khoản sắp bị khóa, dính dáng đến rửa tiền) hoặc lòng tham (trúng thưởng lớn). Những người có thói quen phản ứng nhanh theo cảm xúc, thiếu khả năng điềm tĩnh đánh giá tình hình, thường bấm vào đường link độc hại ngay lập tức.

Sự tỉnh táo trước tội phạm mạng không đến từ việc bạn thông minh bao nhiêu, mà nằm ở khả năng làm chủ bản thân. Khi nhận được một cuộc gọi hay tin nhắn khiến bạn cảm thấy vô cùng lo sợ, cấp bách hoặc được tâng bốc, quy tắc vàng là: Hãy dừng lại ít nhất 60 giây trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào.

Nhật Minh (Theo Psychology Today)